Adhyaya 163

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे धर्मशास्त्रं नाम द्विषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ त्रिषष्ठ्यधिकशततमो ऽध्यायः श्राद्धकल्पकथनं पुष्कर उवाच श्राद्धकल्पं प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिप्रदं शृणु निमन्त्र्य विप्रान् पूर्वेद्युः स्वागतेनापराह्णतः

ఇలా అగ్ని మహాపురాణంలో ‘ధర్మశాస్త్రం’ అనే నూట అరవై రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు నూట అరవై మూడవ అధ్యాయం—‘శ్రాద్ధకల్ప వివరణ’ ప్రారంభమవుతుంది. పుష్కరుడు అన్నాడు—భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదించే శ్రాద్ధ విధానాన్ని నేను చెప్పుచున్నాను; వినండి. ముందురోజు బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించి, అపరాహ్ణంలో యథావిధిగా స్వాగతించి సత్కరించాలి.

Verse 2

प्राच्योपवेशयेत् पीठे युग्मान्दैवे ऽथ पित्रके अयुग्मान् प्राङ्मुखान्दैवे त्रीन् पैत्रे चैकमेव वा

తూర్పు దిశలో పీಠాలపై (బ్రాహ్మణులను) కూర్చోబెట్టాలి. దేవకార్యంలో జత సంఖ్యలో, పితృకార్యంలో బేసి సంఖ్యలో కూర్చోబెట్టాలి. దేవార్పణంలో వారు తూర్పుముఖంగా ఉండాలి; పితృఅర్పణంలో మూడు బ్రాహ్మణులను, లేక ఒక్కరినే కూర్చోబెట్టవచ్చు.

Verse 3

मातामहानामप्येवन्तन्त्रं वा वैश्यदेविकं प्राणिप्रक्षालनं दत्त्वा विष्टरार्थं कुशानपि

మాతామహుల (నాన్నగారు మొదలైనవారు) కోసం కూడా ఇదే విధంగా అదే తంత్రం—వైశ్వదేవిక విధానం—ఆచరించాలి. ‘ప్రాణి-ప్రక్షాలనం’ ఇచ్చి, విష్టర (ఆసనం) కోసం కుశగడ్డిని కూడా ఉంచాలి.

Verse 4

आवाहयेदनुज्ञातो विश्वे देवास इत्य् ऋचा यवैरन्ववकीर्याथ भाजने सपवित्रके

అనుమతి పొందిన తరువాత ‘విశ్వే దేవాసః…’ అని ప్రారంభమయ్యే ఋచతో దేవతలను ఆహ్వానించాలి. ఆపై పవిత్రము (కుశవలయం) ఉన్న పాత్రలో యవధాన్యాన్ని చుట్టూ చల్లాలి.

Verse 5

शन्नोदेव्या पयः क्षिप्त्वा यवोसीति यवांस् तथा यादिव्या इतिमन्त्रेण हस्ते ह्य् अर्घं विनिक्षिपेत्

‘శన్నో దేవ్యా’ మంత్రం జపిస్తూ పాలను అర్పణలో పోయాలి; ‘యవోఽసి’ మంత్రంతో అలాగే యవాన్ని కలపాలి. తరువాత ‘యా దివ్యా’ మంత్రంతో అర్ఘ్యాన్ని చేతిలో ఉంచాలి.

Verse 6

दत्वोदकं गन्धमाल्यं धूपदानं प्रदीपकं अपसव्यं ततः कृत्वा पितॄणामप्रदक्षिणं

జలం, సుగంధం, మాల్యము, ధూపదానం, దీపమును సమర్పించిన తరువాత, యజ్ఞోపవీతాన్ని అపసవ్యంగా ధరించి పితృదేవతలకు అప్రదక్షిణ పరిక్రమ చేయాలి (వారిని ఎడమవైపు ఉంచుతూ).

Verse 7

द्विगुणांस्तु कुशान् कृत्वा ह्य् उशन्तस्त्वेत्यृचा पितॄन् आवाह्य तदनुज्ञातो जपेदायान्तु नस्ततः

కుశలను ద్విగుణంగా చేసి ‘ఉశంతస్త్వా…’ అనే ఋచతో పితృదేవతలను ఆహ్వానించాలి. తరువాత వారి అనుమతి పొందినపై ‘ఆయాంతు నః తతః’ మంత్రాన్ని జపించాలి.

Verse 8

यवार्थास्तु तिलैः कार्याः कुर्यादर्घ्यादि पूर्ववत् दत्त्वार्घ्यं संश्रवान् शेषान् पात्रे कृत्वा विधानतः

యవంతో చేయవలసిన అర్పణాలను తిలాలతో సిద్ధం చేయాలి. అర్ఘ్యాది క్రియలను పూర్వవిధంగా నిర్వహించాలి. అర్ఘ్యం సమర్పించిన తరువాత సంశ్రవంతో కూడిన శేషాన్ని నియమానుసారం పాత్రలో సేకరించాలి.

Verse 9

पितृभ्यः स्थानमसीति न्युब्जं पात्रं करोत्यधः अग्नौ करिष्य आदाय पृच्छत्यन्नं घृतप्लुतं

“నీవు పితృదేవతల ఆసనం” అని చెప్పి పాత్రను తలక్రిందుగా చేసి నేలపై ఉంచుతాడు. తరువాత అగ్నిలో హోమం చేయాలనే సంకల్పంతో ఘృతసిక్తమైన అన్నాన్ని తీసుకొని విధిగా అనుమతి/స్వీకారం కోరుతాడు.

Verse 10

कुरुष्वेति ह्य् अनुज्ञातो हुत्वाग्नौ पितृयज्ञवत् हुतशेषं प्रदद्यात्तु भाजनेषु समाहितः

“చేయి” అని అనుమతి లభించిన తరువాత, పితృయజ్ఞ విధానంలో అగ్నిలో ఆహుతి సమర్పించి, మనస్సు ఏకాగ్రంగా ఉంచి హుతశేషాన్ని పాత్రలలో పంచాలి.

Verse 11

यथालाभोपपन्नेषु रौप्येषु तु विशेषतः दत्वान्नं पृथिवीपात्रमिति पात्राभिमन्त्रणं

సామర్థ్యానుసారం లభించిన పాత్రలలో—ప్రత్యేకంగా వెండి పాత్రలలో—అన్నం ఉంచి “ఇది పృథివీ పాత్రము” అనే మంత్రంతో పాత్రాభిమంత్రణ (సంస్కారం) చేయాలి.

Verse 12

कृत्वेदं विष्णुरित्यन्ने द्विजाङ्गुष्ठं निवेशयेत् सव्याहृतिकां गायत्रीं मधुवाता इति त्यचं

“ఇదే విష్ణువు” అని ఉచ్చరించి అన్నంపై ద్విజుని బొటనవేలు ఉంచాలి. తరువాత వ్యాహృతులతో కూడిన గాయత్రీని, అలాగే “మధువాతాః…”తో ప్రారంభమయ్యే ఋగ్మంత్రాన్ని అభిమంత్రణార్థం జపించాలి.

Verse 13

जप्त्वा यथासुखं वाच्यं भुञ्जीरंस्ते ऽपि वाग्यताः अन्नमिष्टं हविष्यञ्च दद्याज्जप्त्वा पवित्रकं

జపం పూర్తిచేసిన తరువాత సౌకర్యంగా మాట్లాడవచ్చు; వారు కూడా వాక్సంయమంతో భోజనం చేయాలి. తరువాత మళ్లీ జపం చేసి ఇష్టమైన అన్నం మరియు హవిస్సు-యోగ్యమైన ద్రవ్యాన్ని పవిత్రకంతో కలిసి ఇవ్వాలి.

Verse 14

अन्नमादाय तृप्ताः स्थ शेषं चैवान्नमस्य च तदन्नं विकिरेद् भूमौ दद्याच्चापः सकृत् सकृत्

అన్నం స్వీకరించి తృప్తి చెందిన తరువాత, అదే అన్నంలోని మిగిలిన భాగాన్ని వేరుగా ఉంచాలి. ఆ శేషాన్నాన్ని భూమిపై చల్లివేసి, జలాన్ని మళ్లీ మళ్లీ అర్పించాలి.

Verse 15

सर्वमन्नमुपादाय सतिलं दक्षिणामुखः उच्छिष्टसन्निधौ पिण्डान् प्रदद्यात् पितृयज्ञवत्

సర్వం సిద్ధమైన అన్నాన్ని నువ్వులతో కలిసి తీసుకొని, దక్షిణముఖంగా కూర్చొని, ఉచ్ఛిష్ట సమీపంలో పిండాలను పితృయజ్ఞ విధానమున అర్పించాలి.

Verse 16

मातामहानामप्येवं दद्यादाचमनं ततः स्वस्ति वाच्यं ततः कुर्यादक्षय्योदकमेव च

అదేవిధంగా మాతామహులకూ ఆచమన జలాన్ని అర్పించాలి. తరువాత స్వస్తివచనం పఠించి, అనంతరం ‘అక్షయ్యోదక’ అనే అక్షయ జలార్పణాన్ని నిర్వహించాలి.

Verse 17

दत्वा तु दक्षिणां शक्त्या स्वधाकारमुदाहरेत् वाच्यतामित्यनुज्ञातः स्वपितृभ्यः स्वधोच्यतां

శక్తి మేరకు దక్షిణను ఇచ్చి ‘స్వధా’కారాన్ని ఉచ్చరించాలి. ‘వాచ్యతాం’ అని అనుమతి లభించిన తరువాత, తన పితృలకు ఉద్దేశించి ‘స్వధా’ అని పలకాలి.

Verse 18

मातामहानामित्यादिः, स्वपितृभ्यः स्वधोच्यतामित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति कुर्युरस्तु स्वधेत्युक्ते भूमौ सिञ्चेत्ततो जलं प्रीयन्तामिति वा दैवं विश्वे देवा जलं ददेत्

‘మాతామహానామ్… స్వపితృభ్యః స్వధోచ్యతాం’ వరకు ఉన్న పాఠం ఝ-ప్రతిలో లేదు. ‘కుర్యురస్తు స్వధే’ అని చెప్పిన తరువాత భూమిపై జలాన్ని పోయాలి; లేదా ‘ప్రీయంతాం’ అని పలకాలి. లేక దేవార్పణంగా విశ్వేదేవులకు జలాన్ని అర్పించాలి.

Verse 19

दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः सन्ततिरेव च श्रद्धा च नो माव्यगमद्बहुदेयं च नो स्त्विति

మా దాతలు అభివృద్ధి చెందుగాక; వేదవిద్యയും మా సంతానమూ వికసించుగాక. మా శ్రద్ధ ఎప్పుడూ దూరం కాకుండా ఉండుగాక; దానం చేయుటకు మా వద్ద ఎల్లప్పుడూ సమృద్ధి ఉండుగాక—ఇట్లు ప్రార్థించాలి.

Verse 20

इत्युक्त्वा तु प्रिया वाचः प्रणिपत्य विसर्जयेत् वाजे वाज इति प्रीतपितृपूर्वं विसर्जनं

ఈ మధుర వాక్యాలు పలికి నమస్కరించి, తరువాత విధిపూర్వకంగా వీడ్కోలు ఇవ్వాలి. ‘వాజే వాజ’ మంత్రంతో ముందుగా తృప్తి చెందిన పితృదేవతల విసర్జనం చేయాలి.

Verse 21

यस्मिंस्तु संश्रवाः पूर्वमर्घपात्रे निपातिताः पितृपात्रं तदुत्तानं कृत्वा विप्रान् विसर्जयेत्

ముందుగా సంశ్రవాః (మిగిలిన/అధిక అర్పణం) అర్ఘ్యపాత్రంలో పోసిన తరువాత, పితృపాత్రాన్ని ఉత్తానంగా (సమాప్తి స్థితిలో) ఉంచి బ్రాహ్మణులను విసర్జించాలి.

Verse 22

प्रदक्षिणमनुब्रज्य भक्त्वा तु पितृसेवितं ब्रह्मचारी भवेत्तान्तु रजनीं ब्राह्मणैः सह

వారిని అనుసరించి ప్రదక్షిణగా సాగి, పితృసేవకు అర్పించిన భోజనాన్ని భుజించి, అతడు బ్రహ్మచర్య నియమంలో ఉండాలి; ఆ రాత్రి బ్రాహ్మణులతో కలిసి నివసించాలి.

Verse 23

एवं प्रदक्षिणं कृत्वा वृद्धौ नान्दीमुखान् पितॄन् यजेत दधिकर्कन्धुमिश्रान् पिण्डान् यवैः क्रिया

ఇలా ప్రదక్షిణం చేసి, పెద్దల కర్మలో నాన్దీముఖ పితృదేవతలను పూజించాలి. పెరుగు మరియు కర్కంధు (రేగిపండు) కలిపిన పిండాలను అర్పించాలి; క్రియ యవములతో (బార్లీతో) నిర్వహించాలి.

Verse 24

एकोद्दिष्टं दैवहीनमेकार्घैकपवित्रकं आवाहनाग्नौकरणरहितं ह्य् अपसव्यवत्

ఏకోద్దిష్ట శ్రాద్ధం దేవతార్పణలేకుండా చేయబడుతుంది; ఇందులో ఒకే అర్ఘ్యం, ఒకే పవిత్రం (కుశవలయం) ఉంటాయి, ‘ఆవాహన-అగ్ని’ కర్మ లేదు, మరియు అపసవ్య విధానంలో (యజ్ఞోపవీతం కుడివైపు) నిర్వహించాలి।

Verse 25

उपतिष्ठतामित्यक्षय्यस्थाने पितृविसर्जने अभिरम्यतामिति वदेद् ब्रूयुस्ते ऽभिरताः स्म ह

పితృవిసర్జన సమయంలో ‘అక్షయ్యస్థానం’ వద్ద ‘ఉపతిష్ఠతాం’ (ఇప్పుడు లేచి/ప్రస్థానమగండి) అని చెప్పాలి; తరువాత ‘అభిరమ్యతాం’ (స్వధామంలో ఆనందించండి) అని పలకాలి; వారు సంతోషించి అలాగే ప్రతిస్పందిస్తారు।

Verse 26

गन्धोदकतिलैर् युक्तं कुर्यात् पात्रचतुष्टयं अर्घार्थपितृपात्रेषु प्रेतपात्रं प्रसेचयेत्

సుగంధజలం మరియు నువ్వులతో కూడిన నాలుగు పాత్రలను సిద్ధం చేయాలి; ప్రేతపాత్రం నుండి అర్ఘ్యార్థం మరియు పితృపాత్రాలలో (కొంత భాగం) పోయాలి।

Verse 27

ये समाना इति द्वाभ्यां शेषं पूर्ववदाचरेत् एतत् सपिण्डीकरणमेकोद्दिष्टं स्तिया सह

‘యే సమానాః…’ అని ప్రారంభమయ్యే రెండు మంత్రాలతో మిగిలిన కర్మలను పూర్వవిధంగా చేయాలి. ఇదే సపిండీకరణ విధి—అంటే భార్యతో కలిసి చేయవలసిన ఏకోద్దిష్ట శ్రాద్ధం।

Verse 28

अर्वाक्सपिण्डीकरणं यस्य संवत्सराद् भवेत् पितृपूर्वं विसर्जयेदिति ख , छ , झ च स्त्र्या अपीति ख , छ च तस्याप्यन्नं सोदकुम्भं दद्यात् संवत्सरं द्विजे

సంవత్సరం పూర్తికాకముందే ఎవరి సపిండీకరణం జరిగితే, అతడు ముందుగా పితృవిసర్జన చేయాలి—అని ఖ, ఛ, ఝ పాఠాలు చెబుతాయి. స్త్రీ విషయంలో కూడా—అని ఖ, ఛ పాఠాలు చెబుతాయి. ఆ వ్యక్తి కోసం కూడా ఒక సంవత్సరం పాటు బ్రాహ్మణునికి అన్నం మరియు జలకుంభంతో కూడిన దానం ఇవ్వాలి।

Verse 29

मृताहनि च कर्तव्यं प्रतिमासन्तु वत्सरं प्रतिसंवत्सरं कार्यं श्राद्धं वै मासिकान्नवत्

మరణదినమే ఆ కర్మ చేయవలెను; తరువాత ఒక సంవత్సరం పాటు ప్రతినెల చేయవలెను. ఆపై ప్రతి సంవత్సరం శ్రాద్ధం చేయవలెను; వార్షిక శ్రాద్ధం కూడా మాసిక అన్నార్పణ విధానంలోనే చేయాలి.

Verse 30

हविष्यान्नेन वै मासं पायसेन तु वत्सरं मात्स्यहारिणकौरभ्रशाकुनच्छागपार्षतैः

హవిష్యాన్నంతో ఒక నెల నియమం పాటించాలి; పాయసంతో (పాల-అన్నం) ఒక సంవత్సరం. అలాగే నియమానుసారం చేప, జింక, వరాహం, గొర్రె, పక్షి, మేక, కుందేలు మొదలైనవి అనుమత ఆహారాలు.

Verse 31

ऐणरौरववाराहशाशैर् मांसैर् यथाक्रमं मासवृद्ध्याभितृप्यन्ति दत्तैर् एव पितामहाः

ఏణ, రురు, వరాహ, శశ (కుందేలు) మాంసాలను క్రమంగా అర్పిస్తే పితామహులు తృప్తి పొందుతారు. నెల నెలకు తృప్తి పెరుగుతుంది; అది ఆ అర్పణల ద్వారానే క్రమంగా వృద్ధి చెందుతుంది.

Verse 32

खड्गामिषं महाशल्कं मधुयुक्तान्नमेव च लोहामिषं कालशाकं मांसं वार्धीनसस्य च

ఖడ్గం (గండం) మాంసం, మహాశల్కం (పెద్ద పొలుసుల చేప), తేనె కలిపిన అన్నం, లోహామిషం (రోహిత-వర్గం) మాంసం, కాలశాకం, అలాగే వార్ధీనస అనే జలచర మాంసం—ఇవి ప్రత్యేక ఆహారాలుగా పేర్కొనబడ్డాయి.

Verse 33

यद्ददाति गयास्थञ्च सर्वमानन्त्यमुच्यते तथा वर्षात्रयोदश्यां मघासु च न संशयः

గయాలో ఉండి ఏది దానం చేసినా అది అన్ని విధాలా అక్షయ ఫలాన్ని ఇస్తుందని చెప్పబడింది. అలాగే వర్షాకాల త్రయోదశి నాడు, మఘా నక్షత్రంలో చేసిన దానమూ అదే విధంగా ఫలిస్తుంది—సందేహం లేదు.

Verse 34

कन्यां प्रजां वन्दिनश् च पशून् मुख्यान् सुतानपि घृतं कृषिं च वाणिज्यं द्विशफैकशफं तथा

కన్య, ఆశ్రిత ప్రజలు, వందిగణులు, ఉత్తమ పశువులు, కుమారులు; నెయ్యి, వ్యవసాయం, వాణిజ్యం; అలాగే ద్విశఫ (చీలిన ఖురాలు) మరియు ఏకశఫ (ఒక ఖురం) పశువులు—ఇవి దానఫల/వరాలుగా చెప్పబడినవి।

Verse 35

ब्रह्मवर्चस्विनः पुत्रान् स्वर्णरूप्ये सकुप्यके ज्ञातिश्रैष्ठ्यं सर्वकामानाप्नोति श्राद्धदः सदा

శ్రాద్ధంలో బంగారం, వెండి మరియు కుప్యక (అధాతువులు) దానం చేసిన శ్రాద్ధదాత సదా బ్రహ్మతేజస్సుతో కూడిన కుమారులను, బంధువులలో ప్రాధాన్యాన్ని, సమస్త కోరికల సిద్ధిని పొందుతాడు।

Verse 36

प्रतिपत्प्रभृतिष्वेतान्वर्जयित्वा चतुर्दशीं शस्त्रेण तु हता ये वै तेषां तत्र प्रदीयते

ప్రతిపద మొదలుకొని—చతుర్దశిని మినహాయించి—ఈ తిథుల్లో అక్కడ ఏది అర్పించబడుతుందో, అది ఆయుధాలతో హతులైనవారికే నియమించబడుతుంది।

Verse 37

स्वर्गं ह्य् अपत्यमोजश् च शौर्यं क्षेत्रं बलं तथा पुत्रश्रैष्ठ्यं ससौभाग्यमपत्यं मुख्यतां सुतान्

సంతానం స్వర్గానికి హేతువు; అదే ఓజస్సు, శౌర్యం, వంశపరంపర యొక్క క్షేత్రం, బలం కూడా. కుమారుల శ్రేష్ఠత, సౌభాగ్యంతో కూడి—సంతానమే ప్రధాన సంపద, అనగా కుమారులే పరమ ధనం అని చెప్పబడింది।

Verse 38

मात्स्याविहारिणौरभ्रशाकुनच्छागपार्षतैर् इति छ दत्तैर् इहेति घ , ङ , ञ च मधुमुद्गान्नमेव वेति ङ सर्वमानन्त्यमश्नुते इति घ , ङ च स्वर्णमिति ख , छ च प्रवृत्तचक्रतां पुत्रान् वाणिज्यं प्रसुतां तथा अरोगित्वं यशो वीतशोकतां परमाङ्गतिं

చేప, మాంసం, పక్షులు, మేక మొదలైన యోగ్య పదార్థాలను దానం చేస్తే ఈ లోకంలో సమృద్ధి లభిస్తుంది. తేనె, ముద్గ (పెసర) మరియు అన్నదానం వల్ల అన్ని విధాల అక్షయ సమృద్ధి పొందుతాడు. బంగారు దానం వల్ల కార్యచక్ర ప్రవాహం, కుమారులు, వాణిజ్యసిద్ధి, సంతానం, ఆరోగ్యం, యశస్సు, శోకరహిత స్థితి మరియు పరమగతి లభిస్తాయి।

Verse 39

घनं विद्यां भिषकसिद्धिं रूप्यं गाश्चाप्यजाविकं अश्वानायुश् च विधिवत् यः श्राद्धं सम्प्रयच्छति

యెవడు విధివిధానంగా శ్రాద్ధాన్ని సమర్పిస్తాడో, అతడు ఘనమైన ధనం, విద్య, వైద్యసిద్ధి, వెండి, ఆవులు, మేకలు-గొర్రెలు, గుర్రాలు మరియు దీర్ఘాయుష్షు పొందుతాడు।

Verse 40

कृत्तिकादिभरण्यन्ते स कामानाप्नुयादिमान् वसुरुद्रादितिसुताः पितरः श्राद्धदेवताः

కృత్తిక నుండి భరణీ వరకు, ఎవడు విధివిధానంగా ఈ కర్మను చేస్తాడో, అతడు ఈ కోరిన ఫలాలను పొందుతాడు। వసువులు, రుద్రులు, ఆదిత్యులు మరియు పితృదేవతలు—ఇవే శ్రాద్ధాధిష్ఠాతృ దేవతలు।

Verse 41

प्रीणयन्ति मनुष्याणां पितॄन् श्राद्धेन तर्पिताः आयुः प्रजां धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुखानि च

శ్రాద్ధంతో తర్పింపబడిన పితృదేవతలు మనుష్యులపై ప్రసన్నులై, ఆయువు, సంతానం, ధనం, విద్య, స్వర్గం, మోక్షం మరియు సుఖాలను ప్రసాదిస్తారు।

Verse 42

प्रयच्छन्ति तथा राज्यं प्रीता नॄणां पितामहाः

అలాగే ప్రసన్నులైన మనుష్యుల పితామహులు రాజ్యాధికారాన్ని కూడా ప్రసాదిస్తారు।