Adhyaya 21

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये जगत्सर्गवर्णनं नाम विंशतितमो ऽध्यायः अथ एकविंशो ऽध्यायः सामान्यपूजाकथनं नारद उवाच सामान्यपूजां विष्ण्वादेर्वक्ष्ये मन्त्रांश् च सर्वदान् समस्तपरिवाराय अच्युताय नमो यजेत्

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘జగత్సృష్టి వర్ణనం’ అనే ఇరవయ్యవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు ఇరవై ఒకటవ అధ్యాయం ‘సామాన్య పూజా విధానము’ ప్రారంభమగుచున్నది. నారదుడు పలికెను—విష్ణువు మొదలైన దేవతల సామాన్య పూజావిధానమును, సర్వకాల ప్రయోజ్యమైన మంత్రములతో కూడి నేను చెప్పుదును. ‘సమస్త పరివారసహిత అచ్యుతునకు నమస్కారం’ అని చెప్పి పూజించవలెను।

Verse 2

साग्नयो ह्य् अगादिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः, अग्निपाला वर्हिषदो ह्य् आज्यपाः साग्नयो ह्य् अजादिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः वैसारणी सुते इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः धात्रे विधात्रे गङ्गायै यमुनायै निधी तथा द्वारश्रियं वस्तुनवं शक्तिं कूर्ममनन्तकम्

కొన్ని ప్రతుల్లో ‘సాగ్నయః…’ అని పాఠం ఉంది; చిహ్నిత గ్రంథాలలో ‘అగ్నిపాలులు, బర్హిషదులు, ఆజ్యపులు, సాగ్నయః…’ అలాగే ‘సాగ్నయః… అజ’ వంటి పాఠాంతరాలు ఉన్నాయి; మరికొన్నింటిలో ‘వైసారణీ, ఓ సూత’ అని కూడా ఉంది। (పూజలో) ధాతృ-విధాతృలకు, గంగా-యమునలకు, అలాగే రెండు నిధులకు; ద్వారశ్రీకి, వాస్తునవ (వాస్తుదేవత)కు, శక్తికి, కూర్మకు, అనంతకు నమస్కారములు/ఆహుతులు అర్పించవలెను।

Verse 3

पृथिवीं धर्मकं ज्ञानं वैराग्यैश्वर्यमेव च अधर्मादीन् कन्दनालपद्मकेशरकर्णिकाः

పృథివి మూలమువలె, ధర్మము కాండము/దండమువలె, జ్ఞానము పద్మమువలె భావించవలెను; వైరాగ్యము మరియు ఐశ్వర్యము దాని కేసరము, కర్ణికవలె. అధర్మము మొదలైనవి దీనికి విరుద్ధమైన, కలుషితకర తత్త్వములని గ్రహించవలెను।

Verse 4

ऋग्वेदाद्यं कृताद्यञ्च सत्वाद्यर्कादिमण्डलम् विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रिया योगा च ता यजेत्

ఋగ్వేదముతో ప్రారంభమగు మండలమును, కృతయుగముతో ప్రారంభమగు మండలమును, అలాగే సత్త్వముతో ప్రారంభమగు సూర్యమండలమును పూజించవలెను; మరియు శుద్ధి-ఉన్నతి కలిగించే త్రయం—జ్ఞానము, క్రియ, యోగము—వాటినీ ఆరాధించవలెను।

Verse 5

प्रह्वीं सत्यां तथेशानानुग्रहासनमूर्तिकाम् दुर्गां गिरङ्गणं क्षेत्रं वासुदेवादिकं यजेत्

ప్రహ్వీ, సత్యా, అలాగే ‘ఈశాన-అనుగ్రహ-ఆసన-మూర్తికా’ అనే రూపమును, మరియు దుర్గాదేవిని పూజించవలెను; అదేవిధంగా గిరంగణము (పర్వత-ప్రాంగణము), క్షేత్రము (తీర్థ/మందిరస్థలము), మరియు వాసుదేవుడు మొదలైన (వ్యుహరూప) దేవతలను కూడా ఆరాధించవలెను।

Verse 6

हृदयञ्च शिरः शूलं वर्मनेत्रमथास्त्रकम् शङ्खं चक्रं गदां पद्मं श्रीवत्सं कौस्तुभं यजेत्

హృదయములోను శిరస్సులోను ఉన్న అధిష్ఠాత్రి శక్తులను పూజించాలి; తదనంతరం త్రిశూలం, కవచం, నేత్రశక్తి, ఆపై అస్త్రశక్తిని; అలాగే శంఖం, చక్రం, గద, పద్మం, శ్రీవత్సచిహ్నం, కౌస్తుభమణిని కూడా ఆరాధించాలి।

Verse 7

वनमालां श्रियं पुष्टिं गरुडं गुरुमर्चयेत् इन्द्रमग्निं यमं रक्षो जलं वायुं धनेश्वरम्

వనమాల, శ్రీ (లక్ష్మీ), పుష్టి, గరుడుడు, గురువును అర్చించాలి; అలాగే ఇంద్రుడు, అగ్ని, యముడు, రక్షః-రక్షక శక్తి, జలం, వాయువు, ధనేశ్వరుడు కుబేరుని కూడా పూజించాలి।

Verse 8

ईशानन्तमजं चास्त्रं वाहनं कुमुदादिकम् विष्वक्सेनं मण्डलादौ सिद्धिः पूजादिना भवेत्

మండల-వ్యవస్థలో ఈశాన, అనంత, అజ, అధిష్ఠాతృ-అస్త్రం, వాహనం, కుముదాది మరియు విష్వక్సేనుని స్థాపించి ఆహ్వానించాలి; పూజ తదితర నియమాచరణల ద్వారా సిద్ధి కలుగుతుంది।

Verse 9

शिवपूजाथ सामान्या पूर्वं नन्दिनमर्चयेत् महाकालं यजेद्गङ्गां यमुनाञ्च गणादिकम्

శివపూజ యొక్క సాధారణ విధానంలో ముందుగా నందిని పూజించాలి; తరువాత మహాకాలుని యజించాలి, అలాగే గంగా, యమునా మరియు గణాదీ పరిచారక దేవతలను కూడా పూజించాలి।

Verse 10

गिरं श्रियं गुरुं वास्तुं शक्यादीन् धर्मकादिकम् वामा ज्येष्ठा तथा रौद्री काली कलविकारिणी

ఆమె వాక్కు, శ్రీ (సంపద), గురువు, మరియు వాస్తు-తత్త్వంగా స్తుతింపబడుతుంది; శాక్యా మొదలైన పేర్లతోను, ధర్మకా మొదలైన పేర్లతోను ప్రసిద్ధి; అలాగే ఆమె వామా, జ్యేష్ఠా, రౌద్రీ, కాళీ, కలవికారిణీ కూడా।

Verse 11

बलविकरिणी चापि बलप्रमथिनी क्रमात् घ, चिह्नितपुस्तकपाठः यजेत् दुर्गां इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः गिरिं श्रियमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिवं श्रियतमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः गौरीं श्रियं गुरुं चास्त्रं शक्त्यादिं धर्मकादिकमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः सर्वभूतदमनी च मदनोन्मादिनी शिवासनं

తదుపరి క్రమంగా దేవిని ‘బలవికరిణీ’ మరియు ‘బలప్రమథినీ’ అనే నామాలతో ఆహ్వానించాలి. పాఠాంతరాలలో కొన్నిచోట్ల ‘దుర్గను పూజించాలి’ అని, మరికొన్నిచోట్ల ‘గిరిశ్రీ’ (పర్వతశ్రీ/సంపద) అని, ఇంకొన్నిచోట్ల ‘శివుడు—అత్యంత మంగళకరుడు/శ్రియతముడు’ అని ఉంది. తరువాత దేవి ‘గౌరీ’, ‘శ్రీ’, ‘గురు’, ‘అస్త్రం’, ‘శక్త్యాది’, ‘ధర్మాది’, అలాగే ‘సర్వభూతదమనీ’, ‘మదనోన్మాదినీ’, ‘శివాసనా’ నామాలతో కూడా పూజ్యురాలు।

Verse 12

हां हुं हां शिवमूर्तये साङ्गवक्त्रं शिवं यजेत् हौं शिवाय हामित्यादि हामीशानादिवक्त्रकं

‘హాం హుం హాం’ అనే మంత్రక్రమంతో అంగములు, ముఖములతో కూడిన శివమూర్తి శివుని పూజించాలి. అలాగే ‘హౌం శివాయ’ మరియు ‘హామ్…’ మొదలైన మంత్రాలతో ఈశానాది ముఖములు గల శివుని ఆరాధించాలి.

Verse 13

ह्रीं गौरीं गं गणः शक्रमुखाश् चण्डीहृतादिकाः क्रमात्सूर्यार्चने मन्त्रा दण्डी पूज्यश् च पिङ्गलः

సూర్యారాధనలో మంత్రాలను క్రమంగా వినియోగించాలి—మొదట ‘హ్రీం’, తరువాత ‘గౌరీం’, తరువాత ‘గం’; ఆపై గణ (గణేశుడు), తరువాత శక్ర (ఇంద్రుడు) మొదలైన దేవతలు; అలాగే చండీ, హృత (హృదయ) మొదలైనవి. అనంతరం దండీ మరియు పింగళుని కూడా పూజించాలి.

Verse 14

उच्चैःश्रवाश्चारुणश् च प्रभूतं विमलं यजेत् साराध्योपरमसुखं स्कन्दाद्यं मध्यतो यजेत्

ఉచ్చైఃశ్రవా మరియు చారుణ, అలాగే ప్రభూత మరియు విమలులను పూజించాలి. సారాధ్య, పరమసుఖులను కూడా ఆరాధించాలి; మధ్యస్థానంలో స్కంద మొదలైనవారిని పూజించాలి.

Verse 15

दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्विमला तथा अमोघा विद्युता चैव पूज्याथ सर्वतोमुखी

ఆమె దీప్త, సూక్ష్మ, జయప్రదాయిని, భద్ర; ఆమె విభూతిస్వరూపిణి మరియు విమల. ఆమె అమోఘ, విద్యుత్సమ తేజస్సుతో, సదా పూజ్యురాలు, సర్వతోముఖీ (అన్ని దిశలలో వ్యాప్తి)గా ఉన్నది.

Verse 16

अर्कासनं हि हं खं ख सोल्कायेति च मूर्तिकाम् ह्रां ह्रीं स सूर्याय नम आं नमो हृदाय च

అర్కాసనం (సూర్యాసనం) కోసం ‘హం, ఖం, ఖ’ అనే బీజాక్షరాలు మరియు మూర్తి-స్థాపనార్థం ‘సోల్కాయ’ అనే పదాన్ని వినియోగించాలి. అనంతరం ‘హ్రాం హ్రీం స—సూర్యాయ నమః’ జపించి, హృదయ-న్యాసంలో ‘ఆం—నమో హృదాయ’ అని ఉచ్చరించాలి.

Verse 17

अर्काय शिरसे तद्वदग्नीशासुरवायुगान् भूर्भुवः स्वरे ज्वालिनि शिखा हुं कवचं स्मृतं

శిరో-న్యాసంలో అర్క (సూర్యుడు)ను నియోగించాలి; అలాగే అగ్ని, ఈశ, అసుర, వాయువులను కూడా. ‘భూః’ ‘భువః’ ఉచ్చారణతో, స్వరసహితంగా ‘జ్వాలిని, శిఖా, హుం’ అనే మంత్రం కవచం (రక్షా-మంత్రావరణం)గా స్మరించబడింది.

Verse 18

भां नेत्रं वस् तथार्कास्त्रं राज्ञी शक्तिश् च निष्कुभा सोमो ऽङ्गारकोथ बुधो जीवः शुक्रः शनिः क्रमात्

‘భాం’—నేత్రానికి; ‘వస్’ మరియు ‘అర్కాస్త్రం’ (సూర్యుని ఆయుధం); ‘రాజ్ఞీ’, ‘శక్తి’ (భల్లం) మరియు ‘నిష్కుభా’—ఇవి క్రమంగా సోమ (చంద్రుడు), అంగారక (కుజుడు), బుధ, జీవ (బృహస్పతి), శుక్ర, శని వారికి నియోగించబడతాయి.

Verse 19

राहुः केतुस्तेजश् चण्डः सङ्क्षेपादथ पूजनं आसनं मूर्तये मूलं हृदाद्यं परिचारकः

రాహు, కేతువులను ‘తేజస్’ మరియు ‘చండ’ అని కూడా ఆహ్వానిస్తారు. సంక్షేపంగా వారి పూజ—దేవమూర్తికి ఆసనం సమర్పించాలి, మూలమంత్రం మరియు హృదయాది-న్యాసం చేయాలి, అలాగే పరిచారక దేవతలను ఆహ్వానించాలి.

Verse 20

विष्ण्वासनं विष्णुर्मूर्तेरों श्रीं श्रीं श्रीधरोहरिः ह्रीं सर्वमूर्तिमन्त्रोयमिति त्रैलोक्यमोहनः

విష్ణుమూర్తికి విష్ణ్వాసనం ఇలా—‘ఓం శ్రీం శ్రీం—శ్రీధర హరిః; హ్రీం।’ ఇది ‘సర్వమూర్తి’ మంత్రం అని, ‘త్రైలోక్యమోహన’మని ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 21

ह्रीं हृषीकेशः क्लीं विष्णुः स्वरैर् दीर्घैर्हृदादिकं समस्तैः पञ्चमी पूजा सङ्ग्रामादौ जयादिदा

‘హ్రీం’ బీజంతో హృషీకేశుని, ‘క్లీం’ బీజంతో విష్ణువును ఆహ్వానించాలి. హృదాది (హృదయం మొదలైన) మంత్రాలు సమస్త దీర్ఘ స్వరాలతో పఠించవలెను. పంచమీ తిథి పూజ, ముఖ్యంగా యుద్ధారంభంలో, జయాది ఫలాన్ని ఇస్తుంది.

Verse 22

सावाराध्योपरं दुःखमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अग्निसाश्रयवायुगानिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अर्काय शिरसे तद्वदग्निजायायुतञ्च तदिति ङ,चिह्नितपुस्तकपाठः शक्तिश् च निर्गता इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः चक्रं गदां क्रमाच्छङ्खं मुषलं खड्गशार्ङ्गकम् पाशाङ्कुशौ च श्रीवत्सं कौस्तुभं वनमालया

కొన్ని ప్రతుల్లో ‘సావారాధ్య…’, ‘అగ్నిసాశ్రయ…’, ‘అర్కాయ శిరసే… అలాగే అగ్నిజాయా కోసం…’, ‘శక్తిశ్చ నిర్గతా…’ వంటి పాఠభేదాలు కనిపిస్తాయి. ప్రాచలిత పాఠంలో దేవుడు చక్రం, గద, క్రమంగా శంఖం; ముషలం, ఖడ్గం, శార్ఙ్గం (ధనుస్సు); పాశం, అంకుశం; అలాగే శ్రీవత్స చిహ్నం, కౌస్తుభ మణి, వనమాలలను ధరించినవాడిగా వర్ణించబడతాడు.

Verse 23

श्रीं श्रीर्महालक्ष्मीतार्क्ष्यो गुरुरिन्द्रादयो ऽर्चनम् सरस्वत्यासनं मूर्तिरौं ह्रीं दधी सरस्वती

‘శ్రీం’ బీజం శ్రీ (లక్ష్మీ), మహాలక్ష్మీ, తార్క్ష్య (గరుడ), గురువు, అలాగే ఇంద్రాది దేవతల స్వరూపం—వారికి అర్చన చేయవలెను. సరస్వతీ ఆసనం మరియు మూర్తిని ‘ఓం’ మరియు ‘హ్రీం’ బీజాలతో ఆహ్వానించాలి. ‘దధి’ (పెరుగు) సరస్వతీకి నైవేద్య-లక్షణం.

Verse 24

हृदाद्या लक्ष्मीर्मेधा च कलातुष्टिश् च पुष्टिका गौरी प्रभामती दुर्गा गणो गुरुश् च क्षेत्रपः

హృదాద్యా, లక్ష్మీ, మేధా, కళా, తుష్టి, పుష్టికా, గౌరీ, ప్రభామతీ, దుర్గా, గణ, గురు, క్షేత్రప—ఇవి పవిత్ర దివ్య నామాలు; స్మరణ/ఆహ్వానానికి యోగ్యాలు.

Verse 25

तथा गं गणपतये च ह्रीं गौर्यै च श्रीं श्रियै ह्रीं त्वरितायै ह्रीं सौ त्रिपुरा चतुर्थ्यन्तनमोन्तकाः

అలాగే ‘గం’ బీజం గణపతికి, ‘హ్రీం’ గౌరీకి, ‘శ్రీం’ శ్రీ (లక్ష్మీ)కి, ‘హ్రీం’ త్వరితకు, మరియు ‘హ్రీం’తో పాటు ‘సౌ’ త్రిపురకు—ఇవన్నీ చతుర్థీ (దత్తి) విభక్తితో ఏర్పరచి చివర ‘నమః’ పదంతో ముగించాలి.

Verse 26

प्रणवाद्याश् च नामाद्यमक्षरं विन्दुसंयुतं ॐ युतं वा सर्वमन्त्रपूजनाज्जपतः स्मृताः

ప్రణవం (ఓం) తో ఆరంభించి, నామంలోని మొదటి అక్షరాన్ని బిందు (ం) యుక్తంగా గానీ, లేదా ఓం-యుక్తంగా గానీ—సర్వమంత్రపూజార్థ జపానికి స్మృతిప్రసిద్ధంగా విధించబడింది।

Verse 27

होमात्तिलघृताद्यैश् च धर्मकामार्थमोक्षदाः पूजामन्त्रान् पठेद्यस्तु भुक्तभोगो दिवं व्रजेत्

నువ్వులు, నెయ్యి మొదలైనవాటితో హోమం చేసి, ధర్మ-కామ-అర్థ-మోక్షదాయకమైన పూజామంత్రాలను పఠించాలి; ఎవడు పఠిస్తాడో, అతడు ధర్మసమ్మత భోగాలను అనుభవించి స్వర్గానికి వెళ్తాడు।