Adhyaya 47: The Rite of Śrāvaṇa Bright-Fortnight Dvādaśī (Dāmodara Worship) and the Exemplum of King Nṛga
Śrāvaṇa-śukla-dvādaśīvrata-vidhiḥ (Dāmodara-pūjā) tathā Nṛga-rāja-upākhyānam
Ritual-Manual and Didactic Narrative (Vrata-Māhātmya)
வராஹ–பிருதிவி உரையாடல் சூழலில் இவ்வத்யாயம் துர்வாசர், வாமதேவர் ஆகியோரின் அதிகாரவாக்குகளால் ஸ்ராவண சுக்ல த்வாதசியன்று தாமோதர பூஜை விரதவிதியை எடுத்துரைக்கிறது. விஷ்ணுவின் அங்கங்களுக்கு நாமந்யாசம் (தாமோதர, ஹ்ருஷீகேச, ஸநாதன, ஸ்ரீவத்ஸதாரின், சக்ரபாணி, ஹரி, முஞ்ஜகேச, பத்ரா முதலியவை), கும்ப ஸ்தாபனம், வஸ்த்ர ந்யாசம், வேதபாராயண பிராமணருக்கு தானம் ஆகியவை விதிக்கப்படுகின்றன. பின்னர் மாஹாத்ம்யமாக ந்ருக ராஜ உபாக்யானம்—முன்ஜன்மத்தில் சூத்ரப் பிறப்புச் சார்பு இருந்தாலும் ந்ருகன் கொடிய காட்டில் ம்லேச்சர் தாக்குதலின்போது தேவீசாயல் சக்தியால் காக்கப்படுகிறார்; அந்த சக்தி தாக்கியவர்களை வதம் செய்கிறது. இது ஸ்ராவண த்வாதசி விரதத்தின் பாதுகாப்புப் பலன் என விளக்கப்படுகிறது. கருத்து: ஒழுங்கான விரதம், தானம் வழி சமூகப் பொறுப்பு, ஆபத்தில் உள்ளோரைக் காப்பது।
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 47
Verse 1
दुर्वासा उवाच । श्रावणस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी । अर्चयेत् परमं देवं गन्धपुष्पैर्जनार्नम् ॥ ४७.१ ॥
துர்வாசர் கூறினார்—ஸ்ராவண மாதத்தின் சுக்லபட்ச த்வாதசியில் நறுமணப் பொருட்களும் மலர்களும் கொண்டு பரமதேவன் ‘ஜனார்ண’னை அர்ச்சிக்க வேண்டும்।
Verse 2
दामोदराय पादौ तु हृषीकेशाय वै कटिम् । सनातनेति जठरमुरः श्रीवत्सधारिणे ॥ ४७.२ ॥
பாதங்களை ‘தாமோதர’னுக்காகவும், இடுப்பை ‘ஹ்ருஷீகேச’னுக்காகவும் அர்ப்பணிக்க வேண்டும். ‘ஸநாதன’ மந்திரத்தால் வயிற்றையும், மார்பை ‘ஸ்ரீவத்ஸதாரி’யுக்காகவும் வின்யாசம் செய்ய வேண்டும்।
Verse 3
चक्रपाणयेति भुजौ कण्ठं च हरये तथा । मुञ्जकेशाय च शिरो भद्रायेति शिखां तथा ॥ ४७.३ ॥
‘சக்ரபாணி’ என்று சொல்லி இரு புஜங்களையும், ‘ஹரி’ என்று சொல்லி கழுத்தையும் வின்யாசம் செய்ய வேண்டும். தலை ‘முஞ்ஜகேச’னுக்காகவும், சிகை ‘பத்ர’க்காகவும் அர்ப்பணிக்க வேண்டும்।
Verse 4
एवं सम्पूज्य संस्थाप्य कुम्भं पूर्ववदेव तु । विन्यस्य वस्त्रयुग्मं तु तस्योपरि ततो न्यसेत् ॥ ४७.४ ॥
இவ்வாறு முறையாகப் பூஜித்து, முன்புபோல கும்பத்தை நிறுவி, அதன் மேல் இரு துணிகளை வைத்து, பின்னர் அதன் மேலே (நியதப் பொருளை) அமைக்க வேண்டும்.
Verse 5
काञ्चनं देवदेवं तु दामोदरसनामकम् । तमभ्यर्च्य विधानॆन गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् ॥ ४७.५ ॥
பின்னர் பொன்னால் ஆன ‘தேவர்களின் தேவன்’ தாமோதரன் எனும் நாமத்தையுடைய பகவானை, விதிப்படி வரிசையாக நறுமணம், மலர் முதலியவற்றால் முறையாக அர்ச்சிக்க வேண்டும்.
Verse 6
प्राग्वत् तं ब्राह्मणे दद्याद् वेदवेदाङ्गपारगे । एवं नियमयुक्तस्य प्रभावं तच्छृणुष्व मे ॥ ४७.६ ॥
முன்புபோல, வேதமும் வேதாங்கங்களும் நன்கு அறிந்த பிராமணருக்கு அதனைத் தானமாக அளிக்க வேண்டும். இவ்வாறு நியமம் கொண்டவரின் பலனை என்னிடமிருந்து கேள்.
Verse 7
एष ते विधिरुद्दिष्टः श्रावणे मासि वै विभो । एतस्याश्च प्रभावं यत् शृणु पापप्रणाशनम् ॥ ४७.७ ॥
ஓ வல்லவனே! ஸ்ராவண மாதத்தில் இந்த விதி உனக்காக உரைக்கப்பட்டது. இப்போது இதன் பலனை—பாவநாசகமானதை—கேள்.
Verse 8
पुरा कृतयुगे राजा नृगो नाम महाबलः । बभ्राम स वनं घोरं मृगयासक्तमानसः ॥ ४७.८ ॥
முன்னொரு காலத்தில் க்ருதயுகத்தில் ந்ருகன் எனும் மிகுந்த வலிமையுடைய அரசன் இருந்தான். வேட்டையில் மனம் பற்றியவனாய் அவன் ஒரு பயங்கரக் காட்டில் அலைந்தான்.
Verse 9
स कदाचित् तुरङ्गेण हृतो दूरं महद्वनम् । व्याघ्रसिंहगजाकीर्णं दस्युसर्पनिषेवितम् ॥ ४७.९ ॥
ஒரு காலத்தில் அவன் குதிரையால் வெகுதூரம் கொண்டு செல்லப்பட்டு, புலி, சிங்கம், யானை நிறைந்ததும், கொள்ளையர் மற்றும் பாம்புகள் உலாவும் பெருவனத்தை அடைந்தான்।
Verse 10
एकाकी तत्र राजा तु अश्वं मुच्य तरोरधः । स्वयं कुशमथास्तीर्य सुप्तो दुःखसमन्वितः ॥ ४७.१० ॥
அங்கே அரசன் தனியாக இருந்தான்; மரத்தின் கீழ் குதிரையை விடுவித்து, தானே குசப்புல் விரித்து, துயரச் சுமையுடன் உறங்கினான்।
Verse 11
तावत् तत्रैव लुब्धानां सहस्राणि चतुर्दश । आगतानि मृगान् हन्तुं रात्रौ राज्ञः समन्ततः ॥ ४७.११ ॥
அவ்வேளையில் அங்கேயே இரவில் மான்களை வேட்டையாட பதினான்கு ஆயிரம் வேட்டைக்காரர்கள் வந்து, அரசனை எல்லாத் திசைகளிலும் சூழ்ந்தனர்।
Verse 12
तत्रापश्यन्त ते सुप्तं हेमरत्नविभूषितम् । नृगं राजानमत्युग्रं श्रिया परमया युतम् ॥ ४७.१२ ॥
அங்கே அவர்கள் உறங்கிக் கொண்டிருந்த நೃக அரசனை கண்டனர்—அவன் பொன் மற்றும் ரத்தினங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டு, மிகுந்த வல்லமை உடையவனாகவும், பரமச் செல்வஒளியால் யுக்தனாகவும் இருந்தான்।
Verse 13
ते गत्वा त्वरितं व्याधाः स्वभर्त्रे संन्यवेदयन् । सोऽपि रत्नसुवर्णार्थं राजानं हन्तुमुद्यतः ॥ ४७.१३ ॥
வேட்டைக்காரர்கள் விரைந்து சென்று தங்கள் தலைவனிடம் அறிவித்தனர்; அவனும் ரத்தினம் மற்றும் பொன் ஆசையால் அரசனை கொல்லத் துணிந்தான்।
Verse 14
तुरगस्य च हेतोस्तु निस्त्रिंशा वनचारिणः । राजानं सुप्तमासाद्य निगृहीतुं प्रचक्रमुः ॥ ४७.१४ ॥
குதிரையின் காரணத்தால், வாள்களை ஏந்திய வனவாசிகள் உறங்கிக் கொண்டிருந்த அரசனை அணுகி அவனைப் பிடிக்க முயன்றனர்।
Verse 15
तावद् राज्ञः शरीरात् तु श्वेताभरणभूषिता । नारी काचित् समुत्तस्थौ स्त्रक्चन्दनविभूषिता । उत्थाय चक्रमादाय ते म्लेच्छा विनिपातिताः ॥ ४७.१५ ॥
அப்போது அரசனின் உடலிலிருந்து வெண்மையான ஆபரணங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்ட, மாலையும் சந்தனமும் பூண்ட ஒரு பெண் எழுந்தாள். எழுந்து சக்கரத்தை எடுத்துக் கொண்டு அந்த ம்லேச்சர்களை வீழ்த்தினாள்।
Verse 16
दस्यून् निहत्य सा देवी तस्य राज्ञस्तनुं पुनः । प्रविशन्त्याशु राजा अपि प्रतिबुद्धोऽथ दृष्टवान् । म्लेच्छांस्तु निहतान् दृष्ट्वा सा स्वमूर्त्तिलयं गता ॥ ४७.१६ ॥
கொள்ளையர்களை அழித்த அந்த தேவி மீண்டும் விரைவாக அரசனின் உடலுக்குள் புகுந்தாள். அரசனும் உடனே விழித்தெழுந்து கண்டான்; கொல்லப்பட்ட ம்லேச்சர்களைக் கண்டு அவள் தன் சொரூபத்தில் லயித்தாள்।
Verse 17
अश्वमारुह्य स पुनर्वामदेवाश्रमं ययौ । तत्रापृच्छदृषिं भक्त्या का स्त्री के ते निपातिताः । एतत्कार्यमृषे मह्यं कथयस्व प्रसीद मे ॥ ४७.१७ ॥
குதிரையில் ஏறி அவன் மீண்டும் வாமதேவரின் ஆசிரமத்திற்குச் சென்றான். அங்கே பக்தியுடன் முனிவரை வினவினான்—“அந்த பெண் யார்? வீழ்த்தப்பட்டவர்கள் யார்? மகரிஷியே, அருள்கூர்ந்து இதை எனக்குச் சொல்லுங்கள்।”
Verse 18
वामदेव उवाच । त्वमासीच्छूद्रजातीय अन्यजन्मनि पार्थिव । तत्र त्वया ब्राह्मणस्य प्रेषणं कुर्वता श्रुता । श्रावणस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी ॥ ४७.१८ ॥
வாமதேவர் கூறினார்—“அரசே, மற்றொரு பிறவியில் நீ சூத்ர குலத்தில் பிறந்தவன். அப்போது ஒரு பிராமணனை தூதனாக அனுப்பிக் கொண்டிருந்தபோது, ஸ்ராவண மாதத்தின் சுக்லபக்ஷத் துவாதசியைப் பற்றி நீ கேட்டாய்।”
Verse 19
सविधानात् त्वया राजन् भक्त्या वै समुपोषिता । उपोषितायां तस्यां तु राज्यं लब्धं त्वयानघ ॥ ४७.१९ ॥
அரசே, விதிமுறையின்படி நீ பக்தியுடன் அந்த விரத-உபவாசத்தை முறையாக அனுஷ்டித்தாய்; அது நிறைவேறியபின், குற்றமற்றவனே, நீ அரசாட்சியைப் பெற்றாய்।
Verse 20
सर्वापत्सु च सा देवी भवन्तं परिरक्षति । यया विनिहताः क्रूरा म्लेच्छाः पापसमन्विताः । भवांश्च रक्षितो राजन् श्रावणद्वादशी तु सा ॥ ४७.२० ॥
எல்லா ஆபத்துகளிலும் அந்த தேவி உன்னைப் பாதுகாக்கிறாள்; அவளாலே பாவம் நிறைந்த கொடிய ம்லேச்சர்கள் அழிக்கப்பட்டனர். அரசே, நீயும் காக்கப்பட்டாய்; அவளே ஸ்ராவண த்வாதசி.
Verse 21
एकैव पाति चापत्सु राज्यं एकैव यच्छति । किं पुनर्द्वादशैतास्तु येनेन्द्रं न ददुः पदम् ॥ ४७.२१ ॥
ஆபத்துகளில் ஒருவனே/ஒரே சக்தியே அரசை காக்கிறது; ஒரே சக்தியே பலனை அளிக்கிறது; அப்படியிருக்க, அந்த பன்னிரண்டு எவ்வளவு மேன்மை—அவர்களால் இந்திரனுக்கே பதவி வழங்கப்படவில்லை.
Inside Adhyaya 47
How it unfolds
- Where it opens
Varāha instructs Pṛthivī in a vrata framed as received tradition: Durvāsas transmits the observance, and Vāmadeva’s āśrama-lineage functions as an authoritative setting for correct procedure.
- Central event
Prescription of the Śrāvaṇa śukla-dvādaśī Dāmodara-worship: limb-wise name-assignment (aṅga-nyāsa style) to Viṣṇu, kumbha installation, cloth placement, and concluding dāna to a Veda-versed brāhmaṇa; the ritual is then validated by a māhātmya exemplum.
- Climax resolution
Narrative proof peaks when King Nṛga, endangered in a ghoravana by mleccha/dasyu attackers, is saved by a goddess-like protective manifestation who slays the assailants; the rescue is explicitly explained as the fruit of having observed Śrāvaṇa-dvādaśī in a prior context, resolving the crisis and establishing the vrata’s apad-rakṣā power.
- Closing phalashruti
Implied phala: protection in calamity, stabilization of life amid hostile environments, and merit amplified through disciplined fasting/niyama plus socially responsible gifting to a learned brāhmaṇa.
Geographical context
Ghora-vana (dangerous forest); Vāmadevāśrama (hermitage of Vāmadeva).
Tirtha focus
- Pilgrimage MeritNot a tirtha-māhātmya chapter; merit is primarily vrata-based, with āśrama-space functioning as a sanctifying locus for correct observance and transmission.
Ritual instructions
- Primary RitualŚrāvaṇa māsa śukla-pakṣa Dvādaśī vrata: Dāmodara/Viṣṇu-pūjā with aṅga-nyāsa-style nāma-vinyāsa, kumbha-sthāpana, vastra-arpana, and brāhmaṇa-dāna.
- BenefitVrata-māhātmya emphasizes apad-rakṣā (protection in crisis), accumulation of puṇya through disciplined observance, and moral order reinforced by dāna to learned custodians of śruti-smṛti.
The narrative frame
- Varāha (teaching voice; with Durvāsas and Vāmadeva cited as authoritative transmitters within the tradition)Pṛthivī · Instructional and prescriptive (vrata-manual tone) followed by confirmatory exemplum (māhātmya) to secure faith in practice.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta with Vīra-adbhuta inflection
- Emotional ProgressionCalm procedural instruction → heightened tension in the ghoravana crisis → awe and relief at the goddess-like intervention → settled confidence in the vrata’s protective efficacy and the stabilizing role of dāna.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityText does not mandate a specific tirtha; practice is home/temple-feasible. If desired, observe in a Viṣṇu temple setting or an āśrama-associated shrine to mirror the Vāmadeva-āśrama authority motif.
- Best SeasonŚrāvaṇa māsa (monsoon season; timing governed by lunar calendar for śukla Dvādaśī).
- Related FestivalŚrāvaṇa Śukla Dvādaśī (Dvādaśī vrata; Dāmodara/Viṣṇu-focused observance)
Frequently Asked Questions
The text links disciplined observance (niyama and upavāsa) with social duty (dāna to a learned brāhmaṇa) and frames ritual practice as a stabilizing force during crisis (apad-rakṣā), illustrated through a narrative where protective power intervenes against violence in a forest setting.
The observance is specified for Śrāvaṇa māsa during the śukla-pakṣa on dvādaśī (the 12th lunar day of the bright fortnight).
While not a direct ecological treatise, the chapter situates moral order within a hazardous forest ecology (ghora-vana with predators and bandits), implying that disciplined conduct and protective governance reduce harm in vulnerable landscapes—an indirect model of maintaining terrestrial safety and stability within the Varāha–Pṛthivī didactic horizon.
Durvāsas (sage authority), Vāmadeva (ṛṣi with an āśrama), and King Nṛga (royal figure used for exemplum). Social categories appear via references to a prior śūdra birth and to mleccha/dasyu attackers as cultural outsiders in the narrative.
Ask anything about Adhyaya 47 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
