Adhyaya 109

Verse 1

अथ नवाधिकशततमो ऽध्यायः तीर्थमाहात्म्यं अग्निर् उवाच माहात्म्यं सर्वतीर्थानां वक्ष्ये यद्भक्तिमुक्तिदं यस्य हस्तौ च पादौ च मनश् चैव सुसंयतं

ఇప్పుడు నూరొమ్మిదవ అధ్యాయం—తీర్థమాహాత్మ్యం. అగ్ని పలికెను—సర్వ తీర్థముల మహిమను నేను చెప్పుదును; అది భక్తి మరియు ముక్తిని ప్రసాదించును; ఎవరి చేతులు, పాదాలు, మనస్సు సుసంయమితమై ఉంటాయో వారికి.

Verse 2

विद्या तपश् च कीर्तिश् च स तीर्थफलमश्नुते स्वसंयतमिति घ प्रतिग्राहादुपावृत्तो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः

విద్య, తపస్సు, కీర్తి—అతడు తీర్థఫలమును పొందును. అతడు స్వసంయమితుడై, దానగ్రహణమునుండి విరమించి, లఘ్వాహారుడై, ఇంద్రియజయుడై ఉండవలెను.

Verse 3

निष्पपस्तीर्थयात्री तु सर्वयज्ञफलं लभेत् अनुपोष्य त्रिरात्रीणि तीर्थान्यनभिगम्य च

పాపరహితుడైన తీర్థయాత్రికుడు సర్వయజ్ఞఫలమును పొందును. మరియు మూడు రాత్రులు ఉపవాసముండి, ఇతర తీర్థములను సందర్శించక, ఆ ఫలమును సంపాదించును.

Verse 4

अदत्वा काञ्चनं गाश् च दरिद्रो नाम जायते तीर्थाभिओगमने तत् स्याद्यद्यज्ञेनाप्यते फलं

సువర్ణమును, గోవులను దానం చేయకపోతే మనిషి ‘దరిద్రుడు’ అని పిలువబడును. కాని తీర్థాభిగమనముచేత యజ్ఞమువలన లభించు ఫలమే లభించును.

Verse 5

पुष्करं परमं तीर्थं सान्निध्यं हि त्रिसन्ध्यकं दशकोटिसहस्राणि तीर्थानां विप्र पुष्करे

పుష్కరం పరమ తీర్థము; అక్కడ త్రిసంధ్యకాలములలో (ప్రాతః, మధ్యాహ్న, సాయంకాలం) విశేష సాన్నిధ్యం ఉంటుంది. ఓ విప్రా, పుష్కరంలో తీర్థముల దశకోటి సహస్ర మహిమలు నివసించును.

Verse 6

ब्रह्मा सह सुरैर् आस्ते मुनयः सर्वमिच्छवः देवाः प्राप्ताः सिद्धिमत्र स्नाताः पितृसुरार्चकाः

ఇక్కడ బ్రహ్మ దేవతలతో కలిసి నివసిస్తాడు; సమస్త సిద్ధులను కోరే మునులు కూడా ఇక్కడే ఉంటారు. ఇక్కడ దేవులు సిద్ధిని పొందుతారు; ఇక్కడ స్నానం చేసిన పితృ-దేవారాధకులు కృతార్థులవుతారు.

Verse 7

अश्वमेधफलं प्राप्य ब्रह्मलोकं प्रयान्ति ते कार्त्तिक्यामन्नदानाच्च निर्मलो ब्रह्मलोकभाक्

అశ్వమేధ యజ్ఞఫలంతో సమానమైన పుణ్యాన్ని పొందిన వారు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్తారు. కార్తీక మాసంలో అన్నదానం చేయడం వల్ల మనిషి నిర్మలుడై బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతాడు.

Verse 8

पुष्करे दुष्करं गन्तुं पुष्करे दुष्करं तपः दुष्करं पुष्करे दानं वस्तुं चैव सुदुष्करं

పుష్కరానికి వెళ్లడం కష్టం; పుష్కరంలో తపస్సు చేయడం కష్టం. పుష్కరంలో దానం చేయడం కష్టం, అక్కడ నివసించడం అయితే అత్యంత కష్టం.

Verse 9

तत्र वासाज्जपच्छ्राद्धात् कुलानां शतमुद्धरेत् जम्बुमार्गं च तत्रैव तीर्थन्तण्डुलिकाश्रमं

అక్కడ నివసించడం వల్ల, అలాగే జపం మరియు శ్రాద్ధం చేయడం వల్ల, మనిషి వంద కులాలను उद्धరిస్తాడు. అక్కడే జంబుమార్గం మరియు తండులికాశ్రమం అనే తీర్థం ఉన్నాయి.

Verse 10

कर्णाश्रमं कोटितीर्थं नर्मदा चार्वुदं परं तीर्थञ्चर्मण्वती सिन्धुः सोमनाथः प्रभासकं

కర్ణాశ్రమం, కోటితీర్థం, నర్మదా, పరమ పుణ్యమైన ఆర్వుదం, చర్మణ్వతీ తీర్థం, సింధు, సోమనాథుడు, ప్రభాసం—ఇవి స్మరణీయమైన పుణ్యక్షేత్రాలు.

Verse 11

सरस्वत्यब्धिसङ्गश् च सागरन्तीर्थमुत्तमं येति ख , ग , छ च अश्वमेधफलं चाप्येति घ ब्रह्मलोककमिति ख , ग , ङ , छ च दुष्करं गन्तुमिति ख वस्तुं तत्र सुदुष्करमिति ज कण्वाश्रममिति घ सरस्वत्यब्धिसञ्ज्ञयेति ग , घ , ज च पिण्डारकं द्वारका च गोमती सर्वसिद्धिदा

సరస్వతి సముద్రంతో సంగమించే చోట ‘సాగర’మనే ఉత్తమ తీర్థం ఉంది. అక్కడికి వెళ్లినవాడు అశ్వమేధ యజ్ఞఫలాన్ని పొందుతూ బ్రహ్మలోకాన్ని చేరుతాడు. అక్కడికి చేరడం కష్టం, అక్కడ నివసించడం మరింత దుర్లభం. ఈ స్థలం ‘కణ్వాశ్రమం’గా, ‘సరస్వతి–సముద్ర సంగమం’గా కూడా ప్రసిద్ధి. పిండారకం, ద్వారకా, గోమతి నది—ఇవి సర్వసిద్ధులను ప్రసాదించేవి.

Verse 12

भूमितीर्थं ब्रह्मतुङ्गं तीर्थं पञ्चनदं परं भीमतीर्थं गिरीन्द्रञ्च देविका पापनाशिनी

భూమితీర్థం, బ్రహ్మతుంగం, పంచనదమనే పరమ తీర్థం, భీమతీర్థం, గిరీంద్రం మరియు పాపనాశిని దేవికా—ఇవి పవిత్ర క్షేత్రాలుగా స్మరణీయాలు.

Verse 13

तीर्थं विनशनं पुण्यं नागोद्भेदमघार्दनं तीर्थं कुमारकोटिश् च सर्वदानीरितानि च

‘వినశనం’ అనే తీర్థం పుణ్యప్రదం; ‘నాగోద్భేదం’ మరియు పాపనాశకమైన ‘అఘార్దనం’ తీర్థం కూడా; అలాగే ‘కుమారకోటి’ అనే తీర్థం. ఇవన్నీ ‘సర్వదానం’గా ప్రకటించబడ్డాయి—అంటే సమస్త దానఫలాలను ప్రసాదించేవి.

Verse 14

कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहं य एवं सततं ब्रूयात्सो ऽमलः प्राप्नुयाद्दिवं

“నేను కురుక్షేత్రానికి వెళ్తాను; నేను కురుక్షేత్రంలోనే నివసిస్తున్నాను”—ఇలా ఎవరైతే నిరంతరం పలుకుతారో, వారు కల్మషరహితులై స్వర్గాన్ని పొందుతారు.

Verse 15

तत्र विष्ण्वादयो देवास्तत्र वासाद्धरिं व्रजेत् सरस्वत्यां सन्निहित्यां स्नानकृद्ब्रह्मलोकभाक्

అక్కడ విష్ణువుతో మొదలైన దేవతలు నివసిస్తారు; అక్కడ నివసించడం వల్ల హరిని పొందుతారు. అలాగే సరస్వతి (దేవి/నది) అక్కడ సన్నిహితంగా ఉన్నప్పుడు స్నానం చేసే వాడు బ్రహ్మలోకభాగి అవుతాడు.

Verse 16

पांशवोपि कुरुक्षेत्रे नयन्ति परमां गतिं धर्मतीर्थं सुवर्णाख्यं गङ्गाद्वारमनुत्तमं

కురుక్షేత్రంలో ధూళికణములు కూడ పరమగతికి నడిపిస్తాయి. అక్కడ ‘సువర్ణ’ అనే ధర్మతీర్థము మరియు అనుత్తమమైన ‘గంగాద్వారము’ ప్రసిద్ధం.

Verse 17

तीर्थं कणखलं पुण्यं भद्रकर्णह्रदन्तथा गङ्गासस्वतीसङ्गं ब्रह्मावर्तमघार्दनं

పుణ్యమైన ‘కణఖల’ తీర్థము, అలాగే భద్రకర్ణ హ్రదము; గంగా-సరస్వతీ సంగమము మరియు బ్రహ్మావర్తము—ఇవి పాపనాశకాలు.

Verse 18

भृगुतुङ्गञ्च कुब्जाम्रं गङ्गोद्भेदमघान्तकं वाराणसी वरन्तीर्थमविमुक्तमनुत्तमं

భృగుతుంగ, కుబ్జామ్ర, గంగోద్భేద, అఘాంతక; అలాగే వారాణసి అనే శ్రేష్ఠ తీర్థము, అనుత్తమమైన అవిముక్త క్షేత్రము—ఇవన్నీ స్మరించాలి/పఠించాలి.

Verse 19

कपालमोचनं तीर्थन्तीर्थराजं प्रयागकं गोमतीगङ्गयोः सङ्गं गङ्गा सर्वत्र नाकदा

‘కపాలమోచన’ అనే తీర్థము ఉంది; ప్రయాగము తీర్థరాజు. గోమతీ-గంగా సంగమము పుణ్యప్రదం; భక్తునికి గంగా ఎక్కడా ఎప్పుడూ లేనిదిగా ఉండదు.

Verse 20

तीर्थं राजगृहं पुण्यं शालग्राममघान्तकं ञ्ज्ञमिति छ भीमातीर्थमिति घ वामाद्दिवं ब्रजेदिति ज ब्रह्मलोकग इति ख , ग , घ , ङ , छ , ज च तत्र कर्णह्रदं तथेति ख भद्रकं तु ह्रदं तथेति ग , ङ च गङ्गोद्भेदमवन्तिकमिति ज वटेशं वामन्न्तीर्थं कालिकासङ्गमुत्तमं

‘రాజగృహ’ అనే పుణ్యతీర్థము పుణ్యప్రదం; ‘శాలగ్రామ’ము పాపనాశకం. కొన్ని పాఠాలలో ‘ఞ్జ్ఞ’ అని, మరికొన్నింటిలో ‘భీమతీర్థం’ అని చదువుతారు. కొన్ని పాఠాల్లో ‘వామనుని నుండి స్వర్గానికి వెళ్తాడు’ అని, మరికొన్ని పాఠాల్లో ‘బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతాడు’ అని చెప్పబడింది. అక్కడ కొన్నిచోట్ల ‘కర్ణహ్రదం’, మరికొన్నిచోట్ల ‘భద్రకహ్రదం’ అని పాఠభేదం ఉంది. మరో పాఠంలో ‘గంగోద్భేదం’ మరియు ‘అవంతికా’ కూడా చేర్చబడ్డాయి. ఇంకా ‘వటేశ’, ‘వామనతీర్థం’, మరియు ఉత్తమమైన ‘కాలికాసంగమం’ కూడా పేర్కొనబడ్డాయి.

Verse 21

लौहित्यं करतोयाख्यं शोणञ्चाथर्षभं परं श्रीपर्वतं कोल्वगिरिं सह्याद्रिर्मलयो गिरिः

లౌహిత్యము, కరతోయా అనే నది, అలాగే శోణ; అనంతరం పరమ ఋషభ పర్వతము; శ్రీపర్వతము, కొల్వగిరి, సహ్యాద్రి మరియు మలయగిరి—ఇవి పవిత్ర ప్రసిద్ధ స్థలాలు।

Verse 22

गोदावरी तुङ्गभद्रा कावेरो वरदा नदी तापी पयोष्णी रेवा च दण्डकारण्यमुत्तमं

గోదావరి, తుంగభద్ర, కావేరి, వరదా నది, తాపీ, పయోష్ణీ, రేవా (నర్మదా); అలాగే ఉత్తమ దండకారణ్యం—ఇవి పవిత్రమని ప్రకటించబడినవి।

Verse 23

कालञ्जरं मुञ्जवटन्तीर्थं सूर्पारकं परं मन्दाकिनी चित्रकूटं शृङ्गवेरपुरं परं

కాలంజరము, ముంజవట తీర్థము, పరమ సూర్పారకము, మందాకినీ, చిత్రకూటము మరియు పరమ శృంగవేరపురము—ఇవి ప్రముఖ పూజ్య తీర్థస్థానాలు।

Verse 24

अवन्ती परमं तीर्थमयोध्या पापनाशनी नैमिषं परमं तीर्थं भुक्तिमुक्तिप्रदायकं

అవంతీ పరమ తీర్థము; అయోధ్య పాపనాశిని. నైమిషము పరమ తీర్థము, భోగమూ మోక్షమూ రెండింటినీ ప్రసాదించేది।