Adhyaya 119

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे भारतवर्षं नामाष्टादशाधिकशततमो ऽध्यायः अथैकोनविंशत्यधिकशततमो ऽध्यायः महाद्वीपादि अग्निर् उवाच लक्षयोजनविस्तारं जम्बूद्वीपं समावृतम् शक्तिमानृक्षपर्वत इति घ , छ च शुक्तिमानृक्षपर्वत इति ज नव भेदा भवन्त्यस्येति झ शक्तिमत इति ख , ग , घ , झ च लक्ष्ययोजनमनेन क्षीरोदेन समन्ततः

ఇట్లు ఆగ్నేయ మహాపురాణంలో ‘భారతవర్షం’ అనే 118వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు ‘మహాద్వీపాది’ విషయమై 119వ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. అగ్ని పలికెను—జంబూద్వీపం ఒక లక్ష యోజనాల విస్తారముతో ఉండి, చుట్టూరా ఆవరించబడి ఉంది. (పాఠభేదం: శక్తిమాన్/శుక్తిమాన్ ఋక్షపర్వతం లేదా శక్తిమత్.) దీనికి తొమ్మిది విభాగాలు ఉన్నాయి. చుట్టూరా ఒక లక్ష యోజనాల మేర విస్తరించిన క్షీరోద సముద్రము ఉంది.

Verse 2

संवेष्ट्य क्षारमुदधिं प्लक्षद्वीपस् तथा स्थितः सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरास् तथा

క్షారసముద్రంతో చుట్టుముట్టబడి ప్లక్షద్వీపం అక్కడ స్థితమై ఉంది; మేధాతిథి యొక్క ఏడు కుమారులు కూడా ప్లక్షద్వీపాధిపతులుగా ఉన్నారు.

Verse 3

स्याच्छान्तभयः शिशिरः सुखोदय इतः परः आनन्दश् च शिवः क्षेमो ध्रुवस्तन्नामवर्षकं

‘భయశాంతికరుడు’, ‘శిశిరుడు (శీతలుడు)’, ‘సుఖోదయకర్త’, ‘సర్వాతీతుడు’, ‘ఆనందము’, ‘శివుడు (మంగళకరుడు)’, ‘క్షేమము (కల్యాణము)’, ‘ధ్రువుడు (అచలుడు)’—ఇవి ఆయనకు నామప్రదమైన విశేషణాలు.

Verse 4

मर्यादाशैलो गोमेधश् चन्द्रो नारददुन्द्भी सोमकः सुमनाः शैलो वैभ्राजास्तज्जनाः शुभाः

మర్యాదాశైలం, గోమేధం, చంద్రం, నారద-దుందుభీ, సోమకం, సుమనా, మరియు వైభ్రాజ పర్వతం—అలాగే అక్కడ నివసించే శుభ ప్రజలు—ఇట్లు పేర్కొనబడినవి.

Verse 5

नद्यः प्रधानाः सप्तात्र प्लक्षाच्छाकान्तिकेषु च जीवनं पञ्चसास्रं धर्मो वर्णाश्रमात्मकः

ఇక్కడ ఏడు ప్రధాన నదులు ఉన్నాయి; ప్లక్ష మరియు శాక ప్రాంతాలలో కూడా ఆయుష్షు ఐదు వేల సంవత్సరాలు, మరియు ధర్మం వర్ణాశ్రమ విధానముగా ఉంటుంది.

Verse 6

आर्यकाः कुरवश् चैव विविंशा भाविनश् च ते विप्राद्यास्तैश् च सोमो ऽर्च्यो द्विलक्षश्चाब्धिलक्षकः

ఆర్యకులు, కురువులు, వివింశులు, భావినులు—బ్రాహ్మణాది వర్ణాలతో కూడి—వీరి అందరిచేత సోముని అర్చించవలెను; ఫలం రెండు లక్షలు మరియు ‘అబ్ధి-లక్ష’ (అపార) పుణ్యం.

Verse 7

मानेनेक्षुरसोदेन वृतो द्विगुणशाल्मलः वपुष्मतः सप्त पुत्राः शाल्मलेशास् तथाभवन्

ఇక్షురస-జలము (బెల్లం రసమువంటి) అనే ప్రాకారజలంతో చుట్టబడిన ‘ద్విగుణ-శాల్మల’ అనే ద్వీపము ఉండెను. వపుష్మతుని నుండి ఏడు కుమారులు పుట్టి, వారు శాల్మలాధిపతులయ్యిరి.

Verse 8

श्वेतो ऽथ हरितश् चैव जीमूतो लोहितः क्रमात् वैद्युतो मानसश् चैव सुप्रभो नाम वर्षकः

క్రమముగా వర్షం కురిపించే ‘వర్షక’ుల పేర్లు—శ్వేత, హరిత, జీమూత, లోహిత, వైద్యుత, మానస, సుప్రభ; వీరే వర్షణకర్తలు అని స్మృతి చెప్తుంది.

Verse 9

द्विगुणो द्विगुणेनैव सुरोदेन समावृतः कुमुदश्चानलश् चैव तृतीयस्तु वलाहकः

తదుపరి ప్రాంతము ముందున్నదానికంటే రెండింతలు, మరల రెండింతలు చేయబడినది; అది ‘సురోద’ అనే సముద్రముచే ఆవరించబడినది. అక్కడ కుముద, అనల; మూడవది వలాహకము.

Verse 10

द्रोणः कंको ऽथ महिषः ककुद्मान् सप्त निम्नगाः कपिलाश्चारुणाः पीताः कृष्णाःस्युर्ब्राह्मणादयः

ద్రోణ, కంక, మహిష, కకుద్మాన్—ఇవి పేర్లు. ఏడు ‘నిమ్నగా’లు (తక్కువ నేలలో ప్రవహించే నది-ప్రవాహాలు) ఉన్నాయి. బ్రాహ్మణాది నాలుగు వర్ణాలు క్రమంగా కపిల, చారుణ, పీత, కృష్ణ అని వర్ణింపబడ్డాయి.

Verse 11

वायुरूपं यजन्ति स्म सुरोदेनायमावृतः द्वीपस् तथा स्मृत इति झ वर्णाश्रमात्मज इति ख , घ , ज च कुमुदश्चोन्नतश् चैवेति ख , ग , घ , ङ च कर्को ऽथेति क सुरोदेन समावृत इति घ ज्योतिष्मतः कुशेशाः स्युरुद्गिजो धेनुमान् सुतः

వారు వాయురూప దేవుని యజిస్తారు. ఈ ద్వీపము ‘సురోద’ అనే సముద్రముచే ఆవరించబడినదని స్మృతిలో చెప్పబడింది. కొన్ని పాఠాలలో—“వర్ణాశ్రమము అతని కుమారుడు”; మరికొన్నింటిలో—“కుముద, ఉన్నత”; ఇంకొక్కడ—“కర్క” అనే నామమని చెప్పబడింది. జ్యోతిష్మతుని నుండి కుశేశుడు జన్మించెను; ధేనుమానుని కుమారుడు ఉద్గి.

Verse 12

द्वैरथो लंवनो धैर्यः कपिलश् च प्रभाकरः विप्राद्या दधिमुख्यास्तु ब्रह्मरूपं यजन्ति ते

ద్వైరథ, లంవన, ధైర్య, కపిల, ప్రభాకర; అలాగే విప్రాది వర్గాలు, దధిముఖ మొదలైనవారు—ఇవన్నీ బ్రహ్మరూపాన్ని యజిస్తారు/ఆరాధిస్తారు.

Verse 13

विद्रुमो हेमशैलश् च द्युतिमान् पुष्पवांस् तथा कुशेशयो हरिः शैलो वर्षार्थं मन्दराचलः

విద్రుమ, హేమశైల; ద్యుతిమాన్, పుష్పవాన్; కుశేశయ, హరి—ఇవి పర్వతాలు; అలాగే వర్షార్థం మందరాచలాన్ని (పూజిస్తారు).

Verse 14

वेष्टितो ऽयं घृतोदेन क्रौञ्चद्वीपेन सो ऽप्यथ क्रौञ्चेश्वराः द्युतिमतः पुत्रास्तन्नामवर्षकाः

ఈ (శాకద్వీపం) ఘృతసముద్రంతో ఆవరించబడి ఉంది; తదుపరి క్రౌంచద్వీపం. క్రౌంచాధిపతులు ద్యుతిమాన్ కుమారులు; అక్కడి వర్షాలు (ప్రాంతాలు) వారి పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందాయి.

Verse 15

कुशलो मनोनुगश्चोष्णः प्रधानो ऽथान्धकारकः मुनिश् च दुन्दुभिः सप्त सप्त शैलाश् च निम्नगाः

కుశల, మనోనుగ, ఉష్ణ, ప్రధాన, అంధకారక; అలాగే ముని, దుందుభి—ఇవి ఏడు; మరియు (అక్కడ) ఏడు పర్వతాలు, ఏడు నదులు ఉన్నాయి.

Verse 16

क्रौञ्चश् च वाम्नश् चैव तृतीयश्चान्धकारकः देववृत् पुण्डरीकश् च दुन्दुभिर्द्विगुणो मिथः

‘క్రౌంచ’ మరియు ‘వామ్న’ (నరకాలు); మూడవది ‘అంధకారక’. అలాగే ‘దేవవృత్’, ‘పుండరీక’, ‘దుందుభి’—ఇవి పరస్పరం ద్విగుణంగా, జంటలుగా లెక్కించబడతాయి.

Verse 17

द्वीपा द्वीपेषु ये शैला यथा द्वीपानि ते तथा पुष्कराः पुष्कला धन्यास्तीर्था विप्रादयो हरिम्

ద్వీపాలలో ద్వీపాలు, ఆ ద్వీపాలలోని పర్వతాలు కూడా ఆ ద్వీపాల మాదిరిగానే క్రమంగా స్థితిచెందాయి. పుష్కరాలు సమృద్ధిగా, పుణ్యప్రదంగా ఉన్నాయి; తీర్థాలు బ్రాహ్మణాదులతో కలిసి హరి (విష్ణు) భక్తిలో నిమగ్నమై ఉంటాయి.

Verse 18

यजन्ति क्रौञ्चद्वीपस्तु दधिमण्डोदकावृतः संवृतः शाकद्वीपेन हव्याच्छाकेश्वराः सुताः

క్రౌంచద్వీపంలో యజ్ఞారాధన చేస్తారు. ఆ ద్వీపం దధిమండ (మజ్జిగ/పెరుగు నీరు) సముద్రంతో చుట్టుముట్టబడి, మరల శాకద్వీపంతో ఆవరించబడి ఉంది. అక్కడ హవ్యుని కుమారులు ‘శాకేశ్వరులు’ అని ప్రసిద్ధి (పాలక వంశం).

Verse 19

जलदश् च कुमारश् च सुकुमारो मणीवकः कुशोत्तरथो मोदाकी द्रुमस्तन्नामवर्षकाः

జలద, కుమార, సుకుమార, మణీవక, కుశోత్తరథ, మోదాకీ, ద్రుమ—ఇవే వర్షాల (ప్రాంత విభాగాల) పేర్లు.

Verse 20

उदयाख्यो जलधरो रैवतः श्यामकोद्रकौ आम्विकेयस् तथा रम्यः केशरी सप्त निम्नगाः

ఉదయాఖ్య, జలధర, రైవత, శ్యామక, ఓద్రక, ఆంబికేయ, అలాగే రమ్య మరియు కేశరీ—ఇవే ఏడు నదులు (నిమ్నగాలు).

Verse 21

रुद्राभ इति क विक्रम इति ख , छ च कुशल इत्य् आदिः, निम्नगा इत्य् अन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति तृतीयश्चानुकारक इति घ , झ च पुष्कलावत्यां तीर्था इति घ मगा मगधमनस्या मन्दगाश् च द्विजातयः यजन्ति सूर्यरूपं तु शाकः क्षीराब्धिना वृतः

మగులు, మగధ-మనస్యులు, మందగులు—ఈ ద్విజ సముదాయాలు సూర్యుని ప్రాకట్యరూపాన్ని ఆరాధిస్తారు; మరియు శాక (శాకద్వీపం/శాకదేశం) క్షీరసాగరంతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.

Verse 22

पुष्करेणावृतः सो ऽपि द्वौ पुत्रौ सवनस्य च मसावीतो धातकिश् च वर्षे द्वे नामचिह्निते

అతడును పుష్కరద్వీపముచే ఆవరించబడెను. సవనునికి మసావీతుడు, ధాతకి అనే ఇద్దరు కుమారులు; వారి పేర్లతో రెండు వర్షములు (ప్రాంతములు) నామాంకితమయ్యెను.

Verse 23

एको ऽद्रिर्मानसाख्यो ऽत्र मध्यतो वलयाकृतिः योजनानां सहस्राणि विस्तारोच्छ्रायतः समः

ఇక్కడ ‘మానసా’ అనే ఒకే పర్వతము ఉంది; అది మధ్యలో వలయాకారంగా స్థితి చెందింది. దాని వెడల్పు మరియు ఎత్తు సమానము—రెండూ వెయ్యి యోజనములు.

Verse 24

जीवनं दशसाहस्रं सुरैर् ब्रह्मात्र पूज्यते स्वादूदकेनोदधिना वेष्टितो द्वीपमानतः

ఆ ప్రాంతంలో జీవితం పది వేల సంవత్సరముల వరకు ఉంటుంది; అక్కడ దేవతలు బ్రహ్మను పూజిస్తారు. ఆ ద్వీపము తన పరిమాణానుసారం మధురజల సముద్రముచే చుట్టబడినది.

Verse 25

ऊनातिरिक्तता चापां समुद्रेषु न जायते उदयास्तमनेष्विन्दोः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः

సముద్రజలములలో లోటు గాని అధికత గాని కలుగదు; చంద్రుని ఉదయాస్తమయ సమయములలో కూడా, శుక్లకృష్ణ పక్షముల రెండింటిలోనూ.

Verse 26

दशोत्तराणि पञ्चैव अङ्गुलानां शतानि वै अपां वृद्धिक्षयौ दृष्टौ सामुद्रीणां महामुने

మహామునీ! సముద్రజలముల వృద్ధి-క్షయము ఐదు వందల పది అంగుళ (అంగుల) పరిమాణముగా దర్శించబడింది.

Verse 27

स्वादूदका बहुगुणा भूर्हैमी जन्तुवर्जिता लोकालोकस्ततः शैलो योजनायुतविस्तृतः

అక్కడ స్వాదూదకా అనే భూమి ఉంది; అది అనేక ఉత్తమ గుణాలతో సమృద్ధిగా ఉంది. ఆ భూమి స్వర్ణమయమైనది, జీవరహితమైనది. దాని ఆవల లోకాలోక పర్వతం ఉంది; అది పదివేల యోజనాల వెడల్పుతో విస్తరించింది.

Verse 28

लोकालोकस्तु तमसावृतो ऽथाण्डकटाहतः भूमिः साण्डकटाहेन पञ्चाशत्कोटिविस्तरा

లోకాలోక పర్వతం అంధకారంతో ఆవరించబడి ఉంది; దాని ఆవల అండ-కటాహం, అంటే బ్రహ్మాండపు ఆవరణం ఉంది. భూమి ఆ అండ-కటాహంతో కలిసి యాభై కోట్లు (యోజనాల) విస్తారముగా చెప్పబడింది.