Adhyaya 23

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये स्नानविधिकथनं नाम द्वाविंशोध्यायः अथ त्रयोविंशोध्यायः पूजाविधिकथनं नारद उवाच वक्ष्ये पूजाविधिं विप्रा यत् कृत्वा सर्वमाप्नुयात् प्रक्षालिताङ्घ्रिराचम्य वाग्यतः कृतरक्षकः

ఇట్లు ఆదిమహాపురాణమైన ఆగ్నేయ పురాణంలో ‘స్నానవిధి కథనం’ అనే ఇరవై రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు ‘పూజావిధి కథనం’ అనే ఇరవై మూడవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. నారదుడు పలికెను—హే విప్రులారా! పూజావిధిని నేను చెప్పుదును; దానిని ఆచరించుటవలన సమస్తాభీష్ట ఫలములు లభించును. ముందుగా పాదములు కడిగి, ఆచమనం చేసి, వాక్సంయమంతో రక్షాకర్మ నిర్వహించి, తదుపరి పూజలో ప్రవేశించవలెను.

Verse 2

ध्यायं हरिं देवमिति घचिह्नितपुस्तकपाठः प्राङ्मुखः स्वस्तिकं बद्ध्वा पद्माद्यपरमेव च यं वीजं नाभिमध्यस्थं धूम्रं चण्डानिलात्मकं

‘నేను దేవుడైన హరిని ధ్యానించుచున్నాను’ అనే చిహ్నిత పాఠాన్ని జపిస్తూ సాధకుడు తూర్పుముఖంగా స్వస్తికాసనంలో కూర్చొని, విధి ప్రకారం పద్మాది ముద్రలను చేయవలెను. అనంతరం నాభిమధ్యంలో స్థితమైన ‘యం’ బీజాన్ని ధ్యానించాలి—అది ధూమ్రవర్ణమై, చండ వాయుతత్త్వ స్వరూపముగా ఉంటుంది.

Verse 3

विशेषयेदशेषन्तु ध्यायेत् कायात्तु कल्मषं क्षौं हृत्पङ्कजमध्यस्थं वीजं तेजोनिधिं स्मरन्

అనంతరం సమస్తాన్ని పూర్తిగా విశేషించి (వేరు చేసి) శరీరంలోని కల్మషం తొలగిపోతున్నదని ధ్యానించాలి. హృదయపద్మమధ్యంలో స్థితమైన ‘క్షౌం’ బీజాన్ని స్మరించాలి—అది తేజస్సు యొక్క నిధి.

Verse 4

अधोर्ध्वतिर्यग्गाभिस्तु ज्वालाभिः कल्मषं दहेत् शशाङ्काकृतिवद्ध्यायेदम्बरस्थं सुधाम्बुभिः

క్రిందకు, పైకి, అడ్డదిశలకూ వ్యాపించే జ్వాలలతో కల్మషాన్ని దహించాలి. తరువాత ఆకాశంలో స్థితమైన చంద్రాకార రూపాన్ని ధ్యానించాలి; అది అమృతసమాన జలధారలతో వర్షిస్తున్నట్లు భావించాలి.

Verse 5

हृत्पद्मव्यापिभिर्देहं स्वकमाप्लावयेत्सुधीः सुसुम्नायोनिमार्गेण सर्वनाडीविसर्पिभिः

ఆ సుధాధార హృదయపద్మం నుండి వ్యాపించి దేహమంతటా విస్తరిస్తుంది; జ్ఞానవంతుడైన సాధకుడు దానితో తన శరీరాన్ని పరిప్లావితం చేయాలి. అది సుషుమ్నా అనే యోనిమార్గ రూప నాడి ద్వారా సాగి, సమస్త నాడులలో వ్యాపించాలి.

Verse 6

शोधयित्वा न्यसेत्तत्त्वं करशुद्धिरथास्त्रकं व्यापकं हस्तयोरादौ दक्षिणाङ्गुष्ठतोङ्गकं

చేతులను శుద్ధి చేసి తరువాత తత్త్వన్యాసం చేయాలి. అనంతరం కరశుద్ధి, ఆపై అస్త్రకమంత్రన్యాసం. తదుపరి వ్యాపకన్యాసం—రెండు చేతులపై మొదట, కుడి బొటనవేలి నుండి ప్రారంభించి వేళ్ల అంగస్థానాలలో మంత్రాన్ని స్థాపించాలి.

Verse 7

मूलं देहे द्वादशाङ्गं न्यसेन्मन्त्रैर् द्विषट्ककैः हृदयं च शिरश् चैव शिखा वर्मास्त्रलोचने

మూలమంత్రాన్ని దేహంలోని ద్వాదశ అంగాలపై ద్విషట్క (పన్నెండు అక్షర) మంత్రాలతో న్యాసం చేయాలి. తరువాత హృదయం, శిరస్సు, శిఖా, వర్మ/కవచం, అస్త్రం, లోచనాల న్యాసమూ చేయాలి.

Verse 8

उदरं च तथा पृष्ठं बाहुरुजानुपादकं मुद्रां दत्त्वा स्मरेत् विष्णुं जप्त्वाष्टशतमर्चयेत्

ఉదరం, పృష్ఠం, బాహువులు, ఉరస్సు, మోకాళ్లు, పాదాలకు సంబంధించిన ముద్రను ధరించి విష్ణువును స్మరించాలి. జపం చేసి ఎనిమిది వందల (అర్చనలు/ఉపచారాలు)తో పూజించాలి.

Verse 9

वामे तु वर्धनीं न्यस्य पूजाद्रव्यं तु दक्षिणे प्रक्षाल्यास्त्रेण चार्घ्येण गन्धपुष्पान्विते न्यसेत्

ఎడమవైపు వర్ధనీ (చల్లే పాత్ర)ని ఉంచి, కుడివైపు పూజాద్రవ్యాలను ఉంచాలి. అస్త్రమంత్రం మరియు అర్ఘ్యంతో ప్రక్షాళనం చేసి, గంధపుష్పాలతో కూడిన అర్ఘ్యాన్ని స్థాపించాలి.

Verse 10

चैतन्यं सर्वगं ज्योतिरष्टजप्तेन वारिणा फडन्तेन तु संसिच्य हस्ते ध्यात्वा हरिं परे

ఎనిమిది సార్లు జపించిన జలంతోను, ‘ఫట్’ యుక్త జలంతోను సింఛనం చేసి, చేతిలో సర్వవ్యాపి చైతన్యజ్యోతిరూప పరమ హరిని ధ్యానించాలి.

Verse 11

धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं वह्निदिङ्मुखाः अधर्मादीनि गात्राणि पूर्वादौ योगपीठके

అగ్నిదిశా ముఖమున మరియు ఇతర దిక్ముఖములలో ధర్మం, జ్ఞానం, వైరాగ్యం, ఐశ్వర్యం విన్యసించాలి. యోగపీఠమున తూర్పు నుండి ప్రారంభించి అధర్మాది వాటిని అంగాలుగా నియమించాలి.

Verse 12

कूर्मं पीठे ह्य् अनन्तञ्च यमं सूर्यादिमण्डलं पाठः स्वकामान् दाहयेत् सुधीः इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वकमाह्लादयेत् सुधीरिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थलं तेन तु संसिच्य हस्ते ध्यात्वा हरिं पठेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पद्ममिति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः विमलाद्याः केशरस्थानुग्रहा कर्णिका स्थिता

ఆసనమున కూర్మం, అనంతం (శేషుడు) మరియు సూర్యాది మండలములను ధ్యానించాలి. పాఠభేదమునుబట్టి ఈ జపము జ్ఞానివారి కోరికలను దహించును; మరొక పాఠమునుబట్టి కోరికలను తృప్తిపరచును/సిద్ధింపజేయును. ఆ (జలము/విధి)తో స్థలమును ప్రోక్షించి, చేతిలో హరిని ధ్యానించి మంత్రపఠనం చేయాలి. అనంతరం పద్మాన్ని ధ్యానించాలి—విమలాదులు కేశరస్థానమున, కర్ణిక మధ్యమున స్థితమై ఉంటారు.

Verse 13

पूर्वं स्वहृदये ध्यात्वा आवाह्यार्चैश् च मण्डले अर्घ्यं पाद्यं तथाचामं मधुपर्कं पुनश् च तत्

మొదట తన హృదయములో దేవుని ధ్యానించి, మండలములో ఆవాహన చేసి అర్చన చేయాలి. తరువాత అర్ఘ్యం, పాద్యం, ఆచమనం, మధుపర్కం సమర్పించి—విధి ప్రకారం మళ్లీ అదే క్రమాన్ని అనుసరించాలి.

Verse 14

स्नानं वस्त्रोपवीतञ्च भूषणं गन्धपुष्पकं धूपदीपनैर् वेद्यानि पुण्डरीकाक्षविद्यया

స్నానం, వస్త్రం మరియు ఉపవీతం, భూషణాలు, గంధం మరియు పుష్పాలు, అలాగే ధూపం మరియు దీపం—ఇవి పుండరీకాక్ష-విద్య ప్రకారం సమర్పించవలసిన ఉపచారాలు.

Verse 15

यजेदङ्गानि पूर्वादौ द्वारि पूर्वे परेण्डजं दक्षे चक्रं गदां सौम्ये कोणे शङ्खं धनुर्न्यसेत्

తూర్పు మొదలుకొని అంగదేవతలను పూజించాలి. తూర్పు ద్వారమున గరుడధ్వజాన్ని స్థాపించాలి; దక్షిణమున చక్రం, సౌమ్యమైన (ఉత్తర) దిశలో గద; కోణమున శంఖం, అలాగే ధనుస్సును కూడా విన్యసించాలి.

Verse 16

देवस्य वामतो दक्षे चेषुधी खड्गमेव च वामे चर्म श्रियं दक्षे पुष्टिं वामेग्रतो न्यसेत्

దేవుని ఎడమ, కుడి వైపులలో వరుసగా తూణీరు మరియు ఖడ్గాన్ని స్థాపించాలి. ఎడమవైపు కవచం, కుడివైపు శ్రీ (లక్ష్మి), ఎడమవైపు పుష్టి, ముందుగా విధిప్రకారం అన్నిటిని అమర్చాలి.

Verse 17

वनमालाञ्च श्रीवत्सकौस्तुभौ दिक्पतीन्वहिः स्वमन्त्रैः पूजयेत् सर्वान् विष्णुरर्घोवसानतः

తమ తమ మంత్రాలతో వనమాల, శ్రీవత్స, కౌస్తుభములను, అలాగే బయట దిక్పతులను కూడా పూజించాలి—విష్ణువుకు అర్ఘ్య సమర్పణ ముగిసే వరకు అందరినీ ఆరాధించాలి.

Verse 18

व्यस्तेन च समस्तेन अङ्गैर् वीजेन वै यजेत् जप्त्वा प्रदक्षिणीकृत्य स्तुत्त्वार्ध्यञ्च समर्प्य च

అంగమంత్రాలను వ్యస్త, సమస్త రూపాలలోను, అలాగే బీజమంత్రంతోను పూజ చేయాలి. జపం చేసి ప్రదక్షిణ చేసి, స్తుతించి, అనంతరం అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించాలి.

Verse 19

हृदये विन्यसेद्ध्यात्वा अहं ब्रह्म हरिस्त्विति आगच्छावाहने योज्यं क्षमस्वेति विसर्जने

ధ్యానించి హృదయంలో ఈ మంత్రాన్ని న్యసించాలి—“నేను బ్రహ్మను; నీవు హరి (విష్ణువు).” ఆవాహనంలో “ఆగచ్ఛ” (రా) మరియు విసర్జనంలో “క్షమస్వ” (క్షమించు) అనాలి.

Verse 20

एवमष्टाक्षराद्यैश् च पूजां कृत्वा विमुक्तिभाक् एकमूर्त्यर्चनं प्रोक्तं नवव्यूहार्चनं शृणु

ఇలా అష్టాక్షరాది మంత్రాలతో పూజ చేసినవాడు మోక్షానికి పాత్రుడవుతాడు. ఏకమూర్తి అర్చన చెప్పబడింది; ఇప్పుడు నవవ్యుహార్చనను విను.

Verse 21

अङ्गुष्ठकद्वये न्यस्य वासुदेवं बलादिकान् तर्जन्यादौ शरीरेथ शिरोललाटवक्त्रके

రెండు బొటనవేళ్లపై వాసుదేవుని నియసించి, తరువాత చూపుడువేలు మొదలుకొని క్రమంగా బలాది దేవతలను శరీరంలో స్థాపించాలి—శిరస్సు, లలాటం, ముఖం మీద యథాక్రమంగా।

Verse 22

हृन्नाभिगुह्यजान्वङ्घ्रौ मध्ये पूर्वादिकं यजेत् एकपीठं नवव्यूहं नवपीठञ्च पूर्ववत्

హృదయం, నాభి, గుహ్యస్థానం, మోకాళ్లు, పాదాలలో స్థితమైన దేవతలను ఆరాధించాలి; మధ్యస్థానంలో తూర్పు దిశ మొదలుకొని ఇతర దిశల క్రమంలో పూజించాలి. ఏకపీಠం, నవవ్యుహం, నవపీಠం కూడా పూర్వవిధంగా పూజించాలి।

Verse 23

चिह्नितपुस्तकपाठः अस्मल्लब्धपुस्तकेषु विष्णुरर्घोवसानत इति विष्णावर्घौ च मानतः इति च पाठो वर्तते अयन्स्वसमीचीन इव प्रतिभाति विष्णुमर्घ्यासनादिभिरिति तु युक्तः पाठः मध्यगुल्फादितः पिस्फच इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः नवाब्जे नवमूर्त्या च नवव्यूहञ्च पूर्ववत् इष्टं मध्ये ततः स्थाने वासुदेवञ्च पूजयेत्

చిహ్నిత పాఠం (పాఠభేదం): మా వద్ద లభ్యమైన ప్రతుల్లో “viṣṇur argho ’vasānataḥ” మరియు “viṣṇāv arghau ca mānataḥ” అనే పాఠాలు ఉన్నాయి. ఇవి సముచితంగా అనిపించవు; సరైన పాఠం “viṣṇum arghyāsanādibhiḥ”—అంటే అర్ఘ్య, ఆసనం మొదలైన ఉపచారాలతో విష్ణువును పూజించాలి. (ఇంకొక పాఠభేదం: “madhya-gulphāditaḥ … pisphaca” ఙలో.) చిహ్నిత పాఠం: తొమ్మిది దళాల పద్మంలో తొమ్మిది మూర్తులతో, అలాగే పూర్వవిధంగా నవవ్యుహాన్ని పూజించి, ఇష్టమైన మధ్యంలో ఆ స్థానంలో వాసుదేవుని పూజించాలి।