Adhyaya 18

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये जगत्सर्गवर्णनं नाम सप्तदशो ऽध्यायः अथ अष्टादशो ऽध्यायः स्वायम्भुववंशवर्णनम् अग्निर् उवाच प्रियव्रतोत्तानपादौ मनोः स्वायम्भुवात् सुतौ अजीजनत्स तां कन्यां शतरूपां तपोन्विताम्

ఇట్లు ఆదిమ మహాపురాణమైన అగ్నిపురాణంలో ‘జగత్సర్గవర్ణనం’ అనే పదిహేడవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు ‘స్వాయంభువవంశవర్ణనం’ అనే పద్దెనిమిదవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. అగ్ని పలికెను—స్వాయంభువ మనువునకు ప్రియవ్రతుడు, ఉత్తానపాదుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు జన్మించారు; అలాగే తపస్సుతో యుక్తమైన శతరూపా అనే కన్యను కూడా ఆయన జన్మింపజేశాడు।

Verse 2

न् भूतमुच्चावचं प्रजा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः निश्चितमिति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः अजीजनत् सुतां कन्यां सद्रूपाञ्च तपोन्वितामिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अजीजनत् सुतां कन्यां शतरूपां तपोन्वितामिति ङ,चिह्नितपुस्तकपाठः काम्यां कर्दमभार्यातः सम्राट् कुक्षिर्विराट् प्रभुः सुरुच्यामुत्तमो जज्ञे पुत्र उत्तानपादतः

‘భూతముచ్చావచం ప్రజా’ అని ఙ-చిహ్నిత పాఠం; ‘నిశ్చితమ్’ అని ఖ-పాఠం. ‘సద్రూపముతో, తపస్సుతో యుక్తమైన కన్యను జన్మింపజేశాడు’ అని గ-పాఠం; ‘తపోన్విత శతరూపా అనే కన్యను జన్మింపజేశాడు’ అని ఙ-పాఠం. కర్దముని భార్య కామ్య నుండి సమ్రాట్, కుక్షి, విరాట్, ప్రభు జన్మించారు. సురుచీ నుండి ఉత్తానపాదునికి ఉత్తముడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు।

Verse 3

सुनीत्यान्तु ध्रुवः पुत्रस्तपस्तेपे स कीर्तये ध्रुवो वर्षसहस्राणि त्रीणि दिव्यानि हे मुने

సునీతికి పుట్టిన ధ్రువుడు కీర్తి కోసం తపస్సు చేశాడు. ఓ మునీ, ధ్రువుడు మూడు వేల దివ్య సంవత్సరాలు తపస్సులో నిలిచాడు।

Verse 4

तस्मै प्रीतो हरिः प्रादान्मुन्यग्रे स्थानकं स्थिरम् श्लोकं पपाठ ह्य् उशना वृद्धिं दृष्ट्वा स तस्य च

అతనిపై ప్రసన్నుడైన హరి (విష్ణువు) మునుల అగ్రంలో అతనికి స్థిరమైన, అచలమైన స్థానాన్ని ప్రసాదించాడు. ఉశనా (శుక్రాచార్యుడు) అతని అభివృద్ధిని చూసి ఈ విషయమై ఒక శ్లోకాన్ని కూడా పఠించాడు।

Verse 5

अहो ऽस्य तपसो वीर्यमहो श्रुतमहोद्भुतम् यमद्य पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः

అహో! ఇతని తపస్సు శక్తి ఎంత అద్భుతం; వినబడినది కూడా మహా ఆశ్చర్యకరం. ఎందుకంటే ఈ రోజు సప్తర్షులు ధ్రువుని ముందుంచి నిలిచియున్నారు।

Verse 6

तस्मात् शिष्टिञ्च भव्यञ्च ध्रुवाच्छम्भुर्व्यजायत शिष्टेराधत्त सुछाया पञ्च पुत्रानकल्मषान्

అతనివలన శిష్టి మరియు భవ్యులు జన్మించారు; ధ్రువునివలన శంభువు జన్మించాడు. శిష్టివలన సుచ్ఛాయా పాపరహితులైన ఐదు కుమారులను ప్రసవించింది.

Verse 7

रिपुं रिपुञ्जयं रिप्रं वृकलं वृकतेजसम् रिपोराधत्त बृहती चाक्षुषं सर्वतेजसम्

ఆయన (దేవుడు) రిపు—అధర్మానికి శత్రువు, రిపుఞ్జయ—శత్రువులను జయించువాడు, రిప్ర—పవిత్రుడు; వృకల—వృకధ్వజధారి, వృకతేజస—వృకసమాన తేజస్సు గలవాడు. శత్రువును నివారించువాడు, బృహతీ—విశాలుడు, చాక్షుష—సర్వదర్శి, సర్వతేజస—సర్వవ్యాపి కాంతి గలవాడు.

Verse 8

अजीजनत् पुष्करिण्यां वीरिण्यां चाक्षुषो मनुम् मनोरजायन्त दश नड्वलायां सुतोत्तमाः

చాక్షుష (మనువు) పుష్కరిణి ద్వారా మనువును (చాక్షుష అనే పేరుతో) జనింపజేశాడు; వీరిణి ద్వారా పది ఉత్తమ కుమారులు జన్మించారు; నడ్వలా ద్వారా కూడా శ్రేష్ఠ కుమారులు పుట్టారు.

Verse 9

ऊरुः पुरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक्कविः अग्निष्टुरतिरात्रश् च सुद्युम्नश्चाभिमन्युकः

ఊరు, పురు, శతద్యుమ్న, తపస్వి, సత్యవాక్, కవి, అగ్నిష్టు, అతిరాత్ర, అలాగే సుద్యుమ్న మరియు అభిమన్యుక—ఇవే వంశంలో ప్రసిద్ధమైన పేర్లు.

Verse 10

ऊरोरजनयत् पुत्रान् षडग्नेयी महाप्रभान् अङ्गं सुमनसं स्वातिं क्रतुमङ्गिरसङ्गयम्

ఊరుని (ఊరు/తొడ నుండి) అగ్నేయీ ఆరు మహాప్రభ కుమారులను ప్రసవించింది—అంగ, సుమనస్, స్వాతి, క్రతు, అంగిరస, మరియు సంగయ.

Verse 11

अङ्गात् सुनीथापत्यं वै वेणमेकं व्यजायत स्थानमुत्तममिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः यदत्र इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तस्मात् श्लिष्टिञ्च इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः श्लिष्टेआराधत्त इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः उरूरिति ख,ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः अरक्षकः पापरतः स हतो मुनिभिः कुशैः

అంగరాజునికి సునీథా గర్భమున ఒకే కుమారుడు వేణుడు జన్మించాడు. అతడు ప్రజలను రక్షించని వాడు, పాపాసక్తుడు; అందుచేత ఋషులు కుశగడ్డి అగ్రాలతో అతనిని సంహరించారు.

Verse 12

प्रजार्थमृषयोथास्य ममन्थुर्दक्षिणं करं वेणस्य मथितो पाणौ सम्बभूव पृथुर् नृपः

అనంతరం ప్రజల హితార్థం ఋషులు వేణుని కుడిచేతిని మథించారు. వేణుని చేతి మథనమునుండి రాజు పృథువు జన్మించాడు.

Verse 13

तं दृष्ट्वा मुनयः प्राहुरेष वै मुदिताः प्रजाः करिष्यति महातेजा यशश् च प्राप्स्यते महत्

అతనిని చూచి మునులు పలికారు—“ఈ మహాతేజస్సు గలవాడు ప్రజలను ఆనందింపజేస్తాడు; మహత్తర యశస్సును పొందుతాడు.”

Verse 14

स धन्वी कवची जातस्तेजसा निर्दहन्निव पृथुर्वैण्यः प्रजाः सर्वा ररक्ष क्षेत्रपूर्वजः

అతడు ధనుస్సుతో, కవచంతో జన్మించాడు; తన తేజస్సుతో దుష్టాన్ని దహించుచున్నట్లుగా. వేణుని కుమారుడైన పృథువు—క్షేత్ర వంశజుడు—సమస్త ప్రజలను రక్షించాడు.

Verse 15

राजसूयाभिषिक्तानामाद्यः स पृथिवीपतिः तस्माच्चैव समुत्पन्नौ निपुणौ सूतमागधौ

రాజసూయాభిషిక్తులలో అతడే మొదటి భూపతి. అతనినుండే నిపుణులైన రెండు కార్యనిర్వాహకులు—సూతుడు మరియు మాగధుడు—ఉద్భవించారు.

Verse 16

तत्स्तोत्रञ्चक्रतुर्वीरौ राजाभूज्जनरञ्जनात् दुग्धा गौस्तेन शस्यार्थं प्रजानां जीवनाय च

ఆ ఇద్దరు వీరులు ఆ స్తోత్రాన్ని రచించారు. ప్రజలను ఆనందింపజేసినందున అతడు రాజయ్యాడు. అతని చేత గోవును దోహనం చేశారు—పంటల సిద్ధికి, ప్రజల జీవనాధారానికి కూడా.

Verse 17

सह देवैर् मुनिगणैर् गन्धर्वैः साप्सरोगणैः पितृभिर्दानवैः सर्पैर् वीरुद्भिः पर्वतैर् जनैः

దేవతలతో, మునిగణాలతో, గంధర్వులతో, అప్సరాగణాలతో; పితృదేవతలతో, దానవులతో, సర్పాలతో; లతలు-ఔషధులతో, పర్వతాలతో, ప్రజలతో కూడి.

Verse 18

तेषु तेषु च पात्रेषु दुह्यमाना वसुन्धरा प्रादाद्यथेप्सितं क्षीरन्तेन प्राणानधारयत्

ఏ ఏ పాత్రలలో వసుంధరను దోహనం చేసారో, ఆ ఆ పాత్రలలో ఆమె కోరినట్లే క్షీరాన్ని ఇచ్చింది; ఆ క్షీరంతో వారు తమ ప్రాణాలను నిలుపుకున్నారు.

Verse 19

पृथोः पुत्रौ तु धर्मज्ञौ जज्ञाते ऽन्तर्द्विपालिनौ शिखण्डी हविर्धानमन्तर्धानात् व्यजायत

పృథువుకు ఇద్దరు ధర్మజ్ఞులైన కుమారులు జన్మించారు—అంతర్ద్వి మరియు పాలిన. అంతర్ధానుని వంశంలో శిఖండీ హవిర్ధానుని కనెను.

Verse 20

हविर्धानात् षडाग्नेयी धीषणाजनयत् सुतान् प्राचीनवर्हिषं शुक्रं गयं कृष्णं व्रजाजिनौ

హవిర్ధానుని నుండి షడాగ్నేయీ (ధీషణా) కుమారులను కనెను—ప్రాచీనవర్హిష్, శుక్ర, గయ, కృష్ణ, వ్రజ, అజిన.

Verse 21

प्राचीनाग्राः कुशास्तस्य पृथिव्यां यजतो यतः प्राचीनवर्हिर्भगवान् महानासीत्प्रजापतिः

తూర్పుముఖ అగ్రాలున్న కుశగడ్డితో భూమిపై యజ్ఞం చేసినందున ఆ భగవంతుడైన మహాప్రజాపతి ‘ప్రాచీనవర్హి’ అనే మహానామంతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు।

Verse 22

सवर्णाधत्त सामुद्री दश प्राचीनवर्हिषः राजसूयाभिव्यक्तानामाद्य इति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः शुभ्रमिति ग,चिह्नितपुस्तकपाठः सुवर्णाधत्त इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः सर्वे प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगाः

సవర్ణాధత్త, సాముద్రీ, అలాగే ప్రాచీనవర్హి యొక్క పది మంది కుమారులు—కొన్ని పాఠాల్లో ‘రాజసూయంతో ప్రకటితులలో ఆద్యుడు’, మరికొన్ని చోట ‘శుభ్ర’, ఇంకొన్ని చోట ‘సువర్ణాధత్త’—వీరందరూ ‘ప్రచేతసులు’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధులు; ధనుర్వేదంలో పరిపూర్ణ పాండిత్యం పొందినవారు।

Verse 23

अपृथग्धर्मचरणास् ते तप्यन्त महत्तपः दशवर्षसहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः

ధర్మాచరణంలో విపథం లేకుండా ఉన్న వారు మహత్తపస్సు ఆచరించారు; సముద్రజలంలో శయనించి పది వేల సంవత్సరాలు నిలిచారు।

Verse 24

प्रजापतित्वं सम्प्राप्य तुष्टा विष्णोश् च निर्गताः भूः खं व्याप्तं हि तरुभिस्तांस्तरूनदहंश् च ते

ప్రజాపతి పదవిని పొందిన తరువాత వారు తృప్తిచెంది విష్ణువులోనుండి ప్రదర్శితులయ్యారు. భూమి, ఆకాశం వృక్షాలతో నిండిపోయి ఉండగా, వారు ఆ వృక్షాలనే దహించారు।

Verse 25

मुखजाग्निमरुद्भ्यां च दृष्ट्वा चाथ द्रुमक्षयम् उपगम्याब्रवीदेतान् राजा सोमः प्रजापतीन्

అప్పుడు ముఖం నుండి వెలువడిన అగ్ని, వాయువులు మరియు వృక్షనాశాన్ని చూసి రాజు సోముడు ఆ ప్రజాపతుల వద్దకు వెళ్లి వారితో ఇలా పలికాడు।

Verse 26

कोपं यच्छत दास्यन्ति कन्यां वो मारिषां वराम् तपस्विनो मुनेः कण्डोः प्रम्लोचायां ममैव च

కోపాన్ని నియంత్రించండి. వారు మీకు శ్రేష్ఠ కన్య మారిషాను ఇస్తారు—తపస్వి ముని కండువు మరియు అప్సరస ప్రమ్లోచా నుండి జన్మించినది, అందువల్ల నాతో కూడా సంబంధమున్నది.

Verse 27

भविष्यं जानता सृष्टा भार्या वो ऽस्तु कुलङ्करी अस्यामुत्पत्स्यते दक्षः प्रजाः संवर्धयिष्यति

భవిష్యాన్ని తెలిసిన స్రష్టా ఆమెను సృష్టించి ఇలా అన్నాడు—“ఈమె మీ భార్యగా ఉండుగాక, వంశానికి అలంకారముగా. ఈమె నుండి దక్షుడు జన్మించి, ప్రజలను పోషించి విస్తరింపజేస్తాడు.”

Verse 28

प्रचेतसस्तां जगृहुर्दक्षोस्याञ्च ततो ऽभवत् अचरांश् च चरांश् चैव द्विपदोथ चतुष्पदः

ప్రచేతసులు ఆమెను (వివాహంగా) స్వీకరించారు; ఆమె నుండి దక్షుడు జన్మించాడు. అతనివలన స్థావర-జంగమాలు, రెండు కాళ్లవారు మరియు నాలుగు కాళ్లవారు అన్నీ ప్రాణులు ఉద్భవించాయి.

Verse 29

स सृष्ट्वा मनसा दक्षः पश्चादसृजत स्त्रियः ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश

దక్షుడు ముందుగా మనస్సుతో సృష్టి చేసి, తరువాత స్త్రీలను సృష్టించాడు. అతడు పది (కుమార్తెలను) ధర్మునికి, పదమూడు కశ్యపునికి ఇచ్చాడు.

Verse 30

सप्ताविंशति सोमाय चतस्त्रो ऽरिष्टनेमिने द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे अदात्

అతడు ఇరవైఏడు (కన్యలు/భాగాలు) సోమునికి, నాలుగు అరిష్టనేమికి, రెండు బహుపుత్రునికి, రెండు అంగిరసునికి ఇచ్చాడు.

Verse 31

तासु देवाश् च नागाद्या मैथुनान्मनसा पुरा धर्मसर्गम्प्रवक्ष्यामि दशपत्नीषु धर्मतः

వారిలో దేవులు, నాగాదులు పూర్వకాలంలో మనసా మైథునం ద్వారా సంతానాన్ని సృష్టించారు. ఇప్పుడు ధర్మానుసారంగా దశపత్నుల ద్వారా కలిగే ధర్మసర్గాన్ని క్రమంగా వివరిస్తాను.

Verse 32

विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्यान् साध्या व्यजायत मरुत्त्वया मरुत्त्वन्तो वसोस्तु वसवो ऽभवन्

విశ్వా నుండి విశ్వేదేవులు జన్మించారు; సాధ్యా నుండి సాధ్యులు పుట్టారు; మరుత్త్వతీ నుండి మరుతులు ఉద్భవించారు; వసు నుండి వసువులు ఏర్పడ్డారు.

Verse 33

भानोस्तु भानवः पुत्रा मुहूर्तास्तु मुहूर्तजाः कण्ठोरिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः कर्णोरिति ङ,चिह्नितपुस्तकपाठः स दृष्ट्वा मनसा इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः द्वे चैव भाण्डवे तत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः सम्बाया धर्मतो घोषो नागवीथी च यामिजा

భాను (సూర్యుడు) యొక్క పుత్రులు భానవులు; ముహూర్తం నుండి ముహూర్తజులు జన్మించారు. (కాలవిభాగాల అధిదేవతా నామాల గణనలో) సంబాయా, ధర్మతః, ఘోష, నాగవీథీ, యామిజా కూడా పేర్కొనబడతారు.

Verse 34

पृथिवीविषयं सर्वमरुन्धत्यां व्यजायत सङ्कल्पायास्तु सङ्कल्पा इन्दोर् नक्षत्रतः सुताः

భూమి-విషయానికి సంబంధించిన సమస్తం అరుంధతీ నుండి ఉద్భవించింది. సంకల్పా నుండి సంకల్పులు జన్మించారు—నక్షత్ర పరంపర ద్వారా చంద్రుని పుత్రులుగా చెప్పబడతారు.

Verse 35

आपो ध्रुवञ्च सोमञ्च धरश् चैवानिलोनलः प्रत्यूषश् च प्रभावश् च वसवोष्टौ च नामतः

ఆప, ధ్రువ, సోమ, ధర, అలాగే అనిల, అనల; మరియు ప్రత్యూష, ప్రభావ—ఇవే పేర్లతో అష్ట వసువులు.

Verse 36

आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः शान्तो मुनिस् तथा ध्रुवस्य कालो लोकान्तो वर्चाः सोमस्य वै सुतः

ఆపకు వైతండ్యుడు అనే కుమారుడు; అలాగే శ్రమ, శాంత, ముని ఋషి కూడా ఉన్నారు. ధ్రువుని నుండి కాలుడు, లోకాంతుడు పుట్టారు; సోముని కుమారుడు వర్చా.

Verse 37

धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस् तथा मनोहरायाः शिशिरः प्राणोथ रमणस् तथा

ధరుని కుమారుడు ద్రవిణుడు; అలాగే హుతహవ్యవహుడు కూడా ఉన్నాడు. మనోహరా నుండి శిశిరుడు, ప్రాణుడు మరియు రమణుడు జన్మించారు.

Verse 38

पुरोजवोनिलस्यासीदविज्ञातो ऽनलस्य च अग्निपुत्रः कुमारश् च शरस्तम्बे व्यजायत

పురోజవుడు అనిలుడు (వాయు) నుండి పుట్టాడు; అనలుడు (అగ్ని)కూ అతడు తెలియని వాడయ్యాడు. అలాగే అగ్నిపుత్రుడు కుమారుడు శరగడ్డి గుత్తిలో జన్మించాడు.

Verse 39

तस्य शाखो विशाखश् च नैगमेयश् च पृष्टजः कृत्तिकातः कार्त्तिकेयो यतिः सनत्कुमारकः

ఆయన (స్కంద/కార్త్తికేయ)కు ఈ నామాలు—శాఖ, విశాఖ, నైగమేయ, పృష్టజ, కృత్తికాత, కార్త్తికేయ, యతి, సనత్కుమారక.

Verse 40

प्रत्यूषाद्देवलो जज्ञे विश्वकर्मा प्रभावतः कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानाञ्च वर्धकिः

ప్రత్యూషుని నుండి దేవలుడు జన్మించాడు; ప్రభావుని నుండి విశ్వకర్మ—వేల శిల్పాలకు కర్త, దేవతల వర్ధకి (ప్రధాన శిల్పి).

Verse 41

मनुष्याश्चोप्जीवन्ति शिल्पं वै भूषणादिकं सुरभी कश्यपाद्रुद्रानेकादश विजज्ञुषी

మనుష్యులు శిల్పకర్మల ద్వారా—ఆభరణాది నిర్మాణం వంటి వాటితో—జీవికను పొందుతారు. సురభి కశ్యపుని ద్వారా ఏకాదశ రుద్రులను ప్రసవించింది.

Verse 42

महादेवप्रसादेन तपसा भाविता सती स्तकपाठः धर्मश् चैवानिलोनल इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः धरिष इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः मरणस्तथेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः जातः सनत्कुमारत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः युवती इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अजैकपादहिर्ब्रघ्नस्त्वष्टा रुद्राश् च सत्तम

మహాదేవుని ప్రసాదంతో, తపశ్శక్తిచే పరిపక్వమైన ఆ సతి, ఓ శ్రేష్ఠుడా, అజైకపాద, అహిర్బుధ్న్య, త్వష్టా మరియు రుద్రగణాలను ప్రదర్శించింది.

Verse 43

त्वष्टुश् चैवात्मजः श्रीमान्विश्वरूपो महायशाः हरश् च बहुरूपश् च त्र्यम्बकश्चापराजितः

త్వష్టుని శ్రీమంతుడైన కుమారుడు విశ్వరూపుడు మహాయశస్సు కలవాడు; అతడే హరుడు, బహురూపుడు, త్ర్యంబకుడు మరియు అపరాజితుడు.

Verse 44

वृषाकपिश् च शम्भुश् च कपर्दी रैवतस् तथा मृगव्याधस्य सर्पश् च कपाली दश चैककः रुद्राणां च शतं लक्षं यैर् व्याप्तं सचराचरं

వృషాకపి, శంభు, కపర్దీ మరియు రైవత; మృగవ్యాధ, సర్ప, కపాలీ, దశ, ఏకక—ఈ నామరూపాల ద్వారా లక్ష రుద్రులు చరాచర సమస్త జగత్తును వ్యాపించి ఉన్నారు.