Adhyaya 108

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे स्वायम्भुवः सर्गो नाम सप्ताधिकशततमो ऽध्यायः अथाष्टाधिकशततमो ऽध्यायः भुवनकोषः अग्निर् उवाच जम्बूप्लक्षाह्वयौ द्वीपौ शाल्मलिश्चापरो महान् कुशः क्रौञ्चस् तथा शाकः पुष्करश्चेति सप्तमः

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘స్వాయంభువ సర్గం’ అనే నూరేడు వ అధ్యాయం. ఇప్పుడు నూరెనిమిదవ అధ్యాయం ‘భువనకోశం’ ప్రారంభమౌతుంది. అగ్ని పలికెను—జంబూ, ప్లక్ష అనే రెండు ద్వీపాలు; శాల్మలి మరో మహా ద్వీపం; తరువాత కుశ, క్రౌంచ, శాక; ఏడవది పుష్కరము.

Verse 2

योगप्रस्तारे इति ग , ज , झ च इन्द्रद्युम्नोभ्यजायतेति ख , छ च प्रतीहारादित्यादिः, प्रस्तारतः सुत इत्य् अन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति दुष्टादुष्टश् च विरजा इति ख एते द्वीपाः समुद्रैस्तु सप्त सप्तभिरावृताः लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धजलैः समं

ఈ ద్వీపాలు ఏడు సముద్రాలతో వరుసగా ఆవరించబడ్డాయి—లవణజలం, ఇక్షురసం, సురా, సర్పి(నెయ్యి), దధి, దుగ్ధం, మరియు మధుర జలం.

Verse 3

जम्बूद्वीपो द्वीपमध्ये तन्मध्ये मेरुरुच्छ्रितः चतुरशीतिसाहस्रो भूयिष्ठः षोडशाद्विराट्

ద్వీపాల మధ్య జంబూద్వీపం ఉంది; దాని మధ్యలో మేరుపర్వతం ఎత్తుగా నిలుస్తుంది. దాని ఎత్తు ఎనభై నాలుగు వేల (యోజనాలు); పైభాగంలో మరొక పదహారు వేల (యోజనాలు) విశిష్టంగా ప్రకాశిస్తాయి.

Verse 4

द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तरात् षोडशाधः सहस्रवान् भूयस्तस्यास्य शैलो ऽसौ कर्णिकाकारसंस्थितः

దాని శిఖరంలో విస్తారంగా ముప్పై రెండు సహస్ర యోజనాల వెడల్పు; క్రింద పదహారు సహస్ర యోజనాలు. ఈ పర్వతం మరల ఒక సహస్ర యోజనాల ఎత్తుతో, పద్మకర్ణికాకారంగా స్థితి చెందింది.

Verse 5

हिमवान् हेमकूटश् च निषधश्चास्य दक्षिणे नीलः श्वेतश् च शृङ्गो च उत्तरे वर्षपर्वताः

దీనికి దక్షిణంగా హిమవాన్, హేమకూట, నిషధ పర్వతాలు ఉన్నాయి; ఉత్తరంగా వర్ష-సీమా పర్వతాలు—నీల, శ్వేత, శృంగ—ఉన్నాయి.

Verse 6

लक्षप्रमाणौ द्वौ मध्ये दशहीनास् तथापरे सहस्रद्वितयोछ्रायास्तावद्विस्तारिणश् च ते

మధ్యంలో రెండు లక్ష-ప్రమాణములు; మిగిలినవి క్రమంగా పది పది తక్కువగా ఉంటాయి. వాటి ఎత్తు రెండు సహస్రాలు, వెడల్పు కూడా అంతే.

Verse 7

भारतं प्रथमं वर्षन्ततः किम्पुरुषं स्मृतं हरिवर्सन्तथैवान्यन्मेरोर्दक्षिणतो द्विज

హే ద్విజా! మేరువు దక్షిణంగా మొదటి వర్షం భారతమని చెప్పబడింది; తరువాత కింపురుషం, అలాగే హరివర్షం మరియు మరొక వర్షం—ఇవి అన్నీ ఉన్నాయి.

Verse 8

रम्यकं चोत्तरे वर्षं तथैवान्यद्धिरण्मयं उत्तराः कुरवश् चैव यथा वै भारतं तथा

ఉత్తరంగా రమ్యకమనే వర్షం ఉంది; అలాగే హిరణ్మయమనే మరొక వర్షం; ఇంకా ఉత్తర కురువులు కూడా—ఇవి భారతవర్షంలాగే క్రమబద్ధంగా ఉన్నాయి.

Verse 9

नवसाहस्रमेकैकमेतेषां मुनिसत्तम इलावृतञ्च तन्मध्ये सौवर्णा मेरुरुछ्रितः

ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఈ ప్రాంతాలలో ప్రతి ఒక్కటి నవసాహస్ర (యోజన) విస్తారముగలది; వాటి మధ్య ఇలావృతము, దాని మధ్యలో స్వర్ణమయమైన మేరువు మహోన్నతంగా నిలిచియున్నాడు।

Verse 10

मेरोश् चतुर्दिशन्तत्र नवसाहस्रविस्तृतं ति घ , ज च भुविस्थ इति ङ षोडशांश इति झ भूपाद्मस्यास्य इति ख , ग , छ च तथैवात्र हिरण्मयमिति ग तथैवाथ हिरण्मयमिति ज इलावृतश्चेत्यादिः, नवसाहस्रविस्तृतमित्यन्तः पाठो छ पुस्तके नास्ति इलावृतं महाभाग चत्वारश्चात्र पर्वताः

మేరువు చుట్టూ నాలుగు దిశలలోనూ ఆ ప్రాంతము నవసాహస్ర (యోజన) విస్తారముగా ఉన్నది. కొన్ని ప్రతులలో ‘భువిస్థ’ (భూమిపై స్థితమైనది), ‘షోడశాంశ’ (పదహారవ భాగము), ‘భూపద్మస్య’ (ఈ భూమి-పద్మమునకు సంబంధించినది) వంటి పాఠాంతరాలు కనిపిస్తాయి. ఇక్కడ ‘హిరణ్మయము/స్వర్ణమయము’ అనే పాఠమూ ఉంది; మరొక సంప్రదాయంలో ‘తథైవాథ హిరణ్మయము’ అని కూడా చదువుతారు. ‘ఇలావృత…’ నుండి పాఠము కొనసాగుతుంది; ‘ఛ’ ప్రతిలో ‘నవసాహస్రవిస్తృతమ్’ వరకు ఉన్న పాఠము లేదు. ఓ మహాభాగ, ఇలావృతములో ఇక్కడ నాలుగు పర్వతాలు ఉన్నాయి।

Verse 11

विष्कम्भा रचिता मेरोर्योजनायुतविस्तृताः पूर्वेण मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः

మేరువు చుట్టూ విష్కంభములు అనే ఆధార-శ్రేణులు నిర్మించబడ్డాయి; అవి యోజనాయుత (పది వేల యోజన) విస్తారముగలవి. తూర్పున మందరము, దక్షిణున గంధమాదనము (పర్వతము) ఉంది।

Verse 12

विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्मृतः कदम्बस्तेषु जम्बुश् च पिप्पलो बट एव च

పడమర వైపున విపులము, ఉత్తర వైపున సుపార్శ్వము అని స్మరించబడింది. ఆ దిశలలో కదంబ, జంబూ, పిప్పలము మరియు వట (మర్రి) వృక్షములు కూడా ఉన్నాయి।

Verse 13

एकादशशतायामाः पादपा गिरिकेतवः जम्बूद्वीपेति सञ्ज्ञा स्यात् फलं जम्बा गजोपमं

అక్కడ వృక్షములు ఏకాదశశత (పదకొండు వందల) యామముల పరిమాణముగా విస్తరించి ఉన్నాయి; పర్వతములు ధ్వజస్తంభములవలె నిలిచియున్నవి. దానికి ‘జంబూద్వీపము’ అనే నామము; జంబూ వృక్షఫలము గజసమానమైన పరిమాణముగలది।

Verse 14

जम्बूनदीरसेनास्यास्त्विदं जाम्बूनदं परं सुपार्श्वः पूर्वतो मेरोः केतुमालस्तु पश्चिमे

జంబూ నది రసమునుండి ‘జాంబూనద’ అనే పరమ స్వర్ణము ఉద్భవిస్తుంది. మేరుపర్వతానికి తూర్పున సుపార్శ్వము, పడమట కేతుమాలము ఉన్నాయి.

Verse 15

वनं चैत्ररथं पूर्वे दक्षिणे गन्धमादनः वैभ्राजं पश्चिमे सौम्ये नन्दनञ्च सरांस्यथ

తూర్పున చైత్రరథ వనం, దక్షిణాన గంధమాదనము. పడమట వైభ్రాజము, మరియు సౌమ్య ఉత్తర దిశలో నందనము తోడు పవిత్ర సరస్సులు ఉన్నాయి.

Verse 16

अरुणोदं महाभद्रं संशितोदं समानसं शिताभश् चक्रमुञ्जाद्याः पूर्वतः केशराचलाः

తూర్పు దిశలో అరుణోద, మహాభద్ర, సంశితోద, సమానస, శితాభ మరియు చక్రముఞ్జ మొదలైన పర్వతాలు ఉన్నాయి; అక్కడే కేశరాచల పర్వతశ్రేణి కూడా ఉంది.

Verse 17

दक्षिणेन्द्रेस्त्रिकूटाद्याः शिशिवासमुखा जले शङ्खकूटादयः सौम्ये मेरौ च ब्रह्मणः पुरी

దక్షిణ దిశలో త్రికూట మొదలైన పర్వతాలు; జలమధ్యంలో శిశివాస మొదలైనవి. సౌమ్య ఉత్తర దిశలో శంఖకూట మొదలైన పర్వతాలు; మరియు మేరుపై బ్రహ్ముని పురి ఉంది.

Verse 18

चतुर्दशसहस्राणि योजनानाञ्च दिक्षु च इन्द्रादिलोकपालानां समन्तात् ब्रह्मणः पुरः

అన్ని దిశలలో ఇంద్రాది లోకపాలుల అధికారం పద్నాలుగు వేల యోజనాల వరకు విస్తరించి, బ్రహ్ముని పురి ముందుభాగాన్ని చుట్టుముట్టి ఉంటుంది.

Verse 19

विष्णुपादात् प्लावयित्वा चन्द्रं स्वर्गात् पतन्त्यपि पूर्वेण शीता भद्राश्वाच्छैलाच्छैलाद्गतार्णवं

విష్ణుపాదమునుండి ఉద్భవించి చంద్రమండలాన్ని ప్లావితం చేసిన ఆ దివ్యనది స్వర్గమునుండి క్రిందకు పడుతుంది. తూర్పుదిశగా ప్రవహిస్తూ భద్రాశ్వవర్షంలో పర్వతం నుండి పర్వతానికి వెళ్లి చివరకు సముద్రాన్ని చేరుతుంది.

Verse 20

तथैवालकनन्दापि दक्षिणेनैव भारतं दमिति ख , ग , घ , ङ , छ च असितोदमिति ज पूर्वतः शिशिराचला इति ख , ग , घ , ज च शशिवाममुखा जले इति ख , घ , ङ , छ च दक्षिणेन च भारतमिति ख दक्षिणेनैति भारतमिति ग प्रयाति सागरं कृत्वा सप्तभेदाथ पश्चिमं

అలాగే ఆలకనందా నదీ భారతదేశ దక్షిణ భాగం వెంటనే ప్రవహిస్తుంది. కొన్ని పాఠాల్లో ‘దమి’ అని, మరికొన్నింటిలో ‘అసితోద’ అని చదువుతారు. తూర్పున శిశిర పర్వతాలు ఉన్నాయి. కొన్ని ప్రతుల్లో ‘శశివామముఖా జలే’ అనే పాఠమూ కనిపిస్తుంది. అది ఏడు శాఖలుగా విడిపోయి సముద్రాన్ని చేరి తరువాత పడమర దిశగా మళ్లుతుంది.

Verse 21

अब्धिञ्च चक्षुःसौम्याब्धिं भद्रोत्तरकुरूनपि आनीलनिषधायामौ माल्यवद्गन्धमादनौ

మరియు (అక్కడ) సముద్రాలు—చక్షుః సముద్రం, సౌమ్య సముద్రం; అలాగే భద్ర, ఉత్తరకురు అనే ప్రాంతాలు. ఇంకా పర్వతాలు—ఆనీల, నిషధ, (ఆయామ), మాల్యవత్, గంధమాదన।

Verse 22

तयोर्मध्यगतो मेरुः कर्णिकाकारसंस्थितः भारताः केतुमालाश् च भद्राश्वाः कुरवस् तथा

ఆ ప్రాంతాల మధ్యలో మేరు పర్వతం కమల కర్ణిక వలె స్థితమై ఉంది. దాని చుట్టూ భారతం, కేతుమాలం, భద్రాశ్వం మరియు కురు అనే వర్షాలు ఉన్నాయి.

Verse 23

पत्राणि लोकपद्मस्य मर्यादाशैलवाह्यतः जठरो देवकूटश् च मर्यादापर्वतावुभौ

మర్యాదాశైలానికి వెలుపల లోకపద్మంలోని ‘పత్రాలు’ (రేకులు) ఉన్నాయి. సరిహద్దు పర్వతాలు రెండు—జఠరము మరియు దేవకూటము.

Verse 24

तौ दक्षिणोत्तरायामावानीलनिषधायतौ गन्धमादनकैलासौ पूर्ववचायतावुभौ

దక్షిణ–ఉత్తర దిశలో విస్తరించిన ఆ రెండు పర్వతశ్రేణులు నీల, నిషధ; అలాగే తూర్పు దిశలో గంధమాదన మరియు కైలాస—ఈ రెండూ స్థితమై ఉన్నాయి।

Verse 25

अशीतियोजनायामावर्णवान्तर्व्यवस्थितौ निषधः पारिपात्रश् च मर्यादापर्वतावुभौ

ఎనభై యోజనాల మధ్యవర్తి ప్రాంతంలో నిషధ మరియు పారిపాత్ర—ఈ రెండూ సరిహద్దు (మర్యాదా) పర్వతాలుగా—స్థితమై ఉన్నాయి।

Verse 26

मेरोः पश्चिमदिग्भागे यथा पूर्वे तथा स्थितौ त्रिशृङ्गो रुधिरश् चैव उत्तरौ वर्षपर्वतौ

మేరు పర్వతం పశ్చిమ భాగంలో, తూర్పు భాగంలో వర్ణించినట్లే, ఉత్తరంలోని రెండు వర్షపర్వతాలు—త్రిశృంగ మరియు రుధిర—స్థితమై ఉన్నాయి।

Verse 27

पूर्वपञ्चायतावेतावर्णवान्तर्व्यवस्थितौ जाठराद्याश् च मर्यादाशैला मेरोश् चतुर्दिशं

ఈ రెండు తూర్పు (శ్రేణులు) పంచాయత మరియు అవేతా మధ్యవర్తి సముద్రాల మధ్య స్థితమై ఉన్నాయి; అలాగే జాఠర మొదలైన మర్యాదా శైలాలు మేరు చుట్టూ నాలుగు దిశలలో నిలిచివున్నాయి।

Verse 28

केशरादिषु या द्रोण्यस्तासु सन्ति पुराणि हि लक्ष्मीविष्ण्वग्निसूर्यादिदेवानां मुनिसत्तम

మునిశ్రేష్ఠా, కేశరాది ద్రోణీలలో లక్ష్మీ, విష్ణు, అగ్ని, సూర్య మొదలైన దేవతలకు సంబంధించిన తమ తమ పురాణాలు నిజంగా ఉన్నాయి।

Verse 29

भौमानां स्वर्गधर्माणां न पापास्तत्र यान्ति च ति पूर्वपश्चायतावुभौ इति घ , ङ , ज च भुमाः स्वर्गा धर्मिणान्ते न पापास्तत्र यान्ति च इति छ , ङ च मौमानां स्वर्गधर्माणां तनया ह्य् अत्र यान्ति चेति ग , घ च भोगिनां स्वर्गधर्माणां तनयास्तत्र यान्ति चेति ज भद्राश्वे ऽस्ति हयग्रीवो वराहः केतुमालके

కొన్ని పాఠభేదాల ప్రకారం—స్వర్గధర్మాన్ని అనుసరించే భౌమజనుల వద్దకు పాపులు అక్కడికి వెళ్లరు; ఇందులో తూర్పు, పడమర రెండూ సూచితమవుతాయి. మరో పాఠంలో—ధర్ములకై స్వర్గసదృశమైన భూముల్లో పాపుల గమనం లేదు. ఇంకొక పాఠంలో—స్వర్గధర్మానుసారుల కుమారులు అక్కడికి వెళ్తారు, లేదా భోగులు అయిన స్వర్గధర్మానుసారుల కుమారులు అక్కడికి వెళ్తారు. ఇంకా—భద్రాశ్వ వర్షంలో హయగ్రీవరూపం, కేతుమాల వర్షంలో వరాహరూపం ఉంది.

Verse 30

भारते कूर्मरूपी च मत्स्यरूपः कुरुष्वपि विश्वरूपेण सर्वत्र पूज्यते भगवान् हरिः

భారతదేశంలో భగవాన్ హరి కూర్మరూపంగా, కురుదేశంలో మత్స్యరూపంగా పూజింపబడతాడు; అలాగే విశ్వరూపంగా ఆయన సర్వత్ర పూజ్యుడు.

Verse 31

किम्पुरुषाद्यष्टसु क्षुद्भीतिशोकादिकं न च चत्तुर्विंशतिसाहस्रं प्रजा जीवन्त्यनामयाः

కింపురుష మొదలైన ఎనిమిది ప్రాంతాలలో ఆకలి, భయం, శోకం మొదలైన బాధలు లేవు; ప్రజలు ఇరవై నాలుగు వేల సంవత్సరాలు నిరామయంగా జీవిస్తారు.

Verse 32

कृतादिकल्पना नास्ति भौमान्यम्भांसि नाम्बुदाः सर्वेष्वेतेषु वर्षेषु सप्त सप्त कुलाचलाः

ఈ భౌమ ప్రాంతాలలో కృతాది యుగాల లెక్కింపు లేదు; జలమూ భౌమమే, వర్షమిచ్చే మేఘాలు లేవు. ఈ అన్ని వర్షాలలో ఏడు ఏడు కులాచలాలు (సీమాపర్వతాలు) ఉన్నాయి.

Verse 33

नद्यश् च शतशस्तेभ्यस्तीर्थभूताः प्रजज्ञिरे भारते यानि नीर्थानि तानि तीर्थानि वच्मि ते

మరియు వాటి నుండి వందల నదులు పుట్టి తీర్థరూపాలయ్యాయి. భారతదేశంలో సహజంగా నదీ-తీర్థాలు కాని, అయినా తీర్థాలుగా గౌరవింపబడే స్థలాలను నేను నీకు వివరిస్తాను.