Adhyaya 107

Verse 1

इत्य् आगेनेये महापुराणे नगरादिवास्तुर्नाम षडधिकशततमो ऽध्यायः अथ सप्ताधिकशततमो ऽध्यायः स्वायम्भुवसर्गः अग्निर् उवाच वक्ष्ये भुवनकोषञ्च पृथ्वीद्वीपादिलक्षणं अग्निध्रश्चाग्निबाहुश् च वपुष्मान्द्युतिमांस् तथा

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘నగరాది-వాస్తు’ అనే 106వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు 107వ అధ్యాయం ‘స్వాయంభువ-సర్గం’ ప్రారంభమగుచున్నది. అగ్ని పలికెను—నేను భువనకోశాన్ని, అలాగే పృథ్వీ, ద్వీపాది లక్షణాలను వివరిస్తాను; అగ్నిధ్ర, అగ్నిబాహు, వపుష్మాన్, ద్యుతిమాన్‌లను కూడా చెప్పుదును।

Verse 2

मेधा मेधातिथिर्भव्यः सवनः पुत्र एव च गृहाणि नगरादिषु इति झ गृहाणि नगराणि तु इति ख विंश एव चेति ख , छ च अष्टाभिर्विभजेदेवमिति छ ईश्वर उवाचेति ख , छ च सवनः क्षय एव च इति क ज्योतिष्मान् दशमस्तेषां सत्यनामा सुतो ऽभवत्

మేధా, మేధాతిథి, భవ్య, సవన—ఇవే కుమారులు. (పాఠభేదాలు ఉన్నాయి—‘గృహాణి నగరాదిషు’, ‘గృహాణి నగరాణి తు’, ‘వింశ ఏవ’, ‘అష్టాభిర్విభజేదేవమ్’; కొన్ని పాఠాలలో ‘ఈశ్వర ఉవాచ’; అలాగే ‘సవనః క్షయ ఏవ చ’ మొదలైనవి.) వారిలో పదవవాడు జ్యోతిష్మాన్; అతని కుమారుడు సత్యనామా జన్మించాడు।

Verse 3

प्रियब्रतसुताः ख्याताः सप्तद्वीपान्ददौ पिता जम्बुद्वीपमथाग्नीध्रे प्लक्षं मेधातिथेर्ददौ

ప్రియవ్రతుని ఖ్యాతిగాంచిన కుమారులకు తండ్రి ఏడు ద్వీపాలను విభజించి ఇచ్చెను. జంబూద్వీపాన్ని అగ్నీధ్రునికి, ప్లక్షద్వీపాన్ని మేధాతిథికి ప్రసాదించెను.

Verse 4

वपुष्मते शाल्मलञ्च ज्योतिष्मते कुशाह्वयं क्रौञ्चद्वीपं द्युतिमते शाकं भव्याय दत्तवान्

అతడు వపుష్మతునికి శాల్మలద్వీపాన్ని, జ్యోతిష్మతునికి కుశనామక (కుశద్వీపం)ను, ద్యుతిమతునికి క్రౌంచద్వీపాన్ని, భవ్యునికి శాకద్వీపాన్ని దానమిచ్చెను.

Verse 5

पुष्करं सवनायादादग्नीध्रे ऽदात् सुते शतं जम्बूद्वीपं पिता लक्षं नाभेर्दत्तं हिमाह्वयं

సవనాయకు పుష్కరాన్ని ఇచ్చెను; అగ్నీధ్రునికి శతమును ఇచ్చెను. తండ్రి తన కుమారుడు నాభికి లక్షప్రమాణమైన జంబూద్వీపాన్ని ‘హిమాహ్వయ’ అనే పేరుతో ప్రసాదించెను.

Verse 6

हेमकूटं किम्पुरुषे हरिवर्षाय नैषधं इलावृते मेरुमध्ये रम्ये नीलाचलश्रितं

కింపురుషవర్షంలో హేమకూట పర్వతము ఉంది. హరివర్షానికి సీమాపర్వతము నైషధము. ఇలావృతంలో, మేరువు మధ్యభాగంలోని రమ్యప్రదేశంలో, నీలాచలంతో అనుబంధమైన (సీమాబద్ధమైన) ప్రాంతము ఉంది.

Verse 7

हिरण्वते श्वेतवर्षं कुरूंस्तु कुरवे ददौ भद्राश्वाय च भद्राश्वं केतुमालाय पश्चिमं

హిరణ్వతునికి శ్వేతవర్షాన్ని ఇచ్చెను; కురువుకు కురుదేశాన్ని ఇచ్చెను. భద్రాశ్వునికి భద్రాశ్వప్రదేశాన్ని, కేతుమాలునికి పశ్చిమ ప్రాంతాన్ని ప్రసాదించెను.

Verse 8

मेरोः प्रियव्रतः पुत्रानभिषिच्य ययौ वनं शालग्रामे तपस्तप्त्वा ययौ विष्णोर्लयं नृपः

మేరు కుమారుడు ప్రియవ్రతుడు తన కుమారులను రాజులుగా అభిషేకించి వనానికి వెళ్లెను. శాలగ్రామంలో తపస్సు చేసి ఆ రాజు విష్ణువులో లయమయ్యెను.

Verse 9

यानि कुम्पुरुषाद्यानि ह्य् अष्टवर्षाणि सत्तम तेषां स्वाभाविकी सिद्धिः सुखप्राया ह्य् अयत्नतः

హే సత్తమా! ‘కుంపురుష’ మొదలైన వారు ఎనిమిదేళ్ల వయస్సు వరకు ఉన్నప్పుడు, వారి సిద్ధి సహజమైనది; అది ప్రయత్నం లేకుండానే సులభంగా కలుగుతుంది.

Verse 10

जरामृत्युभयं नास्ति धर्माधर्मौ युगादिकं नाधमं मध्यमन्तुल्या हिमाद्देशात्तु नाभितः

అక్కడ వృద్ధాప్యమరణ భయం లేదు; ధర్మాధర్మాలు లేవు, యుగాది విభాగమూ లేదు. నీచమూ మధ్యమమూ అనే భేదం లేదు—అందరూ సమానులు. (ఆ ప్రాంతం) హిమాలయ దేశానికి ఉత్తరంగా ఉంది.

Verse 11

ऋषभो मेरुदेव्याञ्च ऋषभाद् भरतो ऽभवत् ऋषभो दत्तश्रीः पुत्रे शालग्रामे हरिङ्गतः

ఋషభుడు మేరుదేవి నుండి జన్మించాడు; ఋషభుని నుండి భరతుడు పుట్టెను. దత్తశ్రీతో యుక్తుడైన ఋషభుడు కుమారుని విడిచి శాలగ్రామంలో హరిని చేరెను.

Verse 12

भरताद् भारतं वर्षं भरतात् सुमतिस्त्वभूत् भरतो दत्तलक्ष्मीकः शालग्रामे हरिं गतः

భరతుని వల్ల ‘భారతవర్షం’ అనే దేశం ప్రసిద్ధి పొందెను; భరతుని నుండి సుమతి జన్మించెను. దత్తలక్ష్మీకుడైన భరతుడు శాలగ్రామంలో హరిని చేరెను.

Verse 13

सुतेभ्य उ इति ख , छ च रम्येनीलाचलाश्रियमिति ख , ङ , झ च रम्यं नीलाचले स्थितमिति घ हिमाद्देशान्तनाभित इति छ सुमतिस्तत इति ग स योगी योगप्रस्तावे वक्ष्ये तच्चरितं पुनः सुमतेस्तेजसस्तस्मादिन्द्रद्युम्नो व्यजायत

(కొన్ని పాఠాలలో) ‘సుతేభ్య ఉ…’; (ఇతర పాఠాలలో) ‘రమ్య నీలాచలశ్రీ’; (మరికొన్నింట) ‘నీలాచలంపై స్థితమైన సుందర స్థలం’; (మరికొన్నింట) ‘హిమాలయ దేశాంతర నాభి-స్థానమునుండి’; ఇంకా (కొన్ని పాఠాలలో) ‘తదనంతరం సుమతి’ అని ఉంది. ఆ యోగి—యోగప్రస్తావంలో నేను మళ్లీ చెప్పబోయే అతని చరిత్రతో—సుమతి తేజస్సువలన, అతనినుండే రాజు ఇంద్రద్యుమ్నుడు జన్మించాడు।

Verse 14

परमेष्ठी ततस्तस्मात् प्रतीहारस्तदन्वयः प्रतीहारात् प्रतीहर्ता प्रतिहर्तुर्भुवस्ततः

తదనంతరం పరమేష్ఠి వచ్చాడు. అతనినుండే అదే వంశంలో ప్రతీహారుడు జన్మించాడు. ప్రతీహారుని నుండి ప్రతీహర్తా, ఆపై ప్రతీహర్తా నుండి భువ (భూవస్) జన్మించాడు।

Verse 15

उद्गीतोथ च प्रस्तारो विभुः प्रस्तारतः सुतः पृथुश् चैव ततो नक्तो नक्तस्यापि गयः सुतः

తదనంతరం ఉద్గీతుడు, ప్రస్తారుడు వచ్చారు. ప్రస్తారుని నుండి విభువు కుమారుడిగా జన్మించాడు. అతనినుండి పృథు; తరువాత నక్త; నక్తుని కుమారుడే గయుడు।

Verse 16

नरो गयस्य तनयः तत्पुत्रो ऽभूद्विराट् ततः तस्य पुत्रो महावीर्यो धीमांस्तस्मादजायत

గయుని కుమారుడు నరుడు. అతని కుమారుడు విరాట్. ఆపై విరాటుని కుమారుడిగా ధీమంతుడూ మహాపరాక్రమశాలియైన మహావీర్యుడు జన్మించాడు।

Verse 17

महान्तस्तत्सुतश्चाभून्मनस्यस्तस्य चात्मजः त्वष्टा त्वष्टुश् च विरजारजस्तस्याप्यभूत् सुतः

అతని కుమారుడు మహాంతసుడు; మహాంతసుని కుమారుడు మనస్యుడు. మనస్యుని నుండి త్వష్టా (దేవశిల్పి) జన్మించాడు; త్వష్టుని కుమారుడిగా విరజారజుడూ జన్మించాడు।

Verse 18

सत्यजिद्रजसस्तस्य जज्ञे पुत्रशतं मुने विश्वज्योतिःप्रधानास्ते भारतन्तैर् विवर्धितं

ఓ మునీ, ఆ రజసునుండి సత్యజితుడు జన్మించాడు. అతనికి వందమంది కుమారులు పుట్టారు; వారిలో విశ్వజ్యోతి ప్రధానుడు, భారత వంశాలు వారిని పోషించి వృద్ధి చేశాయి.

Verse 19

कृतत्रेतादिसर्गेण सर्गः स्वायम्भुवः स्मृतः

కృత, త్రేతా మొదలైన యుగక్రమంతో లక్షణమైన సృష్టి ‘స్వాయంభువ సర్గం’గా స్మరించబడుతుంది.