Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Ayurveda, Shloka 3

मृतसञ्जीवनीकरसिद्धयोगः (Mṛtasañjīvanī-kara Siddha-yogaḥ) — Perfected Formulations for Revivification and Disease-Conquest

वीरकार्ये इति ख एकनामाथ सर्थकमिति ख , ञ च सर्वव्याधिविनाशकानिति ख आमलक्यभया कृष्ण वह्निः सर्वज्वरान्तकः विल्वाग्निमन्थश्योनाककाश्मर्यः पार्ला स्थिरा

vīrakārye iti kha ekanāmātha sarthakamiti kha , ña ca sarvavyādhivināśakāniti kha āmalakyabhayā kṛṣṇa vahniḥ sarvajvarāntakaḥ vilvāgnimanthaśyonākakāśmaryaḥ pārlā sthirā

‘వీరకార్యే’—ఇది ఖ ప్రతిలోని పాఠం; ‘ఏకనామ’ ‘సార్థకం’—ఇవీ ఖ ప్రతిలోని పాఠాలు; అలాగే ‘సర్వవ్యాధివినాశకాన్’—ఇదీ ఖ ప్రతిలోని పాఠం. (ఔషధాలు) ఇవి—ఆమలకీ, అభయా, కృష్ణా, వహ్ని, సర్వజ్వరాంతక, విల్వ, అగ్నిమంథ, శ్యోనాక, కాశ్మర్య, పార్లా, స్థిరా.

वीरकार्येin a heroic undertaking
वीरकार्ये:
Adhikarana (अधिकरण/Occasion)
TypeNoun
Rootवीर-कार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुषः (वीरस्य कार्यम्)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
(variant marker)
:
Sambandha (सम्बन्ध/annotation)
TypeIndeclinable
Rootख (अव्यय/पाठभेदचिह्न)
Formपाठभेद-सूचक (variant-reading marker)
एकनामa single name
एकनाम:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएक-नाम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (एकं नाम)
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनुक्रमसूचक-अव्यय (then)
सार्थकम्meaningful/effective
सार्थकम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसार्थक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (एकनाम)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
(variant marker)
:
Sambandha (सम्बन्ध/annotation)
TypeIndeclinable
Rootख (अव्यय/पाठभेदचिह्न)
Formपाठभेद-सूचक (variant-reading marker)
(variant marker)
:
Sambandha (सम्बन्ध/annotation)
TypeIndeclinable
Rootञ (अव्यय/पाठभेदचिह्न)
Formपाठभेद-सूचक (variant-reading marker)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
सर्व-व्याधि-विनाशकान्destroyers of all diseases
सर्व-व्याधि-विनाशकान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootसर्व-व्याधि-विनाशक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषणम् (सिद्धयोगान् इत्यादि-सम्बन्धे); तत्पुरुषः (सर्वेषां व्याधीनां विनाशकाः)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
(variant marker)
:
Sambandha (सम्बन्ध/annotation)
TypeIndeclinable
Rootख (अव्यय/पाठभेदचिह्न)
Formपाठभेद-सूचक (variant-reading marker)
आमलकी-अभयाāmalakī and abhaya (harītakī)
आमलकी-अभया:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootआमलकी-अभया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन/एकवचन-समाहारः; इतरेतर-द्वन्द्वः (आमलकी च अभया च)
कृष्णाkṛṣṇā (black pepper/long pepper; medicinal)
कृष्णा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकृष्णा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
वह्निःfire; (also a medicinal name)
वह्निः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सर्व-ज्वर-अन्तकःender of all fevers
सर्व-ज्वर-अन्तकः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व-ज्वर-अन्तक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (वह्निः); तत्पुरुषः (सर्वेषां ज्वराणाम् अन्तकः)
विल्वbilva
विल्व:
Karta (कर्ता/List item)
TypeNoun
Rootविल्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्रव्यनाम (list-item)
अग्निमन्थagnimantha (a plant)
अग्निमन्थ:
Karta (कर्ता/List item)
TypeNoun
Rootअग्निमन्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्रव्यनाम
श्योनाकśyonāka (a plant)
श्योनाक:
Karta (कर्ता/List item)
TypeNoun
Rootश्योनाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्रव्यनाम
काश्मर्यःkāśmarya (a plant)
काश्मर्यः:
Karta (कर्ता/List item)
TypeNoun
Rootकाश्मर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्रव्यनाम
पार्लाpārlā (a plant; uncertain)
पार्ला:
Karta (कर्ता/List item)
TypeNoun
Rootपार्ला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्रव्यनाम (uncertain identification)
स्थिराsthirā (a plant; ‘stable’/name)
स्थिरा:
Karta (कर्ता/List item)
TypeNoun
Rootस्थिरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्रव्यनाम

Lord Agni (narrating encyclopedic knowledge to sage Vasiṣṭha, typical Agni Purana frame)

Vidya Category: {"primary_vidya":"Ayurveda","secondary_vidya":"Samanya","practical_application":"Materia medica lookup: identifies a set of dravyas (including bilvādi pañcamūla members and jvara-hara items) and preserves variant manuscript readings as synonym/epithet cues for indexing and identification.","sutra_style":true}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"List","entry_title":"Jvara-hara and pañcamūla dravyas: āmalakī–abhayā–kṛṣṇā etc. (with variant readings)","lookup_keywords":["āmalakī","abhayā","kṛṣṇā (pippalī)","sarvajvarāntaka","bilvādi pañcamūla"],"quick_summary":"Provides a compact list of medicinal substances and epithets/synonyms used in manuscripts, useful for nighaṇṭu-style identification and for assembling jvara-focused formulations."}

Dosha: Tridosha

Concept: Nighaṇṭu-method: knowledge is preserved through lists, synonyms, and variant readings to ensure correct dravya identification and application.

Application: When encountering variant readings, treat them as synonym-index entries; cross-check with regional materia medica to avoid misidentification in practice.

Khanda Section: Ayurveda (Dravyaguna / Nighantu-style materia medica and medicinal synonyms)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Visual Art Cues: {"scene_description":"A herbalist’s spread of labeled botanicals: āmalakī fruits, harītakī, pippalī, bilva, agnimantha, śyonāka, kāśmarya; a manuscript margin showing variant readings and synonyms.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural: stylized medicinal plants arranged in a grid with palm-leaf manuscript beside them, vaidya pointing to names, earthy palette and bold outlines, temple-clinic ambience.","tanjore_prompt":"Tanjore: decorative still-life of key herbs (āmalakī, harītakī, pippalī, bilva) with gold-highlighted vessels and label cartouches, symmetrical composition.","mysore_prompt":"Mysore: didactic botanical plate—each herb drawn with parts (fruit, root, bark) and Sanskrit labels; manuscript variants shown as side-notes; clean, precise linework.","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature: naturalistic botanical study with fine shading, physician annotating a manuscript, arranged specimens on a carpeted floor, meticulous detail."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"instructional","suggested_raga":null,"pace":"medium","voice_tone":"instructional"}

Sandhi Resolution Notes: ekanāmātha→एकनाम अथ; sarthakamiti→सार्थकम् इति; sarvavyādhivināśakāniti→सर्व-व्याधि-विनाशकान् इति; āmalakyabhayā→आमलकी-अभया; vilvāgnimanthaśyonākakāśmaryaḥ→विल्व + अग्निमन्थ + श्योनाक + काश्मर्यः (सूची/समाहार-लेखः)

Related Themes: Agni Purana 284.2 (bilvādi pañcamūla kvātha for vātika jvara); Agni Purana 284 (subsequent siddha-yoga recipes likely using these dravyas)

A
Agni
Ā
Āmalakī
A
Abhayā
V
Vilva
A
Agnimantha
Ś
Śyonāka
K
Kāśmarya

FAQs

Ayurvedic dravyaguṇa knowledge: the verse functions as a nighaṇṭu-style register of medicinal plant names/epithets, including curative descriptors like “sarvavyādhivināśaka” and “sarvajvarāntaka.”

It exemplifies the Agni Purana’s cataloging approach by embedding practical medical lexicon (herb names and therapeutic titles) alongside other sciences, making the text a compendium spanning ritual, polity, and medicine.

By preserving and transmitting healing nomenclature—especially disease- and fever-destroying epithets—the verse supports dharma through protection of life and health, a key puruṣārtha-aligned aim in Purāṇic applied knowledge.