Adhyaya 174
Dharma-shastraAdhyaya 17424 Verses

Adhyaya 174

Chapter 174 — प्रायश्चित्तानि (Expiations)

అగ్ని దేవుడు—పూజ, ఆశ్రమధర్మాలు లేదా హోమం విస్మరించబడినా/భంగం కలిగినా కర్మశుద్ధి కోసం ప్రాయశ్చిత్త విధానాన్ని నిర్దేశిస్తాడు. మిస్సైన పూజకు ఎనిమిది వందల జపం, ద్విగుణ పూజ; దేవతకు అపవిత్రస్పర్శ జరిగితే పంచోపనిషత్ మంత్రాలు, హోమం, బ్రాహ్మణ భోజనం ద్వారా శాంతి. కలుషిత హోమద్రవ్యాలు, పాడైన నైవేద్యాలు, మంత్ర-ద్రవ్య గందరగోళంలో కలుషిత భాగం మాత్రమే విసర్జించి, ప్రోక్షణంతో శుద్ధి చేసి, మూలమంత్ర జపాన్ని మళ్లీ చేయాలి. ప్రతిమ పడిపోవడం/విరగడం/పోయినప్పుడు ఉపవాసం మరియు వంద ఆహుతులు. తరువాత అధ్యాయం సోతేరియాలజీకి విస్తరిస్తూ—నిజమైన పశ్చాత్తాపం పరమ ప్రాయశ్చిత్తమైన హరి-స్మరణలో పరిపూర్ణమవుతుందని చెబుతుంది. చాంద్రాయణ, పరాక, ప్రాజాపత్య; గాయత్రీ, ప్రణవ-స్తోత్రం, సూర్య/ఈశ/శక్తి/శ్రీశ మంత్రజపాలు; తీర్థ మహిమ, దానం-మహాదానాలు, అలాగే ‘నేనే బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి’ అనే అద్వైత భావన పాపనాశకాలు. ముగింపులో హరినే సమస్త విద్యా-శాస్త్రాల మూలం, శుద్ధికర్తగా పేర్కొని అగ్నిపురాణం యొక్క విశ్వకోశ స్వరూపాన్ని స్థాపిస్తుంది।

Shlokas

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे प्रायश्चित्तानि नाम त्रिसप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः हविष्यभुगिति ग ,ट च मातृजायागमे इति ग , छ , ट च अथ चतुःसप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः प्रायश्चित्तानि अग्निर् उवाच देवाश्रमार्चनादीनां प्रायश्चित्तन्तु लोपतः पूजालोपे चाष्टशतं जपेद्द्विगुणपूजनं

ఇట్లు ఆగ్నేయ మహాపురాణంలో ‘ప్రాయశ్చిత్తాలు’ అనే నూట డెబ్బై మూడు అధ్యాయం ముగిసింది; కొన్ని ప్రతుల్లో ‘హవిష్యభుక్’ అని, మరికొన్నింటిలో ‘మాతృజాయాగమే’ అని పాఠాంతరాలు ఉన్నాయి. ఇప్పుడు ‘ప్రాయశ్చిత్తాలు’ అనే నూట డెబ్బై నాలుగు అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. అగ్ని పలికెను—దేవార్చన, ఆశ్రమకర్మల ఆరాధన మొదలైన వాటిలో లೋಪం జరిగితే, ఆ లోపానికి తగిన ప్రాయశ్చిత్తం విధించబడింది; పూజ లుప్తమైతే ఎనిమిది వందల సార్లు జపం చేసి, రెండింతలు పూజ చేయాలి।

Verse 2

पञ्चोपनिषदैर् मन्त्रैर् हुत्वा ब्राह्मणभोजनं सूतिकान्त्यजकोदक्यास्पृष्टे देवे शतं जपेत्

ఐదు ఉపనిషత్ మంత్రాలతో హోమం చేసి, బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టిన తరువాత, దేవతకు ప్రసూతి స్త్రీ, రజస్వల, మేక లేదా అపవిత్ర జలస్పర్శ కలిగితే, మంత్రాన్ని వందసార్లు జపించాలి।

Verse 3

पञ्चोपनिषदैः पूजां द्विगुणं स्नानमेव च विप्रभोज्यं होमलोपे होमस्नानं तथार्चनं

ఐదు ఉపనిషత్-సంబంధ ఉపచారాలతో పూజ చేయాలి; ద్విగుణ స్నానం చేయాలి; బ్రాహ్మణునికి భోజనం పెట్టాలి. హోమం లుప్తమైతే హోమం, స్నానం చేసి, అలాగే మళ్లీ అర్చన చేయాలి।

Verse 4

होमद्रव्ये मूषिकाद्यैर् भक्षिते कीटसंयुते तावन्मात्रं परित्यज्य प्रोक्ष्य देवादि पूजयेत्

హోమ ద్రవ్యాన్ని ఎలుకలు మొదలైనవి తిన్నా లేదా పురుగులు పట్టినా, అంతమాత్రం కలుషిత భాగాన్ని మాత్రమే విడిచిపెట్టి, మిగతాదాన్ని ప్రోక్షణ చేసి దేవతాది పూజను కొనసాగించాలి।

Verse 5

अङ्कुरार्पणमात्रन्तु छिन्नं भिन्नं परित्यजेत् अस्पृश्यैश् चैव संस्पृष्टे अन्यपात्रे तदर्पणं

అంకురాల అర్పణమే అయితే, అవి కోసబడినా లేదా విరిగినా వాటిని విడిచిపెట్టాలి. అవి అస్పృశ్యుడి స్పర్శకు లోనైతే, ఆ అర్పణాన్ని మరో పాత్రలో ఉంచాలి।

Verse 6

देवमानुषविघ्नघ्नं पूजाकाले तथैव च मन्त्रद्रव्यादिव्यत्यासे मूलं जप्त्वा पुनर्जपेत्

పూజాకాలంలో దేవ-మానవ విఘ్నాలను నశింపజేయుటకు, అలాగే మంత్రం, ద్రవ్యం మొదలైన వాటిలో కలయిక/మార్పిడి జరిగితే, ముందుగా మూలమంత్రాన్ని జపించి, తరువాత మళ్లీ (సరిగా) జపించాలి।

Verse 7

कुम्भेनाष्टशतजपो देवे तु पतिते करात् भिन्ने नष्टे चोपवासः शतहोमाच्छुभं भवेत्

(అభిషిక్త) జలకలశానికి సంబంధించిన దోషం కలిగితే ఎనిమిది వందల జపం విధేయం. కానీ దేవమూర్తి చేతి నుంచి పడితే, విరిగితే లేదా పోతే ఉపవాసం చేయాలి; వంద ఆహుతుల హోమంతో శుభం కలుగుతుంది.

Verse 8

शतं शहुनेदिति ख , छ च शतहोमाच्छुचिर्भवेदिति ख , घ , ञ च कृते पापे ऽनुतापो वै यस्य पुंसः प्रजायते प्रायश्चित्तन्तु तस्यैकं हरिसंस्मरणं परं

కొన్ని పాఠాల్లో ‘శహున-సూత్రాన్ని వందసార్లు జపించాలి’ అని, మరికొన్నింటిలో ‘వంద ఆహుతుల హోమంతో శుచిత్వం కలుగుతుంది’ అని ఉంది. అయితే పాపం చేసిన తరువాత నిజమైన పశ్చాత్తాపం కలిగిన మనిషికి పరమ ప్రాయశ్చిత్తం ఒక్కటే—హరి (విష్ణు) స్మరణ.

Verse 9

चान्द्रायणं पराको वा प्राजापत्यमघौघनुत् सूर्येशशक्तिश्रीशदिमन्त्रजप्यमघौघनुत्

చాంద్రాయణ వ్రతం, లేదా పరాక ఉపవాసం, లేదా ప్రాజాపత్య ప్రాయశ్చిత్తం—ఇవి పాపరాశులను నశింపజేస్తాయి. అలాగే సూర్య, ఈశ, శక్తి, శ్రీశ మొదలైన మంత్రాల జపం కూడా పాపసమూహాన్ని నశింపజేస్తుంది.

Verse 10

गायत्रीप्रणवस्तोत्रमन्त्रजप्यमघान्तकं काद्यैर् आवीजसंयुक्तैर् आद्यैर् आद्यैस्तदन्तकैः

గాయత్రీ మరియు ప్రణవ-స్తోత్ర మంత్రజపం పాపనాశకం. ఇది ‘క’ మొదలైన అక్షరాలతో ‘ఆవీ’ బీజాన్ని కలిపి, ‘అ, ఆ’ మొదలైన ఆద్య స్వరాలతో ప్రారంభించి, అదే ఆద్య స్వరాలతో ముగించే విధంగా చేయాలి.

Verse 11

सूर्येशशक्तिश्रीशादिमन्त्राः कोट्यधिकाः पृथक् ओंह्रीमाद्याश् चतुर्थ्यन्ता नमोन्ताः सर्वकामदाः

సూర్య, ఈశ, శక్తి, శ్రీశ మొదలైన పేర్లతో ప్రారంభమయ్యే మంత్రాలు ఒక్కొక్కటి కోటికి మించినవని చెప్పబడింది. ‘ఓం’, ‘హ్రీం’తో ప్రారంభమై, చతుర్థీ విభక్తితో ముగిసి, ‘నమః’తో ఉపసంహరించబడిన మంత్రాలు సర్వకామప్రదాలు.

Verse 12

नृसिंहद्वादशाष्टार्णमालामन्त्राद्यघौघनुत् आग्नेयस्य पुराणस्य पठनं श्रवणादिकं

నృసింహుని ద్వాదశాక్షరీ, అష్టాక్షరీ మొదలైన మంత్రమాల జపం పాపప్రవాహాలను తొలగిస్తుంది; అలాగే అగ్ని పురాణ పఠనం, శ్రవణాది కర్మలూ అలాగే ఫలిస్తాయి.

Verse 13

द्विविद्यारूपको विष्णुरग्निरूपस्तु गीयते परमात्मा देवमुखं सर्ववेदेषु गीयते

విష్ణువు ద్వివిధ విద్యారూపుడిగా ప్రసిద్ధుడు; ఆయనను అగ్నిరూపుడిగా కూడా స్తుతిస్తారు. పరమాత్మగా ఆయన ‘దేవముఖం’ అని సమస్త వేదాలలో గానమై ఉంది.

Verse 14

प्रवृत्तौ तु निवृत्तौ तु इज्यते भुक्तिमुक्तिदः अग्निरूपस्य विष्णोर्हि हवनं ध्यानमर्चनं

ప్రవృత్తి గానీ నివృత్తి గానీ—రెండు మార్గాలలోనూ భోగమోక్షాలను ప్రసాదించే ఆయననే ఆరాధించాలి. అగ్నిరూప విష్ణువుకు హవనం, ధ్యానం, అర్చనమే పూజావిధి.

Verse 15

जप्यं स्तुतिश् च प्रणतिः शारीराशेषाघौघनुत् दशस्वर्णानि दानानि धान्यद्वादशमेव च

జపం, స్తుతి, ప్రణామం శరీరసంబంధమైన సమస్త పాపసమూహాన్ని తొలగిస్తాయి; అలాగే పది స్వర్ణదానాలు మరియు పన్నెండు (పరిమాణాల) ధాన్యదానమూ.

Verse 16

तुलापुरुषमुख्यानि महादानानि षोडश अन्नदानानि मुख्यानि सर्वाण्यघहराणि हि

తులాపురుషం మొదలైన పదహారు మహాదానాలు విధించబడ్డాయి; అయితే సమస్త దానాలలో అన్నదానమే ప్రధానము, ఎందుకంటే అన్ని దానాలూ పాపహరములే.

Verse 18

तिथिवारर्क्षसङ्क्रान्तियोगमन्वादिकालके ब्रतादि सूर्येशशक्तिश्रीशादेरघघातनं

తిథి, వారము, నక్షత్రం, సంక్రాంతి, యోగం మరియు మన్వాది వంటి పవిత్ర కాలాలలో వ్రతాది కర్మలు ఆచరించబడితే, సూర్యుడు, ఈశుడు (శివుడు), శక్తి, శ్రీశుడు (విష్ణువు) మొదలైన వారి ఆరాధనవల్ల అవి పాపనాశకమగును।

Verse 19

गङ्गा गया प्रयागश् च काश्ययोध्या ह्य् अवम्तिका प्रवृत्तैस्तु निवृत्तैस्तु इज्यते भुक्तिमुक्तिद इति घ , ङ , झ , ञ च अघनाशनमिति ग कुरुक्षेत्रं पुष्करञ्च नैमिषं पुरुषोत्तमः

గంగా, గయ, ప్రయాగ, కాశీ, అయోధ్య మరియు అవంతిక—ఇవన్నీ ప్రవృత్తులు (గృహస్థులు) మరియు నివృత్తులు (వైరాగ్యులు) ఇద్దరిచేత పూజింపబడుతాయి; ఇవి భుక్తి మరియు ముక్తిని ప్రసాదించునని చెప్పబడింది. వీటిని ఘ, ఙ, ఝ, ఞ అక్షరాలతో, ‘అఘనాశన’ సమూహాన్ని ‘గ’ అక్షరంతో సూచించారు; అలాగే కురుక్షేత్రం, పుష్కరం, నైమిషం, పురుషోత్తమం కూడా।

Verse 20

शालग्रामप्रभासाद्यं तीर्थञ्चघोघघातकं अहं ब्रह्म परं ज्योतिरिति ध्यानमघौघनुत्

శాలగ్రామం, ప్రభాసం మొదలైన తీర్థాలు పాపసమూహాలను నశింపజేయునవి; అలాగే ‘అహం బ్రహ్మ, పరం జ్యోతిః’ అనే ధ్యానము కూడా అనేక పాపాలను తొలగించును।

Verse 21

पुराणं ब्रह्म चाग्नेयं ब्रह्मा विष्णुर्महेश्वरः अवताराः सर्वपूजाः प्रतिष्ठाप्रतिमादिकं

ఇక్కడ పురాణమును మరియు ఆగ్నేయ బ్రహ్మవిద్యను వివరించారు—బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు; అవతారాలు; సమస్త పూజావిధానాలు; అలాగే ప్రతిష్ఠ, ప్రతిమా-స్థాపన మొదలైన విధులు మరియు ఇతర విషయాలు।

Verse 22

ज्योतिःशास्त्रपुराणानि स्मृतयस्तु तपोव्रतं अर्थशास्त्रञ्च सर्गाद्या आयुर्वेदो धनुर्मतिः

జ్యోతిషశాస్త్రం మరియు పురాణాలు; స్మృతులు, తపస్సు-వ్రతాచారాలు; అర్థశాస్త్రం మరియు సర్గాది విషయాలు; ఆయుర్వేదం మరియు ధనుర్వేదం (ధనుర్మతి)—ఇవి తెలుసుకోవలసిన ఉపదేశాలు।

Verse 23

शिक्षा छन्दो व्याकरणं निरुक्तञ्चाभिधानकं कल्पो न्यायश् च मीमांसा ह्य् अन्यत् सर्वं हरिः प्रभुः

శిక్షా, ఛందస్సు, వ్యాకరణం, నిరుక్తం, అభిధానం, కల్పం, న్యాయం, మీమాంసా—ఇవన్నీ మరియు ఇతరమంతా—సర్వవిద్యలకు అధిపతి ప్రభువు హరిదేవుడే।

Verse 24

एके द्वयोर्यतो यस्मिन् यः सर्वमिति वेद यः तं दृष्ट्वान्यस्य पापानि विनश्यन्ति हरिश् च सः

ఆయనే ఏకుడు; ద్వయానికి మూలమని కొందరు చెప్పేది ఆయనే; ఆయనలోనే సమస్తం నిలిచి ఉంది; “ఇదంతా ఆయనే” అని తెలిసినవాడు ఆయనే. ఆయన దర్శనంతో ఇతరుని పాపములు కూడా నశిస్తాయి; ఆయనే హరి।

Verse 25

विद्याष्टादशरूपश् च सूक्ष्मः स्थूलो ऽपरो हरिः ज्योतिः सदक्षरं ब्रह्म परं विष्णुश् च निर्मलः

హరి అష్టాదశ విద్యారూపుడు; సూక్ష్ముడూ స్థూలుడూ, అయినా పరాత్పరుడు. ఆయనే జ్యోతి; ఆయనే పవిత్ర అక్షరసహిత అక్షయ బ్రహ్మ; ఆయనే నిర్మల పరమ విష్ణువు।

Frequently Asked Questions

Agni states that when formal worship (pūjā) is omitted, one should perform eight hundred repetitions (japa) and then perform the worship twice over (a doubled worship sequence).

It gives precise corrective rites (japa, homa, fasting, feeding brāhmaṇas, dāna, tīrtha) for defined ritual faults, yet declares that for one who genuinely repents after sin, the supreme single atonement is Hari-smaraṇa (remembrance of Viṣṇu), integrating moral interiority with ritual repair.