Adhyaya 114

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नर्मदाश्रीपर्वतादिमाहात्म्यं नाम त्रयोदशाधिकशततमो ऽध्यायः अथ चतुर्दशाधिकशततमो ऽध्यायः गयामाहात्म्यम् अग्निर् उवाच गयामाहात्म्यमाख्यास्ये गयातीर्थोत्तमोत्तमं गयासुरस्तपस्तेपे तत्तपस्तापिभिः सुरैः

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో “నర్మదా, శ్రీపర్వతాది మహాత్మ్యం” అనే 113వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇక 114వ అధ్యాయం—“గయా మహాత్మ్యం” ప్రారంభం. అగ్ని పలికెను: నేను గయా మహాత్మ్యాన్ని వివరిస్తాను; అది తీర్థాలలో పరమోత్తమం. గయాసురుడు తపస్సు చేసెను; ఆ తపస్సు తాపంతో దేవతలు బాధపడిరి.

Verse 2

उक्तः क्षीराब्धिगो विष्णुः पालयास्मान् गयासुरात् तथेत्युक्त्वा हरिर्दैत्यं वरं ब्रूहीति चाब्रवीत्

ఇట్లు కోరబడిన క్షీరసాగరనివాసి విష్ణువును—“గయాసురుని నుండి మమ్మల్ని రక్షించుము” అని ప్రార్థించిరి. “తథాస్తు” అని హరి చెప్పి, ఆ దైత్యునితో—“వరము కోరుము” అని పలికెను.

Verse 3

दैत्यो ऽब्रवीत्पवित्रो ऽहं भवेयं सर्वतीर्थतः तथेत्युक्त्वा गतो विष्णुर्दैत्यं दृष्ट्वा न वा हरिं

దైత్యుడు అన్నాడు— “నేను సమస్త తీర్థాల ద్వారా పవిత్రుడనగుదును.” ‘తథాస్తు’ అని విష్ణువు చెప్పి వెళ్లిపోయెను; దైత్యుడు చుట్టూ చూచినా హరి (విష్ణువు) కనబడలేదు।

Verse 4

गताः शून्या मही स्वर्गे देवा ब्रह्मादयः सुराः सिद्धिमाप्नुयुरिति झ तत्तपस्तापितैर् इति ग , घ , झ च ब्रह्मादयः पुनः इति ख , ग , घ , ङ , छ , ज झ च गता ऊचुर्हरिं देवाः शून्या भूस्त्रिदिवं हरे

భూమి మరియు స్వర్గం శూన్యమైపోయినప్పుడు, బ్రహ్మాది దేవతలు హరి వద్దకు వెళ్లి ఇలా పలికారు— “ఓ హరే, భూమి మరియు త్రిదివం శూన్యమయ్యాయి।”

Verse 5

दैत्यस्य दर्शनादेव ब्रह्मणञ्चाब्रवीद्धरिः यागार्थं दैत्यदेहं त्वं प्रार्थय त्रिदशैः सह

దైత్యుణ్ని చూచిన వెంటనే హరి బ్రహ్మతో అన్నాడు— “యజ్ఞార్థం నీవు త్రిదశ దేవులతో కలిసి దైత్యుని దేహాన్ని ప్రార్థించు।”

Verse 6

तच् छ्रुत्वा ससुरो ब्रह्मा गयासुरमथाब्रवीत् अतिथिः प्रार्थयामि त्वान्देहं यागाय पावनं

అది విని మామగారైన బ్రహ్మ గయాసురునితో అన్నాడు— “అతిథిగా నేను నిన్ను ప్రార్థిస్తున్నాను; యజ్ఞార్థం పవిత్రమైన నీ దేహాన్ని నాకు ఇవ్వు।”

Verse 7

गयासुरस्तथेत्युक्त्वापतत्तस्य शिरस्यथ यागं चकार चलिते देहि पूर्णाहुतिं विभुः

గయాసురుడు ‘తథాస్తు’ అని చెప్పి తలపై పడిపోయెను; అది కదిలినప్పుడు విభువు యజ్ఞం నిర్వహించి— “పూర్ణాహుతి అర్పించండి” అని అన్నాడు।

Verse 8

पुनर्ब्रह्माब्रवीद्विष्णुं पूर्णकाले ऽसुरो ऽचलत् शिष्णुर्धर्ममथाहूय प्राह देवमयीं शिलाम्

అప్పుడు బ్రహ్మ మళ్లీ విష్ణువుతో పలికెను—“కాలము పరిపూర్ణమైనప్పుడు అసురుడు ముందుకు కదిలెను. తదనంతరం శిష్ణు ధర్మాన్ని పిలిచి దేవమయమైన శిల గురించి చెప్పెను.”

Verse 9

धारयध्वं सुराः सर्वे यस्यामुपरि सन्तु ते गदाधरो मदीयाथ मूर्तिः स्थास्यति सामरैः

“సర్వ దేవతలారా! మీరు అందరూ దీనిని ధారించండి, దీనిపై స్థితులై ఉండండి; ఎందుకంటే అక్కడే నా గదాధర రూపమూర్తి దేవసమూహంతో కూడి స్థాపితమగును.”

Verse 10

धर्मः शिलां देवमयीं तच् छ्रुत्वाधारयत् परां या धर्माद्धर्मवत्याञ्च जाता धर्मव्रता सुता

ఇది విని ధర్ముడు ఆ పరమ దేవమయ శిలను ధారించెను. ధర్ముడు మరియు ధర్మవతీ నుండి ధర్మవ్రతా అనే కుమార్తె జన్మించింది; ఆమె ధర్మవ్రతంలో నిష్ఠగలది.

Verse 11

मरीचिर्ब्रह्मणः पुत्रस्तामुवाह तपोन्वितां यथा हरिः श्रिया रेमे गौर्या शम्भुस् तथा तया

బ్రహ్ముని కుమారుడు మరీచి తపస్సుతో యుక్తమైన ఆమెను వివాహమాడెను. హరి శ్రీతో ఎలా రమించెనో, శంభువు గౌరీతో ఎలా ఆనందించెనో, అలాగే అతడూ ఆమెతో ప్రీతిపొందెను.

Verse 12

कुशपुष्पाद्यरण्याच्च आनीयातिश्रमान्वितः भुक्त्वा धर्मव्रतां प्राह पादसंवाहनं कुरु

అరణ్యమునుండి కుశ, పుష్పములు మొదలైనవి తెచ్చి అత్యంత శ్రమతో అలసిపోయి, భోజనం చేసిన తరువాత అతడు ధర్మవ్రతాతో—“నా పాదాలకు సంవాహనం (మర్దనం) చేయుము” అని చెప్పెను.

Verse 13

विश्रान्तस्य मुनेः पादौ तथेत्युक्त्वा प्रियाकरोत् एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा मुनौ सुप्ते तथागतः

“తథాస్తు” అని చెప్పి అతడు విశ్రాంతుడైన ముని పాదాలకు ప్రీతికర సేవ చేశాడు. అంతలో ముని నిద్రించగా బ్రహ్మా అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 14

धर्मव्रताचिन्तयञ्च किं ब्रह्माणं समर्चये पादसंवाहनं कुर्वे ब्रह्मा पूज्यो गुरोर्गुरुः

ధర్మవ్రతాన్ని మనసులో తలచుకొని ఆమె అనింది—నేను బ్రహ్మను ద్రవ్యార్పణలతో అధికారికంగా ఎందుకు పూజించాలి? నేను పాదసంవాహనమే చేస్తాను; ఎందుకంటే బ్రహ్మ గురువులకూ గురువు, పూజ్యుడు.

Verse 15

आहुतिमिति ख , छ , ज च देहमयीमिति ग , छ , ज च तपश्चितामिति झ समानीय श्रमान्वित इति ज सुप्ते समागत इति घ , ङ , ज , झ च धर्मव्रतेत्यादिः, गुरोर्गुरुरित्यन्तः पाठः छ पुस्तके नास्ति विचिन्त्य पूजयामास ब्रह्माणं चार्हणादिभिः मरीचिस्तामपश्यत् स शशापोक्तिव्यतिक्रमात्

‘ఆహుతి’—ఖ, ఛ, జ ప్రతుల్లో; ‘దేహమయీ’—గ, ఛ, జలో; ‘తపశ్చితా’—ఝలో; ‘సమానీయ, శ్రమాన్విత’—జలో; ‘సుప్తే సమాగత’—ఘ, ఙ, జ, ఝలో. ‘ధర్మవ్రతే…గురోర్గురుః’ వరకు ఛ ప్రతిలో లేదు. అనంతరం ఆలోచించి అతడు అర్హణాది విధులతో బ్రహ్మను పూజించాడు; మరీచి ఆమెను/అతనిని చూచి, చెప్పిన మాటను అతిక్రమించినందుకు శాపం ఇచ్చాడు.

Verse 16

शिला भविष्यसि क्रोधाद्धर्मव्रताब्रवीच्च तं पादाभ्यङ्गं परित्यज्य त्वद्गुरुः पूजितो मया

ధర్మవ్రతా చెప్పింది—“కోపం వల్ల నీవు శిలవవుతావు.” తరువాత ఆమె పాదాభ్యంగాన్ని విడిచి, “నీ గురువును నేను పూజించాను” అని అన్నది.

Verse 17

अदोषाहं यतस्त्वं हि शापं प्राप्स्यसि शङ्करात् धर्मव्रता पृथक् शापं धारयित्वाग्रिमध्यगात्

నేను దోషిని కాను; ఎందుకంటే నీవు శంకరుని నుండి శాపం పొందుతావు. ధర్మవ్రతా శాపాన్ని వేరుగా భరించి, తరువాత అగ్ని మధ్యానికి/ముందుభాగానికి వెళ్లింది.

Verse 18

तपश् चचार वर्षाणां सहस्राण्ययुतानि च ततो विष्ण्वादयो देवा वरं ब्रूहीति चाब्रुवन्

ఆయన వేలలు, పదివేలల సంవత్సరాల పాటు తపస్సు చేశాడు; ఆపై విష్ణువు మొదలైన దేవులు—“వరాన్ని చెప్పు, వరం కోరుకో” అని అన్నారు.

Verse 19

धर्मव्रताब्रवीद्देवान् शापन्निर्वर्तयन्तु मे देवा ऊचुः दत्तो मरीचिना शापो भविष्यति न चान्यथा

ధర్మవ్రతా దేవులను ఉద్దేశించి—“నా శాపం కార్యరూపం దాల్చనివ్వండి” అని చెప్పింది. దేవులు—“మరీచి ఇచ్చిన శాపం తప్పక ఫలిస్తుంది; వేరేలా కాదు” అన్నారు.

Verse 20

शिला पवित्रा देवाङ्घ्रिलक्षिता त्वं भविष्यसि देवव्रता देवशिला सर्वदेवादिरूपिणी

ఓ శిలా, నీవు పవిత్రమవుతావు—దేవుల పాదముద్రలతో గుర్తింపబడుతావు; ఓ దేవవ్రతా, ఓ దేవశిలా, సమస్త దేవుల ఆదిరూపాలను ధరించేదానివి.

Verse 21

सर्वदेवमयी पुण्या निश् चलायारसुस्य हि देवव्रतोवाच यदि तुष्टास्थ मे सर्वे मयि तिष्ठन्तु सर्वदा

ఆమె పుణ్యమయి, సర్వదేవమయి, నిజంగా అచంచల స్వరూపిణి. దేవవ్రతుడు అన్నాడు—“మీరు అందరూ నాపై సంతుష్టులైతే, ఎల్లప్పుడూ నాలో నివసించండి।”

Verse 22

ब्रह्मा विष्णुश् च रुद्राद्या गौरीलक्ष्मीमुखाः सुराः अग्निर् उवाच देवव्रतावचः श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा दिवङ्गताः

అగ్ని అన్నాడు—బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్ర మొదలైన దేవులు, గౌరీ-లక్ష్మీ మొదలైన దేవతలు దేవవ్రతుని మాటలు విని “తథాస్తు” అని చెప్పి స్వర్గానికి వెళ్లారు.

Verse 23

सा धर्मणासुरस्यास्य धृता देवमयी शिला सशिलश् चलितो दैत्यः स्थिता रुद्रादयस्ततः

ధర్ముడు ఈ అసురుని కోసం ఆ దేవమయ శిలను ధారించాడు; శిలతో కూడిన దైత్యుడు కదిలాడు. అప్పుడు రుద్రాది దేవతలు అక్కడ నిలిచారు.

Verse 24

सदेवश् चलितो दैत्यस्ततो देवैः प्रसादितः क्षीराब्धिगो हरिः प्रादात् स्वमूर्तिं श्रीगदाधरं

అప్పుడు దైత్యుడు సహచర దేవతలతో కూడి కదిలాడు; తరువాత దేవతలు ప్రసన్నం చేయగా, క్షీరసాగరనివాసి హరి తన స్వప్రకట మూర్తి అయిన శ్రీ గదాధరుని ప్రసాదించాడు.

Verse 25

गच्छन्तु भोः स्वयं यास्यं मूर्त्या वै देवगम्यया ज पवित्रा देवानां वन्दिता त्वमिति घ सर्वतीर्थमयी इति घ , झ च तदा देवैर् इति ज गच्छेत्युक्त्वा स्वयं गच्छेदिति झ गच्छन्तूक्त्वा स्वयं यास्ये इति ख , छ च मूर्त्या देवैकगम्यया इति घ , ङ च स्थितो गदाधरो देवो व्यक्ताव्यक्तोभयात्मकः

“హే, మీరు ముందుకు వెళ్లండి!” అని చెప్పి, దేవులకు అందుబాటైన ఆ మూర్తితో ఆయన స్వయంగా గమనం చేస్తాడు. ఆయనను “పవిత్రకర్త, దేవతలచే వందితుడు” మరియు “సర్వతీర్థమయుడు” అని స్తుతిస్తారు. అప్పుడు ‘వెళ్లండి’ అని చెప్పి ఆయన తానే వెళ్తాడు. అక్కడ గదాధర దేవుడు నిలిచియున్నాడు; ఆయన స్వరూపం వ్యక్త-అవ్యక్త రెండింటి సమ్మేళనం.

Verse 26

निश् चलार्थं स्वयं देवः स्थित आदिगदाधरः गदो नामासुरो दैत्यः स हतो विष्णुना पुरा

నిశ్చలత (స్థిరత్వం) కోసం స్వయంగా దేవుడు ఆదిగదాధర రూపంలో నిలిచాడు. ‘గద’ అనే దైత్యాసురుడు పూర్వం విష్ణువిచే హతుడయ్యాడు.

Verse 27

तदस्थिनिर्मिता चाद्या गदा या विश्वकर्मणा आद्यया गदया हेतिप्रमुखा राक्षसा हताः

అతని ఎముకలతో విశ్వకర్మ నిర్మించిన ఆ ఆద్య గదే మొదటి గదగా ప్రసిద్ధి చెందింది; ఆ మూల గదతో హేతి ప్రధానంగా ఉన్న రాక్షసులు హతమయ్యారు.

Verse 28

गदाधरेण विधिवत् तस्मादादिगधाधरः देवमय्यां शिलायां च स्थिते चादिगदाधरे

అందువల్ల విధివిధానంగా గదాధరుని ప్రతిష్ఠించినప్పుడు, ఆ ఆదిగదాధరుడు దేవమయమైన పవిత్ర శిలలోనూ నివసిస్తూ అక్కడే స్థితుడై ఉన్నాడని భావించబడును।

Verse 29

गयासुरे निश् चलेय ब्रह्मा पूर्णाहुतिं ददौ गयासुरो ऽब्रवीद्देवान् किमर्थं वञ्चितो ह्य् अहं

గయాసురుడు నిశ్చలంగా ఉన్నప్పుడు బ్రహ్మా పూర్ణాహుతిని సమర్పించాడు. అప్పుడు గయాసురుడు దేవులను ఉద్దేశించి—“ఏ కారణంగా నన్ను మోసగించారు?” అని అన్నాడు।

Verse 30

विष्णोर्वचनमात्रेण किन्नस्यान्निश् चलोह्यहं आक्रान्तो यद्यहं देवा दातुमर्हत मे वरं

విష్ణువు మాట మాత్రంతోనే నేను ఎందుకు నిశ్చలుడనై ఉండకూడదు? ఓ దేవులారా, నేను జయించబడినవాడినైతే, నాకు వరం ఇవ్వవలసినది మీరే।

Verse 31

देवा ऊचुः तीर्थस्य करणे यत् त्वमस्माभिर् निश् चलीकृतः विष्णोः शम्भोर्ब्रह्मणश् च क्षेत्रं तव भविष्यति

దేవులు అన్నారు—“తీర్థ స్థాపనార్థం మేము నిన్ను నిశ్చలుడిగా చేసాము; కనుక ఈ స్థలం నీ క్షేత్రమవుతుంది, ఇది విష్ణు, శంభు మరియు బ్రహ్మతో కూడ అనుబంధమైన పవిత్ర ప్రాంతమై ఉంటుంది।”

Verse 32

प्रसिद्धं सर्वतीर्थेभ्यः पित्रादेर्ब्रह्मलोकदं इत्युक्त्वा ते स्थिता देवा देव्यस्तीर्थादयः स्थिताः

“ఇది సమస్త తీర్థాలకన్నా ప్రసిద్ధమైనది; పితృదేవతలకు మొదలైనవారికి బ్రహ్మలోక ప్రాప్తిని ఇస్తుంది” అని ప్రకటించి, ఆ దేవులు అక్కడే నిలిచారు; దేవీలు మరియు తీర్థాదులు కూడా అక్కడే స్థాపితమయ్యారు।

Verse 33

यागं कृत्वा ददौ ब्रह्मा ऋत्विग्भ्यो दक्षिणां तदा पञ्चक्रोशं गयाक्षेत्रं पञ्चाशत् पञ्च चार्पयेत्

యాగాన్ని సమాప్తం చేసి బ్రహ్ముడు అప్పుడు ఋత్విజులకు దక్షిణను ఇచ్చెను. దక్షిణగా ఐదు క్రోశాల విస్తీర్ణమైన గయాక్షేత్రాన్ని, అలాగే యాభై మరియు ఐదు—అంటే యాభైఐదు—ద్రవ్యములను అర్పించవలెను.

Verse 34

ग्रामान् स्वर्णगिरीन् कृत्वा नदीर्दुग्धमधुश्रवाः सरोवराणि दध्याज्यैर् बहूनन्नादिपर्वतान्

పుణ్యసంకల్పం/విధి ద్వారా ఆయన గ్రామాలను, స్వర్ణపర్వతాలను సృష్టించి; పాలు, తేనె ప్రవహించే నదులను, పెరుగు-నెయ్యితో నిండిన సరస్సులను, అలాగే అన్నాది పదార్థాలతో ఏర్పడిన అనేక పర్వతాలను (కల్పించాడు).

Verse 35

मादादिगदाधर इत्य् अन्तः पाठो ज पुस्तके नास्ति शिलायान्तु इति ज वाञ्छितो ह्य् अहमिति ख , छ च दातुमर्हथेति ङ तीर्थस्य कारणायेति घ , झ च ग्रामान् पुण्यगिरीनिति ङ दध्याद्यैर् बहूनन्नादिपर्वतानिति ज कामधेनुं कल्पतरुं स्वर्णरूप्यगृहाणि च न याचयन्तु विप्रेन्द्रा अल्पानुक्त्वा ददौ प्रभुः

ప్రభువు కొద్దిగా మాత్రమే చెప్పి కామధేనువు, కల్పతరువు, అలాగే స్వర్ణ-రజత గృహాలను అనుగ్రహించాడు; శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులు ఏదీ యాచించలేదు.

Verse 36

धर्मयागे प्रलोभात्तु प्रतिगृह्य धनादिकं स्थिता यदा गयायान्ते शप्ताते ब्रह्मणा तदा

కానీ ధర్మయాగంలో లోభంతో ధనాది స్వీకరించి, అదే స్థితిలో గయాకు వెళితే, అప్పుడు వారు బ్రహ్మునిచే శపింపబడతారు.

Verse 37

विद्याविवर्जिता यूयं तृष्णायुक्ता भविष्यथ दुग्धादिवर्जिता नद्यः शैलाः पाषाणरूपिणः

మీరు విద్యారహితులై తృష్ణతో నిండిపోతారు. నదులు పాలు మొదలైన వాటిలేకుండా ఉంటాయి; పర్వతాలు రాయి స్వరూపమవుతాయి.

Verse 38

ब्रह्माणं ब्राह्मणश्चोचुर् नष्टं शापेन शाखिलं जीवनाय प्रसादन्नः कुरु विप्रांश् च सो ऽब्रवीत्

బ్రాహ్మణులు బ్రహ్మను ఉద్దేశించి అన్నారు— “శాపం వల్ల ఇది అంతా నశించింది. కృపచేసి మా కోసం దీనికి మళ్లీ జీవం ప్రసాదించండి.” అప్పుడు ఆయన బ్రాహ్మణులతో పలికాడు.

Verse 39

तीर्थोपजीविका यूयं सचन्द्रार्कं भविष्यथ ये युष्मान् पूजयिष्यन्ति गयायामागता नराः

తీర్థసేవ ద్వారా జీవిక పొందే మీరు చంద్రసూర్యులు ఉన్నంతకాలం నిలిచివుంటారు; గయకు వచ్చి మిమ్మల్ని పూజించే వారు కూడా చిరస్థాయి పుణ్యఫలాన్ని పొందుతారు.

Verse 40

हव्यकव्यैर् धनैः श्रद्धैस्तेषां कुलशतं व्रजेत् नरकात् स्वर्गलोकाय स्वर्गलोकात् पराङ्गतिं

హవ్య-కవ్య అర్పణలు, ధనదానాలు, శ్రద్ధతో చేసిన కర్మల వల్ల ఆ వంశంలోని వంద తరాలు నరకం నుండి స్వర్గలోకానికి చేరుతాయి; స్వర్గం నుండి కూడా పరమ గతిని పొందుతాయి.

Verse 41

गयोपि चाकरोद्यागं बह्वन्नं बहुदक्षिणं गया पुरी तेन नाम्ना पाण्डवा ईजिरे हरिं

గయుడు కూడా విస్తారమైన అన్నాహుతులతో, సమృద్ధమైన దక్షిణలతో యజ్ఞం చేశాడు; అతని పేరుతోనే ఆ నగరం ‘గయా’గా ప్రసిద్ధి చెందింది. అక్కడ పాండవులు హరి (విష్ణు)ను ఆరాధించారు.