Previous Verse

Agni Purana — Ayurveda, Shloka 33

Chapter 299 — ग्रहहृन्मन्त्रादिकम्

Grahahṛn-Mantras and Allied Procedures

कामली जीरमाण्डूकीनिशाधात्रीरसं पिवेत् व्योषपद्मकत्रिफलाकिडङ्गदेवदारवः रास्नाचूर्णं समं खण्डैर् जग्ध्वा कासहरं ध्रुवम्

kāmalī jīramāṇḍūkīniśādhātrīrasaṃ pivet vyoṣapadmakatriphalākiḍaṅgadevadāravaḥ rāsnācūrṇaṃ samaṃ khaṇḍair jagdhvā kāsaharaṃ dhruvam

కామలీ, జీర, మాండూకీ, నిశా, ధాత్రీ—ఇవన్నీ రసాన్ని త్రాగాలి. అలాగే వ్యోష, పద్మక, త్రిఫల, కిడంగ, దేవదారు, రాస్నా—సమభాగ చూర్ణాన్ని ఖండ (మిష్రీ) ముక్కలతో కలిసి సేవిస్తే, అది నిశ్చయంగా కాసం (దగ్గు) తొలగిస్తుంది.

कामलीkāmalī herb (a medicinal plant)
कामली:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकामली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Feminine, Nom./Acc., Singular)
जीरcumin
जीर:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)
माण्डूकीmāṇḍūkī (a medicinal herb)
माण्डूकी:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमाण्डूकी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Feminine, Nom./Acc., Singular)
निशाturmeric (niśā)
निशा:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Feminine, Nom./Acc., Singular)
धात्रीāmalakī (Indian gooseberry)
धात्री:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधात्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Feminine, Nom./Acc., Singular)
रसम्juice/decoction
रसम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)
पिवेत्should drink
पिवेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (3rd person singular, optative, parasmaipada)
व्योषtrikaṭu (three pungents)
व्योष:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootव्योष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular); त्रिकटु-द्रव्य (dry ginger+black pepper+long pepper)
पद्मकpadmaka (a medicinal wood/herb)
पद्मक:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपद्मक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)
त्रिफलाtriphala
त्रिफला:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्रिफला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Feminine, Nom./Acc., Singular); द्विगुसमास (tri+phalā)
किडङ्गkiḍaṅga (a medicinal ingredient)
किडङ्ग:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिडङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)
देवदारवःdeodar/cedar (pieces)
देवदारवः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेवदारु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural); here used as ingredient-list item (cedar pieces)
रास्नाrāsnā (a medicinal herb)
रास्ना:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरास्ना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (in compound), एकवचन (Feminine stem)
चूर्णम्powder
चूर्णम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचूर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular)
समम्equal (in proportion)
समम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular); विशेषण of चूर्णम् (equal in quantity)
खण्डैःwith sugar lumps/pieces
खण्डैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootखण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (Masculine, Instrumental, Plural)
जग्ध्वाhaving eaten
जग्ध्वा:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootजक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव (having eaten)
कासहरम्cough-removing
कासहरम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकासहर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular); तत्पुरुष (कासस्य हरः) qualifying the remedy
ध्रुवम्surely/definitely
ध्रुवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular); क्रियाविशेषणवत् (certainly)

Lord Agni (in discourse to sage Vasiṣṭha, typical Agni Purāṇa narration frame)

Vidya Category: {"primary_vidya":"Ayurveda","secondary_vidya":"Samanya","practical_application":"Kāsa (cough) management using expressed juices and a powdered polyherbal formulation taken with sugar-candy.","sutra_style":true}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"Procedure","entry_title":"Kāsahara-yoga (juice + cūrṇa with khaṇḍa)","lookup_keywords":["kāsa","kāsahara","triphala","vyaoṣa","rāsnā"],"quick_summary":"Drink the expressed juice of kāmalī–jīra–māṇḍūkī–niśā–dhātrī; additionally take an equal-part powder of vyaoṣa, padmakā, triphalā, kiḍaṅga, devadāru, and rāsnā with sugar-candy to alleviate cough."}

Dosha: Kapha

Concept: Yukti (rational compounding) of dravyas for a targeted roga—here kapha-pradhāna kāsa.

Application: Formulate cough remedies by combining expectorant/warming and rasāyana/astringent groups; administer as svarasa and cūrṇa with anupāna (khaṇḍa).

Khanda Section: Ayurveda (Chikitsa / Rasayana & Kashahara-prayoga)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Visual Art Cues: {"scene_description":"An Ayurvedic physician preparing expressed herbal juice and an equal-part powder mixture, offering it with sugar-candy for a patient suffering from cough.","kerala_mural_prompt":"Kerala temple mural style, traditional vaidya in white dhoti preparing herbal svarasa in stone mortar, bowls of triphala and vyaoṣa, patient seated, earthy reds and greens, flat iconic composition.","tanjore_prompt":"Tanjore painting, ornate frame with gold leaf, central vaidya holding palm-leaf recipe, trays of herbs labeled dhātrī and triphalā, sugar-candy crystals highlighted with gold, devotional-clinical ambience.","mysore_prompt":"Mysore painting style, detailed instructional layout: herbs arranged in equal portions, grinding into cūrṇa, then mixing with khaṇḍa; soft shading, fine lines, didactic composition.","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature, courtly dispensary scene with hakim-like vaidya, assistants grinding spices, labeled jars (devadāru, rāsnā), patient coughing, delicate borders and naturalistic plants."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"instructional","suggested_raga":"Bhairavi","pace":"medium","voice_tone":"instructional"}

Sandhi Resolution Notes: जीरमाण्डूकीनिशाधात्रीरसं = जीर + माण्डूकी + निशा + धात्री + रसम्. व्योषपद्मकत्रिफलाकिडङ्गदेवदारवः = व्योष + पद्मक + त्रिफला + किडङ्ग + देवदारवः (ingredient list). खण्डैर् = खण्डैः (visarga sandhi).

Related Themes: Agni Purana Ayurveda-khaṇḍa: kāsa/śvāsa-cikitsā sections; Agni Purana Rasāyana-prakaraṇa passages on dhātrī/triphalā

A
Agni Purana
A
Ayurveda
K
Kāsa (cough)
T
Trikatu (Vyoṣa)
T
Triphala
Ā
Āmalakī (Dhātrī)

FAQs

Ayurvedic chikitsā: a practical cough-remedy using (1) a multi-herb expressed juice and (2) an equal-proportion cūrṇa (powder) taken with sugar-candy, explicitly described as kāsa-hara (cough-alleviating).

It preserves applied medical knowledge—specific ingredients, dosage-form (rasa and cūrṇa), and therapeutic indication (kāsa)—showing the Agni Purāṇa’s coverage beyond theology into classical health science and household pharmacology.

While primarily medical, such prescriptions are framed in Purāṇic literature as dharmic self-care—maintaining health to sustain duties (svadharma) and ritual capacity—thus supporting purity, discipline, and steadiness in religious practice.