Adhyaya 161

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे वानप्रस्थाश्रमो नाम षष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः अथैकषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः यतिधर्मः पुष्कर उवाच यतिर्धर्मं प्रवक्ष्यामि ज्ञानमोक्षादिदर्शकं चतुर्धमायुषो भागं प्राप्य सङ्गात् परिवर्जयेत्

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘వానప్రస్థాశ్రమం’ అనే నూట అరవయ్యవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇక నూట అరవై ఒకటవ అధ్యాయం—‘యతిధర్మం’ ప్రారంభం. పుష్కరుడు అన్నాడు—జ్ఞానం, మోక్షం మొదలైన వాటిని చూపించే యతి ధర్మాన్ని నేను వివరిస్తాను. ఆయుష్యంలోని నాలుగవ భాగం చేరిన తరువాత సంగమూ ఆసక్తినీ విడిచిపెట్టాలి।

Verse 2

यदह्नि विरजेद्धीरस्तदह्नि च परिव्रजेत् प्रजापत्यां निरूप्येष्टिं सर्वदेवसदक्षिणां

ధీరుడు ఏ రోజున విరక్తి పొందుతాడో, ఆ రోజునే పరివ్రాజకుడిగా బయలుదేరాలి; ప్రాజాపత్య ఇష్టిని ఏర్పాటు చేసి, సమస్త దేవతల పేరుతో దక్షిణలతో కూడి విధివిధానంగా నిర్వహించి।

Verse 3

आत्मन्यग्नीन् समारोप्य प्रव्रजेद्ब्राह्मणो गृहात् दृष्ट्वावश्यमिति ङ तपश्चोग्रं वने चरेदिति ङ भजेद्दिशमजिम्हग इति ङ सङ्गान् परित्यजेदिति ङ विरजेद्वापि तदह्नि इति ङ एक एव चरेन्नित्यं ग्रासमन्नाथमाश्रयेत्

అగ్నులను తనలోనే స్థాపించుకొని బ్రాహ్మణుడు గృహాన్ని విడిచి ప్రవ్రజించాలి. అనిత్యత, మరణం అనివార్యతను గ్రహించి వనంలో నివసిస్తూ ఘోర తపస్సు చేయాలి; వంకర లేకుండా సూటి దిశను ఆశ్రయించాలి; అన్ని సంగాలు, ఆసక్తులను విడిచిపెట్టాలి; మరియు అదే రోజున నుంచే విరక్తి, శుద్ధిని పొందాలి. అతడు నిత్యం ఒంటరిగా సంచరించి, ఒక్క ముద్ద అన్నంతో జీవించాలి—స్వామ్యభావం లేని విధంగా లభించిన ఆహారంపైనే ఆధారపడాలి।

Verse 4

उपेक्षको ऽसिञ्चयिको मुनिर्ज्ञानसमन्वितः कपालं वृक्षमूलञ्च कुचेलमसहायाता

అతడు లోకవిషయాల పట్ల ఉపేక్షగలవాడు, సঞ্চయము చేయనివాడు, నిజజ్ఞానసంపన్న ముని; కపాలపాత్రం ధరించి, వృక్షమూలంలో నివసించి, చిరిగిన వస్త్రాలు ధరించి, ఎవరి ఆధారమూ లేక సంచరించాలి।

Verse 5

समता चैव सर्वस्मिन्नेतन्मुक्तस्य लक्षणं नाभिनन्देन मरणं नाभिनन्देत जीवनं

సర్వ విషయాలలో సమత్వమే—ఇది ముక్తుని లక్షణం; అతడు మరణాన్ని ఆనందించడు, జీవనాన్ని కూడా ఆనందించడు।

Verse 6

कालमेव प्रतीक्षेत निदेशं भृतको यथा दृष्टिपूतं न्यसेत्पादं वस्त्रपूतं जलं पिवेत्

అతడు కేవలం తగిన కాలాన్ని మాత్రమే ఎదురుచూడాలి, జీతగాడు ఆజ్ఞ కోసం ఎదురుచూసినట్లు; చూపుతో పరిశీలించి శుద్ధమైన చోటే పాదం పెట్టాలి, వస్త్రంతో వడకట్టిన నీటిని త్రాగాలి।

Verse 7

सत्यपूतां वदेद्वाचं मनःपूतं समाचरेत् अलावुदारुपत्राणि मृण्मयं वैष्णवं यतेः

యతి సత్యంతో శుద్ధమైన వాక్యాన్ని పలకాలి, మనస్సు శుద్ధితో ఆచరించాలి; వైష్ణవ యతికి సొరకాయ, చెక్క, ఆకులు మరియు మట్టితో చేసిన పాత్రలే యోగ్యమైనవి।

Verse 8

विधूमे न्यस्तमुषले व्यङ्गारे भुक्तवज्जने वृत्ते शरावसम्पाते भिक्षां नित्यं यतिश् चरेत्

యతి నిత్యం భిక్షకు వెళ్లవలసింది అప్పుడే: ఇంటిలో పొగ లేక (వంట పూర్తై), ముసలం పక్కన పెట్టి, నిప్పురవ్వలు చల్లారిపోయి, జనులు భోజనం చేసి, పాత్రల మోగుడు ఆగిపోయినప్పుడు।

Verse 9

मधूकरमसङ्क्लिप्तं प्राक्प्रणीतमयाचितं तात्कालिकञ्चोपपन्नं भैक्षं पञ्चविधं स्मृतं

భైక్షం (భిక్ష) ఐదు విధాలుగా స్మృతం—మధూకరవత్, అసంక్లిష్టం (అసంచితం), ప్రాక్ప్రణీతం, అయాచితం, అలాగే తాత్కాలికం ఉపపన్నం (సమయోచితంగా యథావిధిగా లభించినది)।

Verse 10

पाणिपात्री भवेद्वापि पात्रे पात्रात् समाचरेत् अवेक्षेत गतिं नॄणां कर्मदोषसमुद्भवां

చేతినే పాత్రగా చేసుకోవలసి వచ్చినా, పాత్రుడైనవారితో యథోచితంగా ప్రవర్తించాలి. మనుష్యుల గతి వారి కర్మదోషాల నుంచే ఉద్భవించునని పరిశీలించాలి।

Verse 11

शुद्धभावश् चरेद्भर्मं यत्र तत्राश्रमे रतः समः सर्वेषु भूतेषु न लिङ्गं धर्मकारणं

శుద్ధభావంతో ధర్మాన్ని ఆచరించాలి; ఎక్కడ ఉన్నా ఆశ్రమధర్మంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి. సమస్త భూతాల పట్ల సమభావం కలిగి ఉండాలి; బాహ్య లింగమే ధర్మకారణం కాదు।

Verse 12

फलं कतकवृक्षस्य यद्यप्यम्बुप्रसादकं न नामग्रहणादेव तस्य वारि प्रसीदति

కటకవృక్ష ఫలం నీటిని ప్రసన్నం చేయునది అయినా, కేవలం దాని పేరును పలికినంత మాత్రాన నీరు స్వచ్ఛమవదు।

Verse 13

वृक्षमूलानि ख , घ , छ , झ च वृक्षमूलादि इति ट एतच्छुद्धस्येति ङ जीवितमिति ख , घ , ङ , छ , ज च अजिह्मः पण्डकः पङ्गुरन्धो बधिर एव च सद्भिश् च मुच्यते मद्भिरज्ञानात् संसृतो द्विजः

‘వృక్షమూలాని’ అని ఖ, ఘ, ఛ, ఝ పాఠాలు; ‘వృక్షమూలాది’ అని ట పాఠం; ‘ఏతచ్ఛుద్ధస్య’ అని ఙ పాఠం; మరియు ‘జీవితమితి’ అని ఖ, ఘ, ఙ, ఛ, జ పాఠాలు. అజ్ఞానంతో సంసారంలో చిక్కిన ద్విజుడు—అజిహ్ముడైనా, పండకుడైనా, కుంటివాడైనా, అంధుడైనా, బధిరుడైనా—సద్భులచే (సత్సంగం/శుద్ధి మార్గదర్శనంతో) విముక్తి పొందుతాడు।

Verse 14

अह्नि रात्र्याञ्च यान् जन्तून् हिनस्त्यज्ञानतो यतिः तेषां स्नात्वा विशुद्ध्यर्थं प्राणायामान् षडाचरेत्

పగలు గానీ రాత్రి గానీ యతి అజ్ఞానవశాత్తు ఏ జీవులను హింసిస్తాడో, ఆ దోషశుద్ధి కోసం స్నానం చేసి ఆరు ప్రాణాయామాలు ఆచరించాలి।

Verse 15

अस्थिस्थूणं स्नायुयुतं मांसशोणितलेपनं चर्मावनद्धं दुर्गन्धं पूर्णं मूत्रपुरीषयोः

ఈ శరీరం ఎముకల స్తంభంలాంటిది; స్నాయువులతో బంధించబడినది; మాంసం, రక్తంతో లేపబడినది; చర్మంతో కప్పబడినది; దుర్గంధమయమైనది; మూత్రం, మలంతో నిండినది।

Verse 16

जराशोकसमाविष्टं रोगायतनमातुरं रजस्वलमनित्यञ्च भूतावासमिमन्त्यजेत्

జరా, శోకంతో నిండినది; రోగాల ఆశ్రయం; బాధితమైనది; రజస్వల దోషానికి లోబడినది; అనిత్యమైనది; జీవుల నివాసమైన ఈ దేహాన్ని త్యజించాలి।

Verse 17

धृतिः क्षमा दमो ऽस्तेयं शौचमिन्द्रियनिग्रहः ह्रीर्विद्या सत्यमक्रोधो दशकं धर्मलक्षणं

ధృతి, క్షమ, దమం (సంయమం), అస్తేయం, శౌచం, ఇంద్రియనిగ్రహం, హ్రీ, విద్య, సత్యం, అక్రోధం—ఇవి ధర్మలక్షణాలైన పది.

Verse 18

चतुर्विधं भैक्षवस्तु कुटीरकवहूदके हंसः परमहंसश् च यो यः पश्चात् स उत्तमः

భిక్షాజీవనం నాలుగు విధాలు—కుటీరక, బహూదక, హంస, పరమహంస; వీటిలో క్రమంలో తరువాతివాడు ఉత్తముడిగా భావించబడతాడు।

Verse 19

एकदण्डी त्रिदण्डी वा योगी मुच्यते बन्धनात् अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ

ఏకదండిని గానీ త్రిదండిని గానీ అయిన యోగి—అహింస, సత్యం, అస్తేయం, బ్రహ్మచర్యం, అపరిగ్రహం ఆచరించుటవలన బంధనమునుండి విముక్తుడగును.

Verse 20

यमाः पञ्चाथ नियमाः शौचं सन्तोषणन्तपः स्वाध्यायेश्वरपूजा च पद्मकाद्यासनं यतेः

ఐదు యమాలు, తదుపరి నియమాలు—శౌచం, సంతోషం, తపస్సు, స్వాధ్యాయం, ఈశ్వరపూజ; అలాగే పద్మకాది ఆసనాలు—ఇవి యతి (సన్యాసి) ఆచరించవలెను.

Verse 21

प्राणायामस्तु द्विविधः स गर्भो ऽगर्भ एव च जपध्यानयुतो गर्भो विपरीतस्त्वगर्भकः

ప్రాణాయామం రెండు విధములు—గర్భం (బీజసహితం) మరియు అగర్భం (బీజరహితం). జప-ధ్యానాలతో కూడినది ‘గర్భం’; దానికి విరుద్ధమైనది ‘అగర్భం’.

Verse 22

प्रत्येकं त्रिविधं सोपि पूरकुम्भकरेचकैः पूरणात् पूरको वायोर् निश् चलत्वाच्च कुम्भकः

ప్రతి (ప్రాణాయామ) మూడు విధములు—పూరక, కుంభక, రేచక. శ్వాసతో నింపుటవలన ‘పూరక’; వాయువు నిశ్చలమగుటవలన ‘కుంభక’ అని చెప్పబడును.

Verse 23

समाचरेदिति ख , छ च दयास्तेयमिति ङ त्रिदण्डी चेति ङ पद्मकाद्यासनं महत् इति ट रेचनाद्रेचकः प्रोक्तो मात्राभेदेन च त्रिधा द्वादशात्तु चतुर्विंशः षट्त्रिंशन्मात्रिको ऽपरः

ఖ/ఛ పాఠంలో ‘సమాచరేత్’ అని—ఇవన్నీ ఆచరించవలెనని; ఙ పాఠంలో ‘దయ’ మరియు ‘అస్తేయం’ అని, అలాగే ‘త్రిదండీ’ అని; ట పాఠంలో ‘పద్మకాది మహత్తర ఆసనం’ అని చెప్పబడింది. ‘రేచన’ (నిష్కాసనం) నుండి ‘రేచక’ పదం నిర్వచించబడింది. మాత్రాభేదముచే ఇది మూడు విధములు—ద్వాదశమాత్ర, చతుర్వింశమాత్ర, మరియు ఇతర షట్త్రింశమాత్ర।

Verse 24

तालो लघ्वक्षरो मात्रा प्रणवादि चरेच्छनैः प्रत्याहारो जापकानां ध्यानमीश्वरचिन्तनं

తాలము, లఘ్వక్షరము, మాత్ర—ప్రణవం (ఓం) నుండి ప్రారంభించి—మెల్లమెల్లగా అభ్యసించవలెను. జపము చేసేవారికి ప్రత్యాహారము ఇంద్రియనిగ్రహము; ధ్యానము ఈశ్వరచింతన.

Verse 25

मनोधृतिर्धारणा स्यात् समाधिर्ब्रह्मणि स्थितिः अयमात्मा परं ब्रह्म सत्यं ज्ञानमनन्तकं

మనస్సు స్థిరత్వమే ధారణ; సమాధి అనగా బ్రహ్మంలో స్థితి. ఈ ఆత్మ పరబ్రహ్మమే—సత్యం, జ్ఞానం, అనంతం.

Verse 26

विज्ञानमानन्दं ब्रह्म तत्त्वमस्यअहमस्मि तत् परम् ब्रह्म ज्योतिरात्मा वासुदेवो विमुक्त ॐ

బ్రహ్మం విజ్ఞానం (చైతన్యం) మరియు ఆనందం. ‘తత్త్వమసి’—నీవే అది; ‘అహమస్మి తత్’—నేనే అది. అదే పరబ్రహ్మ, జ్యోతిస్వరూప ఆత్మ, వాసుదేవుడు; (ఇది తెలిసినవాడు) విముక్తుడు. ఓం.

Verse 27

देहेन्द्रियमनोबुद्धिप्राणाहङ्कारवर्जितं जाग्रत्स्वप्नसुसुप्त्यादिमुक्तं ब्रह्म तुरोयकं

బ్రహ్మం దేహం, ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి, ప్రాణం, అహంకారం లేనిది; జాగ్రత్, స్వప్న, సుషుప్తి మొదలైన వాటి పరిమితుల నుండి విముక్తమైనది—అదే తురీయము (నాల్గవ స్థితి).

Verse 28

नित्यशुद्धबुद्धयुक्तसत्यमानन्दमद्वयं अहं ब्रह्म परं ज्योतिरक्षरं सर्वगं हरिः

నేను బ్రహ్మం—నిత్యశుద్ధము, బుద్ధియుక్తము (చైతన్యస్వరూపము), సత్యము, ఆనందమయము, అద్వైతము; పరమజ్యోతి, అక్షరము, సర్వవ్యాపి హరి.

Verse 29

सो ऽसावादित्यपुरुषः सो ऽसावहमखण्ड ॐ सर्वारम्भपरित्यागी समदुःखसुखं क्षमी

ఆయనే ఆదిత్యపురుషుడు; ఆయనే నేను—అఖండము, ఓం. (ఆయన/నేను) కొత్త ఆరంభాలన్నిటిని త్యజించి, దుఃఖసుఖాలలో సమభావంగా ఉండి, క్షమాశీలుడను.

Verse 30

भावशुद्धश् च ब्रह्माण्डं भित्त्वा ब्रह्म भवेन्नरः आषढ्यां पौर्णमास्याञ्च चातुर्मास्यं व्रतञ्चरेत्

భావశుద్ధితో యుక్తుడైన మనిషి బ్రహ్మాండాన్ని భేదించి (అతిక్రమించి) బ్రహ్మమయుడవుతాడు. ఆషాఢ పౌర్ణమినాడు చాతుర్మాస్య వ్రతాన్ని ఆచరించాలి.

Verse 31

ततो ज्रजेत् नवम्यादौ ह्य् ऋतुसन्धिषु वापयेत् प्रायश्चित्तं यतीनाञ्च ध्यानं वायुयमस् तथा

ఆ తరువాత నవమి మొదలుకొని నియతాచారాన్ని ఆచరించాలి; ఋతుసంధులలో కూడా అలాగే చేయాలి. ఇది యతుల ప్రాయశ్చిత్తాచారం; అలాగే ధ్యానం—వాయు మరియు యముని (ధ్యానము) కూడాను.