Adhyaya 115

Verse 1

आ श्रीराजेन्द्रलालमित्रेण परिशोधितम् कलिकाताराजधान्यां गणेशयन्त्रे मुद्रितञ्च संवत् अथाग्निपुराणस्य द्वितीयखण्डस्यानुक्रमणिका अग्निपुराणं अथ पञ्चदशाधिकशततमो ऽध्यायः गयायात्राविधिः अग्निर् उवाच उद्यतश्चेद्गयां यातुं श्राद्धं कृत्वा विधानतः विधाय कार्पटीवेशं ग्रामस्यापि प्रदक्षिणं

‘శ్రీ రాజేంద్రలాల్ మిత్రచే పరిశోధితము; కలకత్తా రాజధానిలో గణేశ యంత్రంలో ముద్రితము; సంవత్ …’ తదనంతరం అగ్నిపురాణ ద్వితీయఖండ అనుక్రమణిక. ఇప్పుడు నూట పదిహేనవ అధ్యాయం— గయాయాత్రావిధి. అగ్ని పలికెను— “ఎవడు గయకు వెళ్లుటకు సంకల్పించునో, వాడు విధిప్రకారం ముందుగా శ్రాద్ధం చేయాలి; తరువాత కార్పటీ (భిక్షుక) వేషం ధరించి గ్రామాన్ని కూడా ప్రదక్షిణ చేయాలి।”

Verse 2

कृत्वा प्रतिदिनङ्गच्छेत् संयतश्चाप्रतिग्रही गृहाच्चलितमात्रस्य गयया गमनं प्रति

ప్రతిదినం నియత నిత్యకర్మలు చేసి, సంయమంతో దానగ్రహణం చేయని వాడై, ప్రతి రోజు గయా వైపు ప్రయాణించాలి; ఇంటి నుంచి కదిలిన మాత్రానికే గయాగమనం లక్ష్యమవుతుంది।

Verse 3

स्वर्गारोहणसोपानं पितॄणान्तु पदे पदे ब्रह्मज्ञानेन किं कार्यं गोगृहे मरणेन किं

పితృదేవతలకు ప్రతి అడుగులోనూ ఈ కర్మ స్వర్గారోహణానికి సోపానమవుతుంది. అప్పుడు దీనికోసం కేవలం బ్రహ్మజ్ఞానం ఏమి అవసరం? గోశాలలో మరణించడం వల్ల ఏమి ఫలం?

Verse 4

किं कुरुक्षेत्रवासेन यदा पुत्रो गयां व्रजेत् गयाप्राप्तं सुतं दृष्ट्वा पितॄणामुत्सवो भवेत्

పుత్రుడు గయాకు వెళ్తే, కురుక్షేత్రంలో నివసించడం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం? గయాకు చేరిన కుమారుణ్ని చూసి పితృదేవతలకు ఉత్సవానందం కలుగుతుంది।

Verse 5

पद्भ्यामपि जलं स्पृष्ट्वा अस्मभ्यं किन्न दास्यति ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं गोगृहे मरणं तथा

పాదాలతోనైనా నీటిని తాకితే అది మనకు ఏమి ఇవ్వదు? బ్రహ్మజ్ఞానం, గయాశ్రాద్ధం, అలాగే గోశాలలో మరణం (శుభాంతం) కూడా।

Verse 6

वासः पुंसां कुरुक्षेत्रे मुक्तिरेषा चतुर्विधा काङ्क्षन्ति पितरः पुत्रं नरकाद्भयभीरवः

మనుష్యులకు కురుక్షేత్రంలో నివాసం నాలుగు విధాల మోక్షానికి సాధనం. నరకభయంతో భయపడే పితృదేవతలు తమ రక్షణకై కుమారుణ్ని కోరుకుంటారు।

Verse 7

गयां यास्यति यः पुत्रः स नस्त्राता भविष्यति मुण्डनञ्चोपवासश् च सर्वतीर्थेष्वयं विधिः

గయాకు వెళ్లే కుమారుడే మనకు త్రాత (ఉద్ధారకుడు) అవుతాడు. ముండనం మరియు ఉపవాసం—ఇది అన్ని తీర్థాలలో విధిగా నియమించబడింది.

Verse 8

न कालादिर्गयातीर्थे दद्यात् पिण्डांश् च नित्यशः पक्षत्रयनिवासी च पुनात्यासप्ततमं कुलं

గయా తీర్థంలో ప్రత్యేక కాలం లేదా శుభముహూర్తం కోసం ఎదురుచూడకుండా నిత్యం పిండదానం చేయాలి. అక్కడ మూడు పక్షాలు నివసించే పితృదేవుడు దాత వంశాన్ని డెబ్బైఏడవ తరము వరకు పవిత్రం చేస్తాడు.

Verse 9

गन्तुमिति ख , ग , घ , छ , ज च यदि इति घ , ग , झ च अष्टकासु च वृद्धौच गयायां मृतवासरे अत्र मातुः पृथक् श्राद्धमन्यत्र पतिना सह

‘గంతుమ్’ అనే పాఠం ఖ-, గ-, ఘ-, ఛ-, జ-శాఖల్లో; ‘యది’ అనే పాఠం ఘ-, గ-, ఝ-శాఖల్లో ఉంది. అష్టకా దినాల్లో, వృద్ధి (శుభ సందర్భం)లో, గయాలో, మరియు మరణ-తిథి రోజున—ఇక్కడ తల్లికి శ్రాద్ధం వేరుగా చేయాలి; ఇతరత్ర భర్త (తండ్రి)తో కలిసి చేయాలి.

Verse 10

पित्रादिनवदैत्यं तथा द्वादशदैवतं प्रथमे दिवसे स्नायात्तीर्थे ह्य् उत्तरमानसे

మొదటి రోజున ఉత్తర-మానస తీర్థంలో స్నానం చేయాలి; అక్కడ పితృ మొదలైన తొమ్మిది దైత్యులను, అలాగే పన్నెండు దేవతలను తర్పణంతో ప్రసన్నం చేయాలి.

Verse 11

उत्तरे मानसे पुण्ये आयुरारोग्यवृद्धये सर्वाघौघविधानाय स्नानं कुर्याद् विमुक्तये

పుణ్యమైన ఉత్తర-మానసంలో ఆయుష్షు, ఆరోగ్య వృద్ధి కోసం, సమస్త పాపరాశి నాశనం కోసం, మరియు ముక్తి కోసం స్నానం చేయాలి.

Verse 12

सन्तर्प्य देवपित्रादीन् श्राद्धकृत् पिण्डदो भवेत् दिव्यान्तरीक्षभौमस्थान् देवान् सन्तर्पयाम्यहं

దేవులు, పితృదేవతలు మొదలైనవారిని తర్పణార్పణలతో సంతృప్తిపరచి శ్రాద్ధకర్త పిండదాత అవుతాడు. “దివ్య, అంతరిక్ష, భౌమ లోకాలలో నివసించే దేవులను నేను తృప్తిపరచుచున్నాను।”

Verse 13

दिव्यान्तरीक्षभौमादि पितृमात्रादि तर्पयेत् पिता पितामहश् चैव तथैव प्रपितामहः

దివ్య, అంతరిక్ష, భౌమ వర్గాలకూ, అలాగే పితృ-మాతృ వంశాలకూ తర్పణం సమర్పించాలి—అంటే తండ్రి, తాత, ముత్తాతలకు కూడా।

Verse 14

माता पितामही चैव तथैव प्रपितामही मातामहः प्रमातामहो वृद्धप्रमातामहः

తల్లి, పితామహి మరియు ప్రపితామహి; మాతామహుడు, ప్రమాతామహుడు మరియు వృద్ధ-ప్రమాతామహుడు।

Verse 15

तेभ्योन्येभ्य इमान् पिण्डानुद्धाराय ददाम्यहं ॐ नमः सूर्यदेवाय सोमभौमज्ञरूपिणे

వారితో పాటు ఇతరులకూ ఉద్ధారార్థంగా ఈ పిండాలను నేను సమర్పిస్తున్నాను. ॐ—సోమ, భౌమ, జ్ఞ-స్వరూపుడైన సూర్యదేవునికి నమస్కారం।

Verse 16

जीवशुक्रशनैश्चारिराहुकेतुस्वरूपिणे उत्तरे मानसे स्नाता उद्धरेत्सकलं कुलं

ఉత్తర-మానసంలో స్నానం చేసి, ఆయనను బృహస్పతి, శుక్ర, శనైశ్చర, భౌమ, రాహు, కేతు స్వరూపుడిగా భావించి ఉపాసించే వాడు తన సమస్త కులాన్ని ఉద్ధరిస్తాడు।

Verse 17

सूर्यं नत्वा व्रजेन्मौनी नरो दक्षिणमानसं अ , छ , ज च वृद्धप्रमातृकामह इति क , ग , छ , ज च तेभ्यस्तेभ्य इति घ , ज च सोमभौमस्वरूपिणे इति घ स्नात्वेति क सूर्यं दृष्ट्वा इति ङ ततो दक्षिणमानसमिति ग , घ , ज , झ च दक्षिणे मानसे स्नानं करोमि पितृतृप्तये

సూర్యునికి నమస్కరించి మనిషి మౌనంగా దక్షిణ మానసతీర్థానికి వెళ్లాలి. “వృద్ధులకు, ప్రమాతృలకు, మాతామహులకు” అని, “వారివారికి” అని, అలాగే “సోమ-భౌమ (చంద్ర-మంగళ) స్వరూపునికి” అని మంత్రాలతో స్నానం చేసి; తరువాత “సూర్యుని దర్శించి” మరియు “ఆపై దక్షిణ మానసం” అని సంకల్పించాలి—“దక్షిణ మానసంలో పితృ తృప్తి కోసం నేను స్నానం చేస్తున్నాను।”

Verse 18

गयायामागतः स्वर्गं यान्तु मे पितरो ऽखिलाः श्राद्धं पिण्डन्ततः कृत्वा सूर्यं नत्वा वदेदिदं

గయాకు వచ్చి శ్రాద్ధం మరియు పిండదానం చేసి, సూర్యునికి నమస్కరించి ఇలా పలకాలి—“నా సమస్త పితరులు స్వర్గానికి చేరుగాక।”

Verse 19

ॐ नमो भानवे भर्त्रे भवाय भव मे विभो भुक्तिमुक्तिप्रदः सर्वपितॄणां भवभावितः

ఓం భానవే భర్త్రే నమః. హే ప్రభూ భవ, హే విభో, నాపై ప్రసన్నుడవు; నీవు భుక్తి-ముక్తి ప్రదాతవు, సమస్త పితృలను పోషించి నిలుపువాడవు.

Verse 20

कव्यवालानलः सोमो यमश् चैवार्यमा तथा अग्निष्वात्ता वर्हिषद आज्यपाः पितृदेवताः

కవ్యవాహానలుడు, సోముడు, యముడు, అలాగే ఆర్యమ; మరియు అగ్నిష్వాత్తులు, వర్హిషదులు, ఆజ్యపులు—ఇవే పితృదేవతలు.

Verse 21

आगच्छन्तु महाभागा युष्माभी रक्षितास्त्विह मदीयाः पितरो ये च मातृमातामहादयः

మహాభాగులైనవారు రండి; మీచేత ఇక్కడ రక్షింపబడుతున్న నా పితరులు—నా పితృలు మరియు మాతృపక్ష మాతామహాదులు—అందరూ ఇక్కడికి రాగాక.

Verse 22

तेषां पिण्डप्रदाताहमागतो ऽस्मि गयामिमां उदीच्यां मुण्डपृष्ठस्य देवर्षिगणपूजितं

నేను వారి కోసం పిండప్రదాతగా ఈ గయాకు వచ్చాను—ముండపృష్టమునకు ఉత్తరదిశలో, దేవర్షిగణములచే పూజింపబడిన పవిత్రస్థానమునకు।

Verse 23

नाम्ना कनखलं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतं सिद्धानां प्रीतिजननैः पापानाञ्च भयङ्करैः

కనఖలమనే తీర్థం త్రిలోకములలో ప్రసిద్ధం—సిద్ధులకు ప్రీతికరము, పాపములకు భయంకరము (అంటే పాపనాశకము)।

Verse 24

लेलिहानैर् महानागै रक्ष्यते चैव नित्यशः तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति क्रीडन्ते भुवि मानवाः

అది లేలిహాన జిహ్వలుగల మహానాగములచే నిత్యము రక్షింపబడుతుంది. అక్కడ స్నానము చేసి జనులు స్వర్గమునకు వెళ్తారు; భూమిపై మనుష్యులు ఆనందముగా క్రీడిస్తారు।

Verse 25

फल्गुतीर्थं ततो गच्छेन्महानद्यां स्थितं परं नागाज्जनार्दनात् कूपाद्वटाच्चोत्तरमानसात्

తదనంతరం మహానదిలో ఉన్న శ్రేష్ఠమైన ఫల్గు-తీర్థమునకు వెళ్లవలెను—అది నాగ, జనార్దన, కూపము, వటవృక్షము మరియు మానసా వీటన్నిటికీ ఉత్తరంగా ఉంది।

Verse 26

एतद् गयाशिरः प्रोक्तं फल्गुतीर्थं तदुच्यते मुण्डपृष्ठनागाद्याश् च सारात् सारमथान्तरं

ఇదే ‘గయాశిరః’ అని ప్రకటించబడింది; ఇదే ‘ఫల్గు-తీర్థం’ అని కూడా పిలువబడుతుంది. ముండపృష్ట, నాగ మొదలైన తీర్థములు కూడా ఇక్కడ సారములో సారముగా, తదనంతరం ఇతర స్థలములతో కూడ, ఉపదేశించబడినవి।

Verse 27

करोमि पितृदैवते इति ज भानवे तस्मै इति ङ देवर्षिगणसेवितमिति घ , ज च देवतागणसेवितमिति झ तत्र स्नाता दिवमिति ज फल्गुं गयाशिर इति ख , ङ , छ च यस्मिन् फलति श्रीर्गौर्वा कामधेनुर्जलं मही दृष्टिरम्यादिकं यस्मात् फल्गुतीर्थं न फल्गुवत्

“నేను పితృదేవతకోసం ఇది చేస్తున్నాను” అని సంకల్పించి, భాను (సూర్యుడు)కు “ఆయనకే” అని అర్పించాలి. ఇది దేవగణాలు, దేవర్షిగణాలు సేవించే తీర్థం; అక్కడ స్నానం చేసినవాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు. ఫల్గు ‘గయాశిర’ అని కూడా ప్రసిద్ధం. అక్కడ శ్రీ-సంపద ఫలిస్తుంది, గోవులు వృద్ధి చెందుతాయి, కామధేనుఫలం లభిస్తుంది, జలం మరియు భూమి సస్యశ్యామలమవుతాయి, మనోహర దర్శనాదులు కలుగుతాయి—కాబట్టి ఇది ఫల్గుతీర్థం; సాధారణ అర్థంలోని ‘ఫల్గు’లా నిష్ఫలం కాదు।

Verse 28

फल्गुतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा देवं गदाधरं एतेन किं न पर्याप्तं नृणां सुकृटकारिणां

ఫల్గుతీర్థంలో స్నానం చేసి, గదాధర ప్రభువును దర్శించిన పుణ్యకర్మకారులకు ఇక ఏమి అపరిపూర్ణంగా మిగులుతుంది?

Verse 29

पृथिव्यां यानि तीर्थानि आसमुद्रात्सरांसि च फल्गुतीर्थं गमिष्यन्ति वारमेकं दिने दिने

భూమిపై ఉన్న అన్ని తీర్థాలు, సముద్రం వరకు ఉన్న సరస్సులు-కుంటలు కూడా, ప్రతిరోజూ ఒక్కసారి ఫల్గుతీర్థానికి వచ్చి చేరుతాయి।

Verse 30

फल्गुतीर्थे तीर्थराजे करोति स्नानमादृतः पितॄणां ब्रह्मलोकाप्त्यै आत्मनो भुक्तिमुक्तये

తీర్థరాజమైన ఫల్గుతీర్థంలో ఎవడు భక్తి-గౌరవాలతో స్నానం చేస్తాడో, అతడు పితృదేవతలకు బ్రహ్మలోకప్రాప్తి కోసం, తనకు భోగమూ మోక్షమూ కలగాలని ఈ కర్మను చేస్తాడు।

Verse 31

स्नात्वा श्राद्धी पिण्डदो ऽथ नमेद्देवं पितामहं कलौ माहेश्वरा लोका अत्र देवी गदाधरः

స్నానం చేసిన తరువాత శ్రాద్ధకర్త పిండదానం చేసి, దేవ పితామహుడు (బ్రహ్మ)కు నమస్కరించాలి. కలియుగంలో లోకాలు మాహేశ్వర (మహేశ్వరాధీన)ములు; ఇక్కడ దేవీ మరియు గదాధరుడు (విష్ణు) కూడా పూజ్యులు।

Verse 32

पितामहो लिङ्गरूपी तन्नमामि महेश्वरं गदाधरं बलं काममनिरुद्धं नरायणं

లింగరూపుడైన పితామహుడు (బ్రహ్మ), మహేశ్వరుడు (శివ), గదాధరుడు (విష్ణు), బల, కామ, అనిరుద్ధ, నారాయణులకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను।

Verse 33

ब्रह्मविष्णुनृसिंहाख्यं वराहादिं नमाम्यहं ततो गदाधरं दृष्ट्वा कुलानां शतमुद्धरेत्

బ్రహ్మ, విష్ణు, నృసింహ అనే నామాలతో ప్రసిద్ధుడై, వరాహాది రూపాలలో ప్రదర్శితుడైన ఆయనకు నేను నమస్కరిస్తాను. అనంతరం గదాధరుని దర్శించితే తన వంశంలోని వంద తరాలు उद्धరింపబడతాయి।

Verse 34

धर्मारण्यं द्वितीये ऽह्नि मतङ्गस्याश्रमे वरे मतङ्गवाप्यां संस्नाय श्राद्धकृत् पिण्डदो भवेत्

రెండవ రోజున ధర్మారణ్యానికి, మతంగ మహర్షి యొక్క ఉత్తమ ఆశ్రమానికి వెళ్లాలి. మతంగ వాపిలో స్నానం చేసి శ్రాద్ధం చేయాలి; అలా పిండదానకర్త అవుతాడు।

Verse 35

मतङ्गेशं सुद्धेशं नत्वा चेदमुदीरयेत् प्रमाणं देवताः सन्तु लोकपालाश् च साक्षिणः

మతంగేశుడు, శుద్ధేశుడికి నమస్కరించి ఇలా పలకాలి—“దేవతలే ప్రమాణమగుదురు; లోకపాలకులు సాక్షులగుదురు.”

Verse 36

मयागत्य मतङ्गे ऽस्मिन् पितॄणां निष्कृतिः कृता स्नानतर्पणश्राद्धादिर्ब्रह्मतीर्थे ऽथ कूपके

నేను ఈ మతంగ తీర్థానికి వచ్చి పితృదేవతల నిష్కృతి (ప్రాయశ్చిత్తం, విమోచనం) సాధించాను; బ్రహ్మతీర్థంలోను, తరువాత కూపకంలోను స్నానం, తర్పణం, శ్రాద్ధం మొదలైన కర్మలు చేశాను।

Verse 37

अतो देव इति ख , ग , घ , छ च नारायणमिति ख , ग , ङ च श्राद्धदः पिण्डद इति ख मतङ्गेशञ्च सिद्धेशमिति ज ब्रह्मतीर्थेत्रेति ख तत्कूर्पयूपयोर्मध्ये श्राद्धं कुलशतोद्धृतौ महाबोधतुरुं नत्वा धर्मवान् स्वर्गलोकभाक्

అనంతరం ‘అతో దేవ…’ మరియు ‘నారాయణం…’ అని పఠించాలి. కొన్ని పాఠభేదాలలో ‘శ్రాద్ధదాత, పిండదాత’ అని, అలాగే మతంగేశ, సిద్ధేశ మరియు బ్రహ్మతీర్థ సూచనలూ ఉన్నాయి. కూర్ప–యూప మధ్యలో శ్రాద్ధం చేయుటవలన వంశంలోని వంద తరాలు ఉద్ధరింపబడతాయి; మహాబోధి వృక్షానికి నమస్కరించిన ధర్మవంతుడు స్వర్గలోకాన్ని పొందుతాడు।

Verse 38

तृतीये ब्रह्मसरसि स्नानं कुर्याद्यतव्रतः स्नानं ब्रह्मसरस्तीर्थे करोमि ब्रह्मभूतये

మూడవ రోజు/అవసరంలో వ్రతనిష్ఠుడు బ్రహ్మసరస్సులో స్నానం చేయాలి. (ఇలా జపిస్తూ:) ‘బ్రహ్మసరస్సు తీర్థంలో బ్రహ్మత్వసిద్ధి/మోక్షార్థం నేను స్నానం చేస్తున్నాను।’

Verse 39

पितॄणां ब्रह्मलोकाय ब्रह्मर्षिगणसेविते तर्पणं श्राद्धकृत् पिण्डं प्रदद्यात्तु प्रसेचनं कुर्याच्च वाजपेयार्थी ब्रह्मयूपप्रदक्षिणं

బ్రహ్మలోకాన్ని పొందిన—బ్రహ్మర్షిగణసేవిత—పితృదేవతల కోసం శ్రాద్ధకర్త తర్పణం చేయాలి, పిండప్రదానం చేయాలి, అలాగే ప్రసేచనం (జలఛిటకడం) కూడా చేయాలి. వాజపేయ యాగఫలాన్ని కోరువాడు బ్రహ్మయూపానికి ప్రదక్షిణ చేయాలి।

Verse 40

एको मुनिः कुम्भकुशाग्रहस्त आम्रस्य मूले सलिलन्ददाति आम्नाय सिक्ताः पितरश् च तृप्ता एका क्रिया द्व्यर्थकरी प्रसिद्धा

ఒక ఒంటరి ముని, చేతిలో కుంభం మరియు కుశాగ్రాలు పట్టుకొని, మామిడి చెట్టు వేరున నీటిని అర్పిస్తాడు. శాస్త్రపరంపర ప్రకారం ఇలా ‘సిక్తం’ చేయబడిన పితృదేవతలు తృప్తి చెందుతారు. ఈ ఒక్క క్రియ ద్విఫలదాయకమని ప్రసిద్ధి.

Verse 41

ब्रह्माणञ्च नमस्कृत्य कुलानां शतमुद्धरेत् फल्गुतीर्थे चतुर्थे ऽह्नि स्नात्वा देवादितर्पणं

బ్రహ్మదేవునికి నమస్కరించి (మనిషి) తన కులంలోని వంద మందిని ఉద్ధరించగలడు. తరువాత నాల్గవ రోజు ఫల్గు తీర్థంలో స్నానం చేసి దేవాదులకు తర్పణం చేయాలి।

Verse 42

कृत्वा श्राद्धं सपिण्डञ्च गयाशिरसि कारयेत् पञ्चक्रोशं गयाक्षेत्रं क्रोशमेकं गयाशिरः

శ్రాద్ధం మరియు పిండదానం చేసి, అది గయాశిరసులో చేయించాలి. గయాక్షేత్రం ఐదు క్రోశాలు విస్తరించి, గయాశిరం ఒక క్రోశ పరిమాణమని చెప్పబడింది.

Verse 43

तत्र पिण्डप्रदानेन कुलानां शतमुधरेत् मुण्डपृष्ठे पदं न्न्यास्तं महादेवेन धीमता

అక్కడ పిండదానం చేయడం వల్ల వంశంలోని వంద తరాలు ఉద్ధరింపబడతాయి. ముండ పర్వతపు పృష్ఠంపై ఆ పవిత్ర పాదముద్రను ధీమంతుడైన మహాదేవుడు స్థాపించాడు.

Verse 44

मुण्डपृष्ठे शिरः साक्षाद् गयाशिर उदाहृतं इत्य् अन्तः पाठश्छ पुस्तके नास्ति ब्रह्मसदस्तीर्थे इति घ ब्रह्मशिरस्तीर्थे इति ख तर्पणश्राद्धकृत् पिण्डप्रदश्चापि प्रसेचनमिति ख , छ च तर्पणश्राद्धकृत् पिण्डप्रदश्चाम्रप्रसेचनमिति ग , घ , ङ , ज च साक्षाद् गयाशिरस्तत्र फल्गुतीर्थाश्रमं कृतं

ముండ పర్వతపు పృష్ఠ-ఢాలపై ఉన్న ‘శిరస్సు’నే ప్రత్యక్షంగా ‘గయాశిర’ అని ప్రకటించారు. అక్కడ కొన్ని పాఠాల్లో ‘బ్రహ్మసదస్-తీర్థం’ అని, మరికొన్నింటిలో ‘బ్రహ్మశిరస్-తీర్థం’ అని పేర్కొంటారు. అక్కడ తర్పణం, శ్రాద్ధం, పిండదానం చేసి, ప్రసేచనం (చల్లడం) కూడా చేసే వాడు ఫలాన్ని పొందుతాడు; కొన్ని పాఠాల్లో ‘ఆమ్ర-ప్రసేచనం’ (మామిడి జలము/ఆకులతో చల్లడం) అని ప్రత్యేకంగా ఉంది. అదే గయాశిర వద్ద ఫల్గు-తీర్థ ఆశ్రమం స్థాపితమై ఉంది.

Verse 45

अमृतं तत्र वहति पितॄणान्दत्तमक्षयं स्नात्वा दशाश्वमेधे तु दृष्ट्वा देवं पितामहं

అక్కడ (ప్రవాహం) అమృతాన్ని మోసుకెళ్తున్నట్లుగా ఉంటుంది; పితృదేవతలకు ఇచ్చిన దానం అక్షయమవుతుంది. అక్కడ స్నానం చేస్తే పది అశ్వమేధ యజ్ఞాల పుణ్యం మరియు దేవ పితామహుడు (బ్రహ్మ) దర్శనం లభిస్తుంది.

Verse 46

रुद्रपादं नरः स्पृष्ट्वा नेह भूयो ऽभिजायते शमीपत्रप्रमाणेन पिण्डं दत्वा गयाशिरे

రుద్రపాదాన్ని స్పర్శించిన మనిషి ఇక్కడ మళ్లీ జన్మించడు. అలాగే గయాశిరసులో శమీ ఆకు పరిమాణంలో పిండాన్ని అర్పిస్తే, అతడు అదే (మోక్షప్రద) ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 47

नरकस्था दिवं यान्ति स्वर्गस्था मोक्षमाप्नुयुः पायसेनाथ पिष्टेन शक्तुना चरुणा तथा

నరకస్థులు స్వర్గానికి చేరుతారు, స్వర్గస్థులు మోక్షాన్ని పొందుతారు—పాయసం, పిష్టం, శక్తు, చరు వంటి పవిత్ర హవిస్సులతో అర్పణచేయుటవలన ఈ ఫలం కలుగుతుంది।

Verse 48

पिण्डदानं तण्डुलैश् च गोधूमैस्तिलमिश्रितैः पिण्डं दत्वा रुद्रपदे कुलानां शतमुद्धरेत्

బియ్యం గింజలు, గోధుమలు తిలాలతో కలిపి పిండదానం చేయాలి। రుద్రపదంలో పిండాన్ని అర్పిస్తే వంశంలోని వంద తరాలు उद्धరింపబడతాయి।

Verse 49

तथा विष्णुपदे श्राद्धपिण्डदो ह्य् ऋणमुक्तिकृत् पित्रादीनां शतकुलं स्वात्मानं तारयेन्नरः

అలాగే విష్ణుపదంలో శ్రాద్ధ పిండాన్ని అర్పించేవాడు నిజంగా ఋణముక్తుడవుతాడు. అతడు పితృదేవతలతో మొదలైన వంశంలోని వంద తరాలను, తనను తానూ రక్షిస్తాడు।

Verse 50

तथा ब्रह्मपदे श्राद्धी ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् दक्षिणाग्निपदे तद्वद्गार्हपत्यपदे तथा

అలాగే బ్రహ్మపదంలో శ్రాద్ధం చేసే వాడు పితృదేవతలను బ్రహ్మలోకానికి నడిపిస్తాడు. అదే విధంగా దక్షిణాగ్నిపదంలోను, అలాగే గార్హపత్యపదంలోను (ఫలం కలుగుతుంది)।

Verse 51

पदे वाहवनीयस्य श्राद्धी यज्ञफलं लभेत् आवसथ्यस्य चन्द्रस्य सूर्यस्य च गणस्य च

ఆహవనీయ అగ్నికి సంబంధించిన పదంలో శ్రాద్ధం చేస్తే యజ్ఞఫలం లభిస్తుంది; అలాగే ఆవసథ్యపదంలోను, చంద్రుడు, సూర్యుడు మరియు గణుల పదాలలోను (అదే ఫలం కలుగుతుంది)।

Verse 52

अगस्त्यकार्त्तिकेयस्य श्राद्धी तारयते कुलं आदित्यस्य रथं नत्वा कर्णादित्यं नमीन्नरः

అగస్త్యుడు మరియు కార్త్తికేయుని నిమిత్తం శ్రాద్ధం చేయువాడు తన కులాన్ని తరింపజేస్తాడు. ఆదిత్యుని (సూర్యుని) రథానికి నమస్కరించి కర్ణాదిత్యుని వందించువాడు పుణ్యభ్రంశానికి లోనుకాడు.

Verse 53

अदः कुलमुक्तिकृदिति ग , ज च पिण्डदो ह्य् अतिमुक्तिकृदिति घ स्वात्मनेति ज ब्रह्मपदे श्राद्धमिति झ वरुणस्याथ चेन्द्रस्येति ङ आवसथ्यस्य चेन्द्रस्येति छ आवसथ्यस्य सेन्द्रस्येति ज रथं दृष्ट्वेति ख , छ च कनकेशपदं नत्वा गयाकेदारकं नमेत् सर्वपापविनिर्मुक्तः पितॄन् ब्रह्मपुरं नयेत्

కనకేశుని పవిత్ర పాదముద్రకు నమస్కరించి గయా మరియు కేదారాన్ని వందించాలి. అప్పుడు అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై తన పితృదేవతలను బ్రహ్మపురానికి (బ్రహ్మలోకానికి) చేర్చగలడు.

Verse 54

विशालो ऽपि गयाशीर्षे पिण्डदो ऽभूच्च पुत्रवान् विशालायां विशालो ऽभूद्राजपुत्रो ऽब्रवीद् द्विजान्

విశాలుడు కూడా గయాశీర్షంలో పిండదానం చేసి పుత్రవంతుడయ్యాడు. అలాగే విశాలా నగరంలో ‘విశాల’ అనే రాజకుమారుడు ఉండి, అతడు ద్విజులను ఉద్దేశించి పలికాడు.

Verse 55

कथं पुत्रादयः स्युर्मे द्विजा ऊचुर्विशालकं गयायां पिण्डदानेन तव सर्वं भविष्यति

“నాకు పుత్రాదులు ఎలా కలుగుతారు?” అని అడిగినప్పుడు ద్విజులు విశాలకునితో ఇలా అన్నారు: “గయాలో పిండదానం చేస్తే నీకు అన్నీ సిద్ధిస్తాయి.”

Verse 56

विशालो ऽपि गयाशीर्षे पितृपिण्डान्ददौ ततः दृष्ट्वाकाशे सितं रक्तं पुरुषांस्तांश् चपृष्टवान्

అప్పుడు విశాలుడు కూడా గయాశీర్షంలో పితృదేవతల కోసం పిండాలను సమర్పించాడు. అనంతరం ఆకాశంలో తెలుపు మరియు ఎరుపు వర్ణాల పురుషులను చూసి, వారిని ప్రశ్నించాడు.

Verse 57

के युयन्तेषु चैवैकः सितः प्रोचे विशालकं अहं सितस्ते जनक इन्द्रलोकं गतः शुभान्

వారు అడుగుచుండగా, సీత ఒక్కతే విశాలకునితో పలికింది— “నేను సీతను; నీ తండ్రి జనకుడు పుణ్యులతో కలిసి ఇంద్రలోకానికి వెళ్లాడు.”

Verse 58

मम रक्तः पिता पुत्र कृष्णश् चैव पितामहः अब्रवीत् नरकं प्राप्ता त्वया मुक्तीकृता वयं

నా తండ్రి రక్తుడు, నా కుమారుడు, అలాగే నా పితామహుడు కృష్ణుడు—వారు ఇలా అన్నారు— “మేము నరకంలో పడిపోయాము; నీవు మమ్మల్ని విముక్తులను చేసావు.”

Verse 59

पिण्डदानाद् ब्रह्मलोकं ब्रजाम इति ते गताः विशालः प्राप्तपुतादी राज्यं कृत्वा हरिं ययौ

“పిండదానంతో మేము బ్రహ్మలోకానికి వెళ్తాము” అని చెప్పి వారు వెళ్లిపోయారు. తరువాత విశాలుడు పుత్రాది సంపదను పొందీ రాజ్యాన్ని పాలించి, చివరికి హరి (విష్ణు)ను చేరాడు.

Verse 60

प्रेतराजः स्वमुक्त्यै च वणिजञ्चेदमब्रवीत् प्रेतैः सर्वैः सहार्तः सन् सुकृतं भुज्यते फलं

ప్రేతరాజు తన విముక్తిని కోరుతూ ఆ వ్యాపారికి ఇలా అన్నాడు— “అన్ని ప్రేతులతో కలిసి బాధపడుతున్నప్పటికీ, మనిషి తన సుకృత కర్మఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు.”

Verse 61

श्रवणद्वादशीयोगे कुम्भः सान्नश् च सोदकः दत्तः पुरा स मध्याह्ने जीवनायोपतिष्ठते

ద్వాదశీ తిథి శ్రవణ నక్షత్రంతో యోగమైతే, అన్నంతో కూడిన నీటి కుండ (కుంభం) మరియు నీరు—పూర్వవిధిగా దానం చేసినదీ—మధ్యాహ్నం జీవరక్షణకు ఉపకరిస్తుంది.

Verse 62

धनं गृहीत्वा मे गच्छ गयायां पिण्डदो भव वणिग्धनं गृहीत्वा तु गयायां पिण्डदो ऽभवत्

నా ధనాన్ని తీసుకొని గయకు వెళ్లి అక్కడ పిండదాతవు అవు. వ్యాపారి ధనాన్ని తీసుకొని అతడు నిజంగా గయలో పిండదాతగా అయ్యాడు.

Verse 63

ददौ गत इति ख , ग , घ , ङ , छ , ज च सार्थश् च सोदक इति छ प्रेतराजः सह प्रेतैर् मुक्तो नीतो हरेः पुरं गयाशीर्षे पिण्डदानादात्मानं स्वपितॄंस् तथा

“అతడు ఇచ్చెను” మరియు “అతడు వెళ్లెను”—ఇవి ఖ, గ, ఘ, ఙ, ఛ, జ వ్యంజనాలకు ఉదాహరణలుగా చెప్పబడినవి; “సార్థ” కూడా అలాగే, ఛకు “సోదక” (జలంతో కూడినది) అని చెప్పబడింది. గయాశీర్షంలో పిండదానం వలన ప్రేతరాజు ప్రేతులతో కలిసి విముక్తుడై హరి పురానికి నడిపింపబడతాడు; అలాగే కర్త తనను తాను మరియు తన పితృులను కూడా తరింపజేస్తాడు.

Verse 64

पितृवंशे सुता ये च मातृवंशे तथैव च गुरुश्वशुरबन्धूनां ये चान्ये बान्धवा मृताः

పితృవంశంలో ఉన్న సంతానులు, అలాగే మాతృవంశంలో ఉన్నవారూ; గురువు మరియు మామగారి బంధువులలో మరణించినవారు, ఇంకా ఇతర ఏ బంధువులు మరణించినా—అందరినీ (క్రియలో) స్మరించాలి.

Verse 65

ये मे कुले लुप्तपिण्डाः पुत्रदारविवर्जिताः क्रियालोपगता ये च जात्यन्धाः पुङ्गवस् तथा

నా కులంలో పిండదానం లుప్తమైనవారు—పుత్రుడు, భార్య లేనివారు; విధి-క్రియలు నిలిచిపోయినవారు; అలాగే జన్మాంధులు, మరియు ఇతర శ్రేష్ఠ పురుష పూర్వజులూ.

Verse 66

विरूपा आमगर्भा ये ज्ञाताज्ञाताः कुले मम तेषां पिण्डो मया दत्तो ह्य् अक्षय्यमुपतिष्ठतां

నా కులంలో వికృతరూపులు, గర్భంలోనే మరణించినవారు, తెలిసినవారు లేదా తెలియనివారు—అందరికీ నేను ఇచ్చిన ఈ పిండం అక్షయంగా చేరుగాక.

Verse 67

ये केचित् प्रेतरूपेण तिष्ठन्ति पितरो मम ते सर्वे तृप्तिमायान्तु पिण्डदानेन सर्वदा

నా పితృదేవతలు ఏ విధంగా ప్రేతరూపంలో ఉన్నా, వారు అందరూ పిండదానముచేత నిత్యము తృప్తిని పొందుగాక।

Verse 68

पिण्डो देयस्तु सर्वेभ्यः सर्वैर् वै कुलतारकैः आत्मनस्तु तथा देयो ह्य् अक्षयं लोकमिच्छता

పిండము సమస్త పితృులకు, కులాన్ని తరింపజేసే వారందరిచేత ఇవ్వబడవలెను; అక్షయ లోకాన్ని కోరువాడు తనకోసమూ అలాగే అర్పించవలెను।

Verse 69

पञ्चमे ऽह्नि गदालोले स्नायान्मन्त्रेण बुद्धिमान् गदाप्रक्षालने तीर्थे गदालोले ऽतिपावने

ఐదవ దినమున బుద్ధిమంతుడు గదాలోలలో, గదాప్రక్షాలనమనే అత్యంత పవిత్ర తీర్థమందు, మంత్రపూర్వకంగా స్నానము చేయవలెను।

Verse 70

स्नानं करामि संसारगदशान्त्यै जनार्दन नमो ऽक्षयवटायैव अक्षयस्वर्गदायिने

హే జనార్దన! సంసారమనే రోగశాంతికై నేను ఈ స్నానము చేస్తున్నాను. అక్షయ స్వర్గాన్ని ప్రసాదించే అక్షయవటానికి నమస్కారం।

Verse 71

पित्रादीनामक्षयाय सर्वपापक्षयाय च श्राद्धं वटतले कुर्याद् ब्राह्मणानाञ्च भोजनं

పితృదేవతలాది వారి అక్షయ హితార్థమును, సమస్త పాపక్షయార్థమును బటవృక్షతలమున శ్రాద్ధము చేసి బ్రాహ్మణులకు భోజనము పెట్టవలెను।

Verse 72

एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता किम्पुनर्बहुभिर्भुक्तैः पितॄणां दत्तमक्षयं

ఒక బ్రాహ్మణునికి భోజనం పెట్టినదే కోటిమందికి పెట్టినట్లే; మరెన్నోమంది భుజించినప్పుడు పితృదేవతలకు ఇచ్చిన దానం అక్షయమవుతుంది।

Verse 73

प्रेतराजेत्यादिः, स्वपितॄंस्तथेत्यन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति शुभकर्मविवर्जिता इति झ पिण्डेनानेनेति ङ वटतटे इति ज गयायामन्नदाता यः पितरस्तेन पुत्रिणः वटं वटेश्वरं नत्वा पूजयेत् प्रपितामहं

గయాలో అన్నదానం చేసే వాడు పితృదేవతలకు కుమారుడైనట్లే అవుతాడు; అందుచేత వటవృక్షానికీ వటేశ్వరునికీ నమస్కరించి ప్రపితామహుని పూజించాలి।

Verse 74

अक्षयांल्लभते लोकान् कुलानां शतमुद्धरेत् क्रमतो ऽक्रमतो वापि गयायत्रा महाफला

అక్షయ లోకాలను పొందుతాడు, తన వంశంలోని వంద తరాలను उद्धరిస్తాడు; క్రమంగా చేసినా అక్రమంగా చేసినా గయాయాత్ర మహాఫలదాయకం।