Adhyaya 285

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे मृतसञ्जीवनीकरसिद्धयोगो नाम चतुरशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः कल्पसागरः धन्वन्तरिर् उवाच कल्पाम्मृत्युञ्चयान्वक्ष्ये ह्य् आयुर्दान्रोगसर्दनान् त्रिशती रोगहा सेव्या मध्वाज्यत्रिफलामृता

ఇట్లు ఆగ్నేయ మహాపురాణంలో ‘మృతసంజీవనీకర-సిద్ధయోగ’ అనే 284వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు ‘కల్పసాగర’ అనే 285వ అధ్యాయం ప్రారంభమగుచున్నది. ధన్వంతరి పలికెను—ఆయుర్దాయకములు, రోగనాశకములైన మృత్యుంజయ కల్పములను నేను ఉపదేశించెదను. ‘త్రిశతీ’ రోగహరము; మధు, ఘృతము, త్రిఫలతో అమృతసమంగా చేసి సేవించవలెను.

Verse 2

पलं पलार्धं कर्षं वा त्रिफलां सकलां तथा बिल्वतैलस्य नस्यञ्च मासं पञ्चशती कविः

త్రిఫలాను సంపూర్ణంగా సేవించాలి; మోతాదు ఒక పలము, అర్ధ పలము లేదా ఒక కర్షము. అలాగే బిల్వతైల నస్యాన్ని ఒక నెలపాటు కొనసాగించాలి; ఇది ఐదువందల శ్లోకాలలో పండితుడు తెలిపాడు.

Verse 3

रोगापमृत्युबलिजित् तिलं भल्लातकं तथा पञ्चाङ्गं वाकूचीचूणं षण्मासं खदिरोदकैः

నువ్వులు, భల్లాతకము, పంచాంగ సిద్ధం, అలాగే వాకూచీ చూర్ణం—ఇవన్నీ ఖదిర క్వాథం/జలంతో కలిసి ఆరు నెలలు సేవించాలి; ఇది రోగం, అకాలమరణం, బలహానిని జయిస్తుందని చెప్పబడింది.

Verse 4

क्वाथैः कुष्ठञ्जयेत् सेव्यं चूर्णं नीलकुरुण्टजम् क्षिरेण मधुना वापि शतायुः खण्डदुग्धभुक्

క్వాథాలతో కుష్ఠ/చర్మరోగాన్ని జయించాలి. సేవ్య (వేటివేరు) మరియు నీలకురుణ్టజ చూర్ణాన్ని పాలతో లేదా తేనెతో సేవిస్తే శతాయువు అవుతాడు; ముఖ్యంగా చక్కెర కలిపిన పాలు ఆహారంగా తీసుకునేవాడు.

Verse 5

मध्वाज्यशुण्ठीं संसेव्य पलं प्रातः समृद्युजित् बलीपलितजिज्जीवेन्माण्डकीचूर्णदुग्धपाः

ప్రాతఃకాలంలో తేనె, నెయ్యితో కలిపిన శుంఠీని ఒక పలము నిత్యం సేవిస్తే, సమృద్ధి కలవాడు ముడతలు మరియు తెల్లజుట్టును జయించి దీర్ఘజీవి అవుతాడు. అలాగే మాండకీ చూర్ణం కలిపిన పాలను త్రాగాలి.

Verse 6

उच्चटामधुना कर्षं पयःपा मृत्युजिन्नरः मध्वाज्यैः पयसा वापि निर्गुण्डी रोगमृत्युजित्

ఉచ్చటాను ఒక కర్షము తేనెతో కలిసి పాలలో త్రాగిన మనిషి మృత్యుజయి అవుతాడు. అలాగే నిర్గుండీని తేనె-నెయ్యితో లేదా పాలతో సేవిస్తే రోగం మరియు మృతిని జయిస్తాడు.

Verse 7

तैलमिति ञ पलाशतैलं कर्षैकं षण्मासं मधुना पिवेत् दुग्धभोजी पञ्चशती सहस्रायुर्भवेन्नरः

ఇది ‘తైలం’ అని తెలిసి, పలాశ తైలాన్ని ఒక కర్ష ప్రమాణంలో తేనెతో కలిసి ఆరు నెలలు సేవించాలి. ఆహారంగా పాలు మాత్రమే తీసుకుంటే మనిషి ఐదు వందల సంవత్సరాల తేజోబలంతో, సహస్రాయుష్కుడవుతాడు.

Verse 8

ज्योतिष्मतीपत्ररसं पयसा त्रिफलां पिवेत् मधुनाज्यन्ततस्तद्वत् शतावर्या रजः पलं

జ్యోతిష్మతీ ఆకుల రసాన్ని పాలతో కలిసి త్రాగాలి; అలాగే త్రిఫలాను కూడా పానీయంగా తీసుకోవాలి. తరువాత తేనె, నెయ్యితో కలిపి శతావరి పొడిని ఒక పల ప్రమాణంలో సేవించాలి.

Verse 9

क्षौद्राज्यैः पयसा वापि निर्गुण्डी रोगमृत्युजित् पञ्चाङ्गं निम्बचूर्णस्य खदिरक्वाथभावितं

నిర్గుండీని తేనె-నెయ్యితో గానీ, పాలతో గానీ సేవిస్తే అది రోగమూ (అకాల) మరణమూ జయించేది అవుతుంది. అలాగే, వేప పంచాంగాన్ని వేప పొడితో కలిపి ఖదిర కషాయంలో భావితం చేస్తే అది మహౌషధిగా మారుతుంది.

Verse 10

कर्षं भृङ्गरसेनापि रोगजिच्चामरो भवेत् रुदन्तिकाज्यमधुभुक् दुग्धभोजी च मृत्युजित्

భృంగ రసంతో ఒక కర్ష ప్రమాణం సేవించినా మనిషి రోగాలను జయించి అజరుడైనట్లు అవుతాడు. రుదంతికాను నెయ్యి, తేనెతో తీసుకొని, ఆహారంగా పాలు మాత్రమే తీసుకుంటే మరణాన్ని జయిస్తాడు (దీర్ఘాయువు పొందుతాడు).

Verse 11

कर्षचूर्णं हरीतक्या भावितं भृङ्गराड्रसैः घृतेन मधुना सेव्य त्रिशतायुश् च रोगजित्

హరీతకీ పొడిని ఒక కర్ష ప్రమాణంలో తీసుకొని భృంగరాజ రసంతో భావితం చేసి, నెయ్యి మరియు తేనెతో సేవించాలి. ఇది మూడు వందల సంవత్సరాల ఆయుష్షును ప్రసాదించి రోగాలను జయిస్తుంది.

Verse 12

वाराहिका भृङ्गरसं लोहचूर्णं शतावरी साज्यं कर्षं पञ्चशती कर्तचूर्णं शतावरी

వారాహికా, భృంగరాజ రసం, లోహచూర్ణం, శతావరి—ఘృతంతో కలిసి—ఒక కర్ష పరిమాణంలో సేవించవలెను. అలాగే పంచశతీ మరియు కర్తచూర్ణం కూడా శతావరితో విధించబడినవి.

Verse 13

भावितं भृङ्गराजेन मध्वाज्यन्त्रिशती भवेत् ताम्रं मृतं सृततुल्यं गन्धकञ्च कुमारिका

భృంగరాజంతో పునఃపునః భావితం చేసినప్పుడు అది తేనె-ఘృతయుక్త త్రిశతీ పరిమాణమైన యోగమవుతుంది. తామ్రం ‘మృతం’ అయి సృత (శుద్ధ/ద్రవీకృత) సమానమవుతుంది; గంధకం కూడా కుమారికా (ఘృతకుమారి)తో కలిసి విధించబడింది.

Verse 14

रसैर् विमृज्य द्वे गुञ्जे साज्यं पञ्चशताब्दवान् अश्वगन्धा पलं तैलं साज्यं खण्डं शताब्दवान्

రసాలతో మర్దనం చేసి రెండు గుంజల పరిమాణం, ఘృతంతో కలిసి, ‘ఐదువందల సంవత్సరాల’ ఆయువర్ధక యోగమని చెప్పబడింది. అలాగే అశ్వగంధ ఒక పల పరిమాణం—నూనె, ఘృతం, ఖండం (చక్కెర)తో—‘వంద సంవత్సరాల’ ఆయు-యోగం.

Verse 15

पलम्पुनर् नवाचूर्णं मध्वाज्यपयसा पिवम् अशोकचूर्णस्य पलं मध्वाज्यं पयसार्तिनुत्

మళ్లీ పునర్నవ తాజా చూర్ణం ఒక పల పరిమాణం, తేనె-ఘృతం మరియు పాలతో త్రాగవలెను. అలాగే అశోక చూర్ణం ఒక పల కూడా తేనె-ఘృతంతో పాలలో తీసుకుంటే బాధ/వ్యాధి శమిస్తుంది.

Verse 16

तिलस्य तैलं समधु नस्यात् कृष्णकचः शती कर्षमक्षं समध्वाज्यं शतायुः पयसा पिवन्

నువ్వుల నూనెను తేనెతో కలిపి నస్యంగా ఇవ్వాలి; దానివల్ల జుట్టు నల్లగా ఉండి శతాయువు కలుగుతుంది. అలాగే అక్ష (విభీతక) ఒక కర్షం తేనె-ఘృతంతో పాలలో త్రాగితే శతాయువు అవుతాడు.

Verse 17

रोगनुच्चामरो भवेदिति ञ साज्यं सर्वमिति ख ताम्रामृतमिति ख सुरतुस्यमिति ज , ञ च अभयं सगुडञ्चग्ध्वा घृतेन मधुरादिभिः दुग्धान्नभुक् कृष्णकेशो ऽरोगी पञ्चशताब्दवान्

గుడితో కూడిన అభయా (హరితకీ)ను భుజించి, తరువాత నెయ్యి మరియు మధురవర్గ ద్రవ్యాలతో సేవించి, పాల-అన్నం ఆహారంగా ఉండినచో, వాడు రోగరహితుడై నల్లని కేశములతో ఐదు వందల సంవత్సరాలు జీవిస్తాడు.

Verse 18

पलङ्कुष्माण्डिकाचूर्णं मध्वाज्यपयसा पिवन् मासं दुग्धान्नभोजी च सहस्रायुर्विरोगवान्

పల మరియు కుష్మాండికా చూర్ణాన్ని తేనె, నెయ్యి, పాలతో కలిపి ఒక నెలపాటు త్రాగి, పాల-అన్నం ఆహారంగా ఉంటే, వాడు రోగరహితుడై వెయ్యి సంవత్సరాల ఆయుష్షు పొందుతాడు.

Verse 19

शालूकचूर्णं भृङ्गाज्यं समध्वाज्यं शताब्दकृत् कटुतुम्बीतैलनस्यं कर्षं शतद्वयाब्दवान्

శాలూక చూర్ణం; అలాగే భృంగరాజంతో సిద్ధం చేసిన నెయ్యిని తేనె మరియు నెయ్యితో కలిసి సేవిస్తే వంద సంవత్సరాల ఆయుష్షు కలుగుతుంది. కటుతుంబీ నూనెను ఒక కర్ష పరిమాణంలో నస్యంగా వేస్తే రెండు వందల సంవత్సరాల ఆయుష్షు అని చెప్పబడింది.

Verse 20

त्रिफला पिप्पली शुण्ठी सेविता त्रिशताब्दकृत् शतावर्याः पूर्वयोगः सहस्रायुर्बलातिकृत्

త్రిఫల, పిప్పలి, శుంఠి—ఇవిని నియమంగా సేవిస్తే మూడు వందల సంవత్సరాల (ఆయుష్ఫల) ప్రభావం కలుగుతుందని చెప్పబడింది. శతావరి యొక్క పూర్వోక్త యోగం వెయ్యి సంవత్సరాల ఆయుష్షును మరియు విశేష బలాన్ని ఇస్తుంది.

Verse 21

चित्रकेन तथा पुर्वस् तथा शुण्ठीविडङ्गतः लोहेन भृङ्गराजेन बलया निम्बपञ्चकैः

అదేవిధంగా చిత్రకము మరియు పూర్వ (పూర్వోక్త ద్రవ్యాలు)తో, అలాగే శుంఠి మరియు విడంగతో కలిపి; లోహ (లౌహ ప్రయోగం)తో, భృంగరాజం, బలా మరియు వేప యొక్క పంచాంగంతో కూడ (ఈ సంయోగం చేయాలి).

Verse 22

खदिरेण च निर्गुण्ड्या कण्टकार्याथ वासकात् वर्षाभुवा तद्रसैर् वा भावितो वटिकाकृतः

ఖదిర, నిర్గుణ్డీ, కంటకారీ, వాసకములతో—లేదా వర్షాభూ మొదలైన వాటి రసాలతో భావితం చేసి—అనంతరం వటిక (గుళికలు)గా చేయవలెను।

Verse 23

चूर्णङ्घृतैर् वा मधुना गुडाद्यैर् वारिणा तथा ॐ ह्रूं स इतिमन्त्रेण मन्त्रतो योगराजकः

‘యోగరాజక’ అనే యోగాన్ని చూర్ణంతో గాని, నెయ్యితో గాని, తేనెతో గాని, బెల్లం మొదలైన వాటితో గాని, లేదా నీటితో గాని సేవించాలి; ‘ఓం హ్రూం స’ మంత్రంతో మంత్రితముగా చేసి ఇవ్వాలి।

Verse 24

मृतसञ्जीवनीकल्पो रोगमृत्युञ्जयो भवेत् सुरासुरैश् च मुनिभिः सेविताः कल्पसागराः गजायुर्वेदं प्रोवाच पालकाप्ये ऽङ्गराजकं

‘మృతసంజీవనీ’ అనే కల్పం మరణం నుండి పునర్జీవనమిచ్చేది, రోగమరణాలను జయించేది అవుతుంది. ‘కల్పసాగరాలు’—ఔషధ విధానాల మహాసముద్రాలు—దేవులు, అసురులు, మునులు సేవించేవి. ఈ పరంపరలో పాలకాప్యుడు అంగరాజునకు గజాయుర్వేదాన్ని ఉపదేశించాడు।