Adhyaya 290

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अश्वशान्तिर्नामोननवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ नवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः गजशान्तिः शालिहोत्र उवाच गजशान्तिं प्रवक्ष्यामि गजरोगविमर्दनीम् विष्णुं श्रियञ्च पञ्चम्यां नागम् ऐरावतं यजेत्

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘అశ్వ-శాంతి’ అనే రెండువందల తొంభైవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు ‘గజ-శాంతి’ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. శాలిహోత్రుడు పలికెను—హస్తిరోగాలను నశింపజేసే గజ-శాంతి విధిని నేను వివరిస్తాను. పంచమి తిథిన విష్ణువును, శ్రీదేవిని (లక్ష్మీ) మరియు నాగ ఐరావతాన్ని పూజించాలి.

Verse 2

ब्रह्माणं शङ्करं विष्णुं शक्रं वैश्नवणंयमं चन्द्रार्कौ वरुणं वायुमग्निं पृथ्वीं तथा च खं

బ్రహ్మ, శంకరుడు (శివుడు), విష్ణువు, శక్రుడు (ఇంద్రుడు), వైశ్రవణుడు (కుబేరుడు), యముడు, చంద్రుడు–సూర్యుడు, వరుణుడు, వాయువు, అగ్ని, భూమి మరియు ఆకాశం—ఇవన్నీ స్మరించి ఆహ్వానించాలి.

Verse 3

शेषं शैलान् कुञ्जरांश् च ये ते ऽष्टौ देवयोनयः विरुपाक्षं महापद्मं भद्रं सुमनसन्तथा

శేష, శైల, కుంజర—ఇవీ (మరియు) దేవయోని, అనగా దివ్యోద్భవమైన ఎనిమిది నాగులు: విరూపాక్ష, మహాపద్మ, భద్ర, అలాగే సుమనసు.

Verse 4

कुमुदैरावणः पद्मः पुष्पदन्तो ऽथ वामनः सुप्रतीकोञ्जनो नागा अष्टौ होमो ऽथ दक्षिणां

కుముద, ఐరావణ, పద్మ, పుష్పదంత, వామన; అలాగే సుప్రతీక, అంజన, నాగ—ఇవి ఎనిమిది (నామాలు). అనంతరం హోమం మరియు దక్షిణ (విధిదానం) గురించి చెప్పబడింది.

Verse 5

गजाः शान्त्युदकासिक्ता वृद्धौ नैमित्तिकं सृणु गजानाम्मकरादौ च ऐशान्यां नगराद्वहिः

శాంతిజలంతో చల్లినప్పుడు గజాలకు వృద్ధి/ఆరోగ్యాభివృద్ధి కలుగుతుంది. ఇప్పుడు నిమిత్తాలు (శకునాలు) మరియు వాటి ఫలితాలు వినుము: గజాలకు మకరాది కాలంలో, అలాగే ఈశాన్య దిశలో నగరానికి వెలుపల ఉండటం (అశుభ సూచన)గా చెప్పబడింది.

Verse 6

स्थण्डिले कमले मध्ये विष्णुं लक्ष्मीञ्च केशरे ब्रह्माणं भास्करं पृथ्वीं यजेत् स्कन्दं ह्य् अनन्तकं

స్థండిలంపై నిర్మించిన కమలమండల మధ్యలో విష్ణువును పూజించాలి; కేశరంలో లక్ష్మీదేవిని; అలాగే బ్రహ్మ, భాస్కరుడు (సూర్యుడు), పృథ్వీ, స్కందుడు మరియు అనంతకుని కూడా ఆరాధించాలి।

Verse 7

खं शिवं सोममिन्द्रादींस्तदस्त्राणि दले क्रमात् वज्रं शक्तिञ्च दण्डञ्च तोमरं पाशकं गदां

తదుపరి క్రమంగా దళాలలో ‘ఖ’, శివుడు, సోముడు, ఇంద్రుడు మొదలైనవారిని మరియు వారి అస్త్రాలను స్థాపించాలి; అలాగే వజ్రం, శక్తి, దండం, తోమరం, పాశం, గదను కూడా ఉంచాలి।

Verse 8

शूलं पद्मम्बहिर्वृन्ते चक्रे सूर्यन्तथाश्विनौ वसूनष्ठौ तथा साध्यान् याम्ये ऽथ नैरृते दले

కమలపు బయటి వృంతంపై శూలాన్ని స్థాపించాలి. చక్రంలో సూర్యుడిని మరియు ఇద్దరు అశ్వినులను ఉంచాలి; అలాగే ఎనిమిది వసువులను, సాధ్యులను కూడా—దక్షిణ మరియు నైరృత దళాలలో—విన్యసించాలి।

Verse 9

देवानाङ्गिरसश्चाश्विभृगवो मरुतो ऽनिले विश्वेदेवांस् तथा दक्षे रुद्रा शैद्रे ऽथ मण्डले

అనిల ప్రాంతంలో దేవులు, ఆంగిరసులు, అశ్వినులు, భృగువులు, మరుతులు ఉండేలా చేయాలి; దక్షిణ దిశలో విశ్వేదేవులు; ఇంద్ర దిశలో రుద్రులు—ఇలా మండలంలో విన్యసించాలి।

Verse 10

ततो वृत्तया रेखया तु देवान् वै वाह्यतो यजेत् सूत्रकारानृषीन् वाणीं पूर्वादौ सरितो गिरीन्

ఆపై వృత్తరేఖ ద్వారా బయటి భాగంలో దేవతలను యజించాలి; సూత్రకారులు, ఋషులు, వాణీ (సరస్వతి)ని కూడా పూజించాలి; అలాగే తూర్పు నుండి ప్రారంభించి నదులు మరియు పర్వతాలను కూడా ఆరాధించాలి।

Verse 11

महाभूतानि कोणेषु ऐशान्यादिषु संयजेत् पद्मं चक्रं गदां शङ्खं चतुरश्रन्तु मण्डलं

ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) మొదలైన కోణదిశలలో మహాభూతాలను విధివిధానంగా స్థాపించాలి. మండలం చతురస్రం (చతుర్భుజ/చతురస్రాకారం)గా ఉండి, అందులో పద్మం, చక్రం, గద, శంఖం ప్రతిష్ఠించబడాలి/అంకితమవాలి.

Verse 12

चतुर्धारं ततः कुम्भाः अग्न्यादौ च पताकिकाः चत्वारस्तोरणा द्वारि नागान् ऐरवतादिकान्

తదనంతరం నాలుగు ధారల (జలప్రవాహాల)తో కూడిన కుంభాలను స్థాపించాలి; అగ్ని-ఆది (తూర్పు) దిశలో చిన్న పతాకలను ఉంచాలి. ద్వారంలో నాలుగు తోరణాలను ఏర్పాటు చేసి, ఐరావతాది నాగాలను చిత్రించాలి/స్థాపించాలి.

Verse 13

पूर्वादौ चौषधीभिश् च देवानां भाजनं पृथक् पृथक्शताहुतीश्चाज्यैर् गजानर्च्य प्रदक्षिणं

తూర్పు దిశ నుండి ప్రారంభించి, ఔషధ ద్రవ్యాలతో కూడి దేవతల కోసం వేర్వేరు పాత్రలను ఏర్పాటు చేయాలి. తరువాత నెయ్యితో ప్రతి దేవతకు వంద వంద ఆహుతులు సమర్పించి, గజాలను ఆరాధించి ప్రదక్షిణ (దక్షిణావర్తంగా) చేయాలి.

Verse 14

नागं वह्निं देवतादीन् वाह्यैर् जग्मुः स्वकं गृहम् द्विजेभ्यो दिक्षिणां दद्यात् हयवैद्यादिकस् तथा

నాగ, అగ్ని మరియు ఇతర దేవతలను విధిగా విసర్జించిన తరువాత, వారు తమ తమ వాహనాలతో తమ స్వస్థానాలకు వెళ్లారు. అనంతరం ద్విజులకు (బ్రాహ్మణులకు) నియత దక్షిణ ఇవ్వాలి; అలాగే అశ్వవైద్యాది నిపుణులకు కూడా ఇవ్వాలి.

Verse 15

करिणीन्तु समारुह्य वदेत् कर्णन्तु कालवित् मरुतो ऽनल इति ज चतुःकुम्भा इति ञ पताकिन इति ज नागराजे ऽमृते शान्तिं कृत्वामुस्मिन् जपेन्मनुम्

కరిణి (ఆడ ఏనుగు)పై ఎక్కి, కాలవిత్ (సమయజ్ఞుడు) చెవిలో ఇలా పలకాలి— ‘మరుతః, అనల’ (జ అక్షరంతో), ‘చతుఃకుంభా’ (ఞ అక్షరంతో), ‘పతాకిన్’ (జ అక్షరంతో). నాగరాజు అమృతునకు శాంతిక్రియ నిర్వహించి, ఆ సందర్భంలో నియత మంత్రాన్ని జపించాలి.

Verse 16

श्रीगजस्त्वं कृतो राज्ञा भवानस्य गजाग्रणीः प्रभूर्माल्याग्रभक्तैस्त्वां पूजयिष्पति पार्थिवः

రాజు నిన్ను శుభ రాజగజంగా నియమించాడు; నీవు అతని గజములలో అగ్రగణ్యుడవు. ఆ భూపతి మాలలతోను ఉత్తమ భక్ష్యనైవేద్యాలతోను నిన్ను పూజించును।

Verse 17

लोकस्तदाज्ञया पूजां करिष्यति तदा तव पालनीयस्त्वया राजा युद्धे ऽध्वनि तथा गृहे

ఆయన ఆజ్ఞచేత ప్రజలు అప్పుడు నీ పూజను చేయుదురు. కనుక యుద్ధములో, మార్గములో, అలాగే గృహములోనూ నీవు రాజును రక్షించవలెను।

Verse 18

तिर्यग्भावं समुत्सृज्य दिव्यं भावमनुस्मर देवासुरे पुरा युद्धे श्रीगजस्त्रिदशैः कृतः

తిర్యగ్భావమును (పశుభావమును) విడిచి దివ్యభావమును స్మరించు. దేవాసురుల ప్రాచీన యుద్ధములో ‘శ్రీగజ’ను త్రిదశులు నియమించారు।

Verse 19

ऐरावणसुतः श्रीमानरिष्टो नाम वारणः श्रीगजानान्तु तत् तेजः सर्वमेवोपतिष्ठते

ఐరావణుని కుమారుడైన ‘అరిష్ట’ అనే శ్రీమంత గజము—శ్రీగజములలో ఆ సమస్త తేజస్సు మరియు శక్తి సంపూర్ణంగా నిలిచి ఉంటుంది।

Verse 20

तत्तेजस्तव नागेन्द्र दिव्यभावसमन्वितं उपतिष्ठतु भद्रन्ते रक्ष राजानमाहवे

హే నాగేంద్రా! దివ్యభావసమన్వితమైన నీ తేజస్సు నీ మంగళార్థం ప్రత్యక్షమగుగాక; యుద్ధములో రాజును రక్షించు।

Verse 21

इत्येवमभिषिक्तैनमारोहेत शुभे नृपः तस्यानुगमनं कुर्युः सशस्त्रनवसद्गजाः

ఇలా విధివిధానంగా అభిషిక్తుడైన రాజు శుభమైన ఆసనం/వాహనంపై आरोహించాలి. అతని వెనుక ఆయుధధారులైన పరిచారకులతో కూడిన తొమ్మిది ఉత్తమ గజాలు సాగాలి.

Verse 22

शालास्वसौ स्थण्डिले ऽब्जे दिकपालादीन् यजेद्वहिः केशरेषु बलं नागं भुवञ्चैच सरस्वतीं

యజ్ఞశాలలోని స్థండిలంపై చిత్రించిన పద్మమండలంలో దిక్పాలాదులను పూజించాలి. అలాగే బయట, కేశర/దళరేఖలపై బల, నాగ, భువ మరియు సరస్వతిని కూడా ఆరాధించాలి.

Verse 23

मध्येषु डिण्डिमं प्रार्च्य गन्धमाल्यानुलेपनैः हुत्वा देयस्तु कलसो रसपूर्णो द्विजाय च

మధ్యభాగంలో ముందుగా గంధం, మాలలు, అనులేపనాలతో డిండిమం (నగారా)ను పూజించాలి. ఆపై హోమం చేసి రసంతో నిండిన కలశాన్ని బ్రాహ్మణునికీ సమర్పించాలి.

Verse 24

गजाध्यक्षं हस्तिपञ्च गणितज्ञञ्च पूजयेत् गजाध्यक्षाय तन्दद्यात् डिण्डिमं सोपि वादयेत् शुभगम्भीरशब्दैः स्याज्जघनस्थो ऽभिवादयेत्

గజాధ్యక్షుడిని, ఐదుగురు హస్తి-పరిచారకులను, గణితనిపుణుడిని పూజించి గౌరవించాలి. గజాధ్యక్షునికి డిండిమం (నగారా) ఇవ్వాలి; అతడు శుభమైన గంభీర ధ్వనులతో దానిని మోగించి, వెనుక నిలిచి నమస్కరించాలి.