Adhyaya 111

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे गङ्गामाहात्म्यं नाम दशाधिकशततमो ऽध्यायः अथ एकादशाधिकशततमो ऽध्यायः प्रयागमाहात्म्यं अग्निर् उवाच वक्ष्ये प्रयागमाहात्म्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं परं प्रयागे ब्रह्मविष्ण्वाद्या देव मुनिवराः स्थिताः

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘గంగామాహాత్మ్యం’ అనే నూట పదవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు నూట పదకొండవ అధ్యాయం ‘ప్రయాగమాహాత్మ్యం’ ప్రారంభమవుతుంది. అగ్ని పలికెను—భోగముక్తి రెండింటినీ ప్రసాదించే ప్రయాగపు పరమ మహాత్మ్యాన్ని నేను వివరిస్తాను. ప్రయాగంలో బ్రహ్మ, విష్ణు మొదలైన దేవులు మరియు శ్రేష్ఠ మునులు నివసిస్తారు.

Verse 2

च गङ्गातीरसमुद्भूतमृद्धारो सो ऽघहार्कवदिति ख , ग , झ च गङ्गातीरसमुद्भूतमृदं मूर्धा विभर्ति यः विभर्ति रूपं सोर्कस्य तमोनाशाय केवलमिति ङ भक्तिमुक्तिफलप्रदमिति ग भुक्तिमुक्तिप्रदायकमिति झ सरितः सागराः सिद्धा गन्धर्वसराप्सस् तथा तत्र त्रीण्यग्निकुण्डानि तेषां मध्ये तु जाह्नवी

గంగాతీరంలో పుట్టిన మట్టిని ఎవడు ధరించునో, వాడు సూర్యునివలె పాపనాశకుడగును. గంగాతీరజ మట్టిని శిరస్సుపై మోసేవాడు అజ్ఞానాంధకార నాశార్థం సూర్యసమ తేజస్సును ధరించును. అది భక్తి మరియు ముక్తి ఫలాన్ని ఇస్తుంది; భోగముక్తి రెండింటినీ ప్రసాదిస్తుంది. అక్కడ నదులు, సముద్రాలు పవిత్రమని చెప్పబడినవి; సిద్ధులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు కూడా. ఆ స్థలంలో మూడు అగ్నికుండాలు ఉన్నాయి; వాటి మధ్య జాహ్నవి (గంగా) ఉంది.

Verse 3

वेगेन समतिक्रान्ता सर्वतीर्थतिरस्कृता तपनस्य सुता तत्र त्रिषु लोकेषु विश्रुता

వేగంతో అన్నిటినీ అధిగమించి, సమస్త తీర్థాలను మసకబార్చే తపనుని కుమార్తె అక్కడ ఉంది—ఆమె మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 4

गङ्गायमुनयोर्मध्यं पृथिव्या जघनं स्मृतं प्रयागं जघनस्यान्तरुपस्थमृषयो विदुः

గంగా–యమునల మధ్యనున్న ప్రాంతం భూమి యొక్క ‘జఘనం’ (కటి-ప్రదేశం)గా స్మరించబడుతుంది; ఆ జఘనంలోని అంతర్భాగమైన ‘ఉపస్థ’ (మధ్య శ్రోణి-ప్రదేశం)గా ప్రయాగాన్ని ఋషులు తెలుసుకొంటారు.

Verse 5

प्रयागं सप्रतिष्ठानम् कम्बलाश्वतरावुभौ तीर्थं भोगवती चैव वेदी प्रोक्ता प्रजापतेः

ప్రయాగం (ప్రతిష్ఠానంతో సహా), కంబలా మరియు అశ్వతర అనే రెండు తీర్థాలు, అలాగే భోగవతి తీర్థం—ఇవన్నీ ప్రజాపతికి చెందిన వేదిక (యజ్ఞవేదిక)గా ప్రకటించబడ్డాయి.

Verse 6

तत्र वेदाश् च यज्ञाश् च मूर्तिमन्तः प्रयागके स्तवनादस्य तीर्थस्य नामसङ्किर्तनादपि

అక్కడ ప్రయాగంలో వేదములు మరియు యజ్ఞకర్మలు మూర్తిమంతములైనట్లు ప్రతిష్ఠితమై ఉంటాయి. ఈ తీర్థాన్ని స్తుతించినా, దాని నామసంకీర్తన మాత్రమే చేసినా మహాపుణ్యం లభిస్తుంది.

Verse 7

मृत्तिकालम्भनाद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते प्रयागे सङ्गते दानं श्राद्धं जप्यादि चाक्षयं

పవిత్ర మట్టిని లేపనం చేసుకున్నా లేదా దానిని ఆశ్రయించినా సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది. ప్రయాగ సంగమంలో దానం, శ్రాద్ధం, జపం మొదలైనవి అక్షయ ఫలమును ఇస్తాయి.

Verse 8

न देववचनाद्विप्र न लोकवचनादपि मतिरुत्क्रमणीयान्ते प्रयागे मरणं प्रति

హే విప్రా! దేవుల మాటలతోనూ, ప్రజల మాటలతోనూ—జీవితాంతంలో ప్రయాగంలో మరణించాలనే దృఢ సంకల్పం మారదు, తొలగించలేం.

Verse 9

दशतीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस् तथापराः तेषां सान्निध्यमत्रैव प्रयागं परमन्ततः

పది వేల తీర్థాలు, అలాగే మరొక అరవై కోట్లు—అవన్నీ యొక్క సాన్నిధ్యం ఇక్కడే ఉంది; అందుచేత ప్రయాగం పరమార్థంగా సర్వోన్నతం.

Verse 10

वासुकेर्भोगवत्यत्र हंसप्रपतनं परं गवां कोटिप्रदानाद्यत् त्र्यहं स्नानस्य तत्फलं

ఇక్కడ వాసుకి యొక్క భోగవతీ ప్రాంతంలో ‘హంస-ప్రపతనం’ అనే పరమ తీర్థం ప్రశంసించబడింది. అక్కడ మూడు రోజులు స్నానం చేసిన ఫలం, కోటి గోవుల దానం మొదలైన దానఫలంతో సమానం.

Verse 11

प्रयागे माघमासे तु एवमाहुर्मनीषिणः गङायमुनयोर्मध्ये इति ख सरितः सागरा इत्य् आदिः, उपस्थमृषयो विदुरित्यन्तः पाठो ग पुस्तके नास्ति श्रवणादस्येति ख , ग , घ , ङ , ज च श्राद्धद्रव्यादि चाक्षयमिति घ त्र्यहं स्नातस्येति घ सर्वत्र सुलभा गङ्गा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा

మనీషులు ఇలా అంటారు—మాఘమాసంలో ప్రయాగంలో గంగా‑యమునల సంగమంలో గంగా సాధారణంగా సులభంగా లభ్యమైయున్నా, మూడు స్థలాలలో ఆమె విశేషంగా దుర్లభమై పరమ పవిత్రఫలదాయిని.

Verse 12

गङाद्वारे प्रयागे च गङ्गासागरसङ्गमे अत्र दानाद्दिवं याति राजेन्द्रो जायते ऽत्र च

గంగాద్వార (హరిద్వార), ప్రయాగం మరియు గంగాసాగర సంగమంలో ఇక్కడ దానం చేసినవాడు స్వర్గానికి వెళ్తాడు; ఇక్కడే రాజేంద్రుడిగా, రాజులలో రాజుగా జన్మిస్తాడు।

Verse 13

वटमूले सङ्गमादौ मृतो विष्णुपुरीं व्रजेत् उर्वशीपुलिनं रम्यं तीर्थं सन्ध्यावतस् तथा

సంగమారంభంలో వటవృక్ష మూలంలో మరణించినవాడు విష్ణుపురికి చేరుతాడు. అలాగే ఉర్వశీ యొక్క రమ్యమైన నది తీరం సంధ్యావందనంలో నిష్ఠగలవారికి తీర్థం.

Verse 14

कोटीतीर्थञ्चाश्वमेधं गङ्गायमुनमुत्तमं मानसं रजसा हीनं तीर्थं वासरकं परं

కోటితీర్థం, అశ్వమేధతీర్థం, గంగా‑యమునల ఉత్తమ సంగమం, రజస్సు లేని మానసతీర్థం, అలాగే పరమ వాసరకతీర్థం—ఇవి ప్రధాన తీర్థాలుగా ప్రకటించబడ్డాయి।