Adhyaya 121
अध्याय १२१ — ज्योतिःशास्त्रम् (Jyotiḥśāstra / Astral Science)
భగవాన్ అగ్ని జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని శుభాశుభ ఫల నిర్ణయానికి వివేకవిజ్ఞానంగా సంక్షిప్త సారరూపంలో ప్రారంభిస్తాడు. ఈ అధ్యాయం ముహూర్త-మాన్యువల్లా: వివాహంలో నక్షత్ర సంబంధాలు (షట్కాష్టక దోష నివారణ), కొన్ని గ్రహ పరస్పర మార్పులు మరియు అస్తస్థితులు (ప్రత్యేకంగా గురు–శుక్ర సంబంధం) ఉన్నప్పుడు నిషేధాలు, అలాగే గురువు వక్రగతి లేదా అతిశీఘ్రగతిలో వర్జ్యకాలాలు చెబుతుంది. పుంసవనం, అన్నప్రాశనం, చూడాకర్మ/కర్ణవేధం, ఉపనయన సంబంధిత కర్మలు, ఔషధ సేవనం, రోగ విమోచన స్నానం, వాణిజ్యంలో (కొన్ని నక్షత్రాల్లో కొనుగోలు/అమ్మకం) కాలనియమాలు విస్తరిస్తాయి. శ్రీం–హ్రీం సంపుటం, స్థంభనం, మృత్యునివారణ వంటి మంత్ర-యంత్ర ప్రయోగాలు కూడా ముహూర్త వ్యవస్థలో కలుపబడతాయి. తరువాత భావఫలాలు, నవతారా/తారాబల వర్గీకరణ, త్రిపుష్కర యోగాలు, కరణాల ద్వారా సంక్రాంతి నిమిత్తాలు, గ్రహణ పుణ్యవిధానం, చివరగా గ్రహదశా కాలమానాలు చెప్పబడతాయి. సమగ్రంగా కాలజ్ఞానం ధర్మసాధనం, కర్మసిద్ధి, సామాజిక స్థిరత్వం, సమృద్ధి, రక్షణకు ఉపకారకమని ప్రతిపాదిస్తుంది।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It codifies electional rules (muhūrta) using tithi–vāra–nakṣatra–rāśi and planetary conditions (e.g., ṣaṭkāṣṭaka incompatibility; Jupiter’s vakra/aticāra bans; combust Jupiter–Venus cautions), and it systematizes tārā-bala (Janma through Paramamitra) for judging suitability.
By treating timing, purity, and corrective rites as dharma-governed disciplines, it makes worldly actions (marriage, saṃskāras, building, trade, warfare-preparation) instruments of right order; correct performance generates merit and steadiness of mind, supporting the broader puruṣārtha trajectory toward mokṣa.
Vivāha (marriage), karṇavedha (ear-piercing), puṃsavana (prenatal rite), annaprāśana (first feeding), cūḍākaraṇa (tonsure), makhalā-bandhana (girdle rite), and samāvartana (graduation/return-from-studentship) are each assigned favorable and avoidable tithis, weekdays, and nakṣatras.
Yes—procedures using Śrīṃ–Hrīṃ sampuṭa on an eight-petalled diagram, stambhana (immobilization) rites with “oṃ hūṃ saḥ,” and mṛtyu-nivāraṇa (warding off death) charms written on bhūrja/cloth with specified substances are integrated into the timing framework.