Adhyaya 16
Varaha PuranaAdhyaya 1638 Shlokas

Adhyaya 16: The Account of Saramā: Indra’s Restoration after Loss of Sovereignty

Saramākhyāna: Indrasya Bhrāṣṭarājyāt Punarlābhaḥ

Mythic-Etiology and Ritual Legitimation

பூமி வராஹரிடம் கேட்கிறாள்—துர்வாசர் சாபத்தால் இந்திரன் மானிட உலகில் தங்கியபின், இந்திரனும் தேவர்களும் என்ன செய்தனர்? வித்யுத், சுவித்யுத் ஆகியோரின் பங்கு என்ன? வராஹர் கூறுகிறார்: துர்ஜயனால் தோற்கடிக்கப்பட்ட இந்திரன், தேவர்கள் மற்றும் பிற கூட்டத்தாருடன் பாரதத்தில் வாராணசியின் அருகே அடைக்கலம் புகுந்தான். ப்ருஹஸ்பதியின் ஆணையால் தேவர்கள் கோமேத யாகத்தை ஏற்பாடு செய்து, சரமாவின் காவலில் பசுக்களை மேய விட்டனர். அசுரர்கள் பசுக்களைத் திருடி, பாலால் சரமாவை ஏமாற்றி விடுவித்தனர்; பாலின் தடத்தைப் பின்தொடர்ந்து இந்திரன் உண்மையை அறிந்து பசுக்களை மீட்டான், பல யாகங்கள் செய்து வலிமை பெற்று அசுரர்களை வென்று அரசாட்சியை மீட்டான். இறுதியில் பலश्रுதி—இதைப் பாராயணம் செய்தால் யாகப் புண்ணியம், அரசாட்சி மீட்பு பலன் கிடைக்கும் என்கிறது।

Primary Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

Durvāsas-śāpa (curse as political-cosmic disruption)Gomedha-yajña (ritual as restoration of sovereignty and strength)Saramā as guardian-messenger and narrative hingeIndra’s bhrāṣṭarājya and punarlābha (loss and recovery of kingship)Asura–Deva conflict framed through resource control (cattle)Phalaśruti (merit of hearing/recitation)

Shlokas in Adhyaya 16

Verse 1

धरण्युवाच । तदा दुर्वाससा शप्तो देवराजः शतक्रतुः । वसिष्यसि त्वं मर्त्येषु सुप्रतीकसुतेन तु ॥ १६.१ ॥

தரணி கூறினாள்—அப்போது துர்வாசரின் சாபத்தால் தேவராஜன் சதக்ரது (இந்திரன்) இவ்வாறு கூறப்பட்டது: ‘சுப்ரதீகனின் மகன் மூலம் நீ மனிதர்களிடையே வாசம் செய்வாய்.’

Verse 2

उत्सादितो दिवो मूढेत्येवमुक्तस्तु भूधर । इन्द्रो मर्त्यमुपागम्य सर्वदेवसमन्वितः ॥ १६.२ ॥

‘மூடனே! நீ விண்ணுலகத்திலிருந்து தள்ளப்பட்டாய்’ என்று இவ்வாறு கூறப்பட்டபோது, ஓ பூதரா, இந்திரன் எல்லாத் தேவர்களுடனும் மானுட உலகிற்கு வந்தான்।

Verse 3

किं चकार च तस्मिंस्तु दुर्जये च निपातिते । परमेण्ठिना भगवता तेन योगविदुत्तमौ ॥ १६.३ ॥

அங்கே அந்தத் துர்ஜயன் வீழ்த்தப்பட்டபோது, யோகஞானத்தில் உத்தமனான பகவான் பரமேஷ்டின் என்ன செய்தார்?

Verse 4

स्वर्गे विद्युत्सुविद्युच्च तौ च किं चक्रतुस् तदा । एतन् मे संशयं देव कथयस्व प्रसादतः ॥ १६.४ ॥

சுவர்க்கத்தில், மின்னலும் மிகுந்த ஒளிச்சுடர்களும் நடுவே, அப்போது அந்த இருவரும் என்ன செய்தனர்? தேவரே, அருளால் என் ஐயத்தை விளக்குங்கள்।

Verse 5

श्रीवराह उवाच । दूर्जयेन जितो धात्री देवराजः शतक्रतुः । भारते हि तदा वर्षे वाराणस्यां तु पूर्वतः । आश्रित्य संस्थितो देवैः सह यक्षमहोरगैः ॥ १६.५ ॥

ஸ்ரீவராஹர் கூறினார்—ஹே தாத்ரி! தூர்ஜயனால் வெல்லப்பட்ட தேவராஜன் சதக்ரது இந்திரன், அப்போது பாரதவர்ஷத்தில் வாராணசியின் கிழக்கே, தேவர்கள் யக்ஷர்கள் மற்றும் மகோரகர்கள் (மகாநாகர்கள்) உடன் சரணடைந்து தங்கினான்।

Verse 6

विद्युत्सुविद्युच्च तदा योगमास्थाय शोभने । दीर्घतापज्वरं वायुकर्मयोगेन संशृतौ ॥ लोकपालायितं कृत्स्नं चक्रतुयोगमायया ॥ १६.६ ॥

அப்போது, ஓ ஒளிமிகுந்தவரே! அவர்கள் மின்னல்மேல் மின்னல்போல் பிரகாசித்து யோகநிலையை ஏற்று, வாயு-கர்ம யோக ஒழுக்கத்தால் நீண்ட வெப்பக் காய்ச்சலை உண்டாக்கினர்; மேலும் யோகமாயையால் முழு உலகமும் லோகபாலர்கள் காக்கும் நிலையெனத் தோன்றுமாறு செய்தனர்।

Verse 7

तं दुर्जयं मृतं श्रुत्वा समुद्रान्तःस्थितं तदा । आनीय चतुरङ्गं तु देवान् प्रति विजग्मतुः ॥ १६.७ ॥

அப்போது கடலின் உள்ளகத்தில் இருந்த அந்த தூர்ஜயன் இறந்தான் என்று கேட்டு, அவர்கள் நான்கு அங்கங்களுடைய படையை அழைத்து தேவர்களை நோக்கிப் புறப்பட்டனர்।

Verse 8

आगत्य तौ तदा दैत्यौ महत्सैन्येन पर्वतम् । हिमवन्तं समाश्रित्य संस्थितौ तु बभूवतुः ॥ १६.८ ॥

பின்னர் அந்த இரு தைத்யர்கள் பெரும் படையுடன் வந்து, ஹிமவந்த மலை (இமயமலை) யைச் சரணடைந்து அங்கேயே தங்கினர்।

Verse 9

देवा अपि महत्सैन्यं संहत्य कृतदंष्ट्रिताः । मन्त्रयाञ्चक्रुरव्यग्रा ऐन्द्रं पदमभीप्सवः ॥ १६.९ ॥

தேவர்களும் பெரும் சேனையை ஒன்றுசேர்த்து, பற்கள் வெளிப்பட்டதுபோல் உறுதியான தீர்மானத்துடன், இந்திரப் பதவியை அடைய விரும்பி சிதறாத மனத்துடன் ஆலோசனை செய்தனர்।

Verse 10

अब्रवीत्तत्र देवानां गुरुराङ्गिरसो मुनिः । गोमेधेन यजघ्वं वै प्रथमेण तदन्तरम् ॥ १६.१० ॥

அங்கே தேவர்களின் குருவான ஆங்கிரச முனிவர் கூறினார்—“உண்மையாகவே கோமேத யாகத்தால் யஜனம் செய்யுங்கள்; முதலில் அதையே செய்து, பின்னர் அடுத்தவற்றைச் செய்யுங்கள்.”

Verse 11

यष्टव्यं क्रतुभिः सर्वैर् एकस्थितिर् अथामराः । उपदेशो मया दत्तः क्रियतां शीघ्रम् एष वै ॥ १६.११ ॥

“எல்லா கிரதுக்களாலும் யாகங்கள் செய்யப்பட வேண்டும்; பின்னர், ஓ அமரர்களே, ஒரே இடத்தில் ஒன்றாக நிலைத்திருங்கள். நான் அளித்த உபதேசம் இதுவே—இதனை விரைவில் நிறைவேற்றுங்கள்.”

Verse 12

एवमुक्तास्तदा देवाः गाः पशूंश्चानुकल्प्य ते । मुमुचुश्चरणार्थाय रक्षार्थं सरमां ददुः ॥ १६.१२ ॥

இவ்வாறு கூறப்பட்டபின் தேவர்கள் பசுக்களையும் பிற மிருகங்களையும் முறையாக ஏற்பாடு செய்து, அவை மேய்ந்து நடமாடுவதற்காக விடுவித்து, பாதுகாப்பிற்காக சரமாவை காவலாக நியமித்தனர்।

Verse 13

ताश्च गावो देवशून्या रक्ष्यमाणा धराधरे । तत्र जग्मुस्तदा गावश्चरन्त्यो यत्र तेऽसुराः ॥ १६.१३ ॥

அந்த பசுக்கள்—தேவர்களின் துணையின்றி—பூமியைத் தாங்கும் மலையில் காக்கப்பட்டபடியே, மேய்ந்து அலைந்தவாறு அசுரர்கள் இருந்த இடத்திற்குச் சென்றன।

Verse 14

ते च गावस्तु ता दृष्ट्वा शुक्रं ऊचुः पुरोहितम् । पश्वर्थं देवगा ब्रह्मंश्चर्यन्ते रक्षमानया । देवशून्या सरमया वद किं क्रियतेऽधुना ॥ १६.१४ ॥

அந்த பசுக்கள் சரமாவைக் கண்டு புரோகிதன் சுக்ரனை நோக்கி—ஓ பிராமணரே! மாடுகளின் நலனுக்காக தெய்வப் பசுக்கள் இவளின் பாதுகாப்பில் உலாவுகின்றன. தேவர்கள் அற்ற இந்த சரமாவைப் பற்றி கூறுங்கள்; இப்போது என்ன செய்ய வேண்டும்?

Verse 15

एवमुक्तस्तदा शुक्रः प्रत्युवाचासुरांस्तदा । एता गा ह्रियतां शीघ्रमसुरा मा विलम्बथ ॥ १६.१५ ॥

இவ்வாறு கூறப்பட்டதும் சுக்ரன் அசுரர்களிடம்—இந்தப் பசுக்களை விரைவாக எடுத்துச் செல்லுங்கள்; அசுரர்களே, தாமதிக்காதீர்கள் என்று பதிலளித்தான்.

Verse 16

एवमुक्तास्तदा दैत्या जह्रुस्ता गां यदृच्छया । हृतासु तासु सरमा मार्गमन्वेषणे रता ॥ १६.१६ ॥

இவ்வாறு கூறப்பட்டதும் தைத்தியர்கள் தற்செயலாக அந்தப் பசுக்களைப் பறித்துக் கொண்டு சென்றனர். அவை எடுத்துச் செல்லப்பட்டபின் சரமா வழியைத் தேடுவதில் ஈடுபட்டாள்.

Verse 17

अपश्यत् सा दितेः पुत्रैर्नीता गावो धराधरे । दैत्यैरपि शुनी दृष्टा दृष्टमार्गा विशेषतः ॥ १६.१७ ॥

பூமியைத் தாங்கும் ‘தராதர’ மலையில் திதியின் புதல்வர்கள் பசுக்களை அழைத்துச் செல்லக் கண்டாள். வழியைத் தெளிவாகக் கவனித்த அந்த நாய்மாதையும் தைத்தியர்களால் காணப்பட்டது.

Verse 18

दृष्ट्वा ते तां च साम्नैव सामपूर्वमिदं वचः । आसां गवां तु दुग्ध्वैव क्षीरं त्वं सरमे शुभे ॥ १६.१८ ॥

அவளைக் கண்டு அவர்கள் சமாதானமாக, இனிய சொற்களுடன்—ஓ மங்களமான சரமாவே! இந்தப் பசுக்களைப் பால் கறந்து கிடைக்கும் பாலை நீயே எடுத்துக் கொள் என்று கூறினர்.

Verse 19

पिबस्वैवमिति प्रोक्ता तस्यै तद्ददुरञ्जसा । दत्त्वा तु क्षीरपानं तु तस्यै ते दैत्यानायकाः ॥ १६.१९ ॥

“குடி—இவ்வாறு” என்று சொல்லப்பட்ட அவளுக்கு அவர்கள் உடனே அதைக் கொடுத்தனர். பின்னர் அவளுக்குப் பால் குடிக்கச் செய்து, அந்த தைத்யத் தலைவர்கள் அவ்வாறே செய்தனர்.

Verse 20

मा भद्रे देवराजाय गाश्चेमाः विनिवेदय । एवमुक्त्वा ततो दैत्या मुमुचुस्तां शुनीं वने ॥ १६.२० ॥

“அம்மையே, இக்கன்றுகளுடன் கூடிய இக்கோவைகளை தேவராஜனிடம் அறிவிக்காதே.” என்று கூறி, தைத்யர்கள் அந்த நாய்மாதையை காட்டில் விடுதலை செய்தனர்.

Verse 21

तैर्मुक्ता सा सुरांस्तूर्णं जगाम खलु वेपती । नमश्चक्रे च देवेन्द्रं सरमा सुरसत्तमम् ॥ १६.२१ ॥

அவர்கள் விடுதலை செய்ததும், அவள் நடுங்கியபடி விரைவாக தேவர்களிடம் சென்றாள். மேலும் சரமா, சுரர்களில் முதன்மையான தேவேந்திரன் இந்திரனுக்கு வணங்கினாள்.

Verse 22

तस्याश्च मरुतो देवा देवेन्द्रेण निरूपिताः । गूढं गच्छत रक्षार्थं देवशून्या महाबलाः ॥ १६.२२ ॥

அப்போது தேவேந்திரனால் நியமிக்கப்பட்ட மருத் தேவர்கள் கூறப்பட்டனர்: “மிகுந்த வலிமையுடையவர்களே, தேவர்கள் இல்லாத அந்த இடத்தை காக்க மறைவாகச் செல்லுங்கள்.”

Verse 23

इत्युक्तास्तेन सूक्ष्मेण वपुषा जग्मुरञ्जसा । तेऽप्यागम्य सुरेन्द्राय नमश्चक्रुर्धराधरे ॥ १६.२३ ॥

அவர் அந்த நுண்ணிய வடிவில் இவ்வாறு கூறியதும், அவர்கள் விரைவாகப் புறப்பட்டனர். அவர்களும் அங்கு வந்து, மலைத் தாங்கிய இடத்தில் சுரேந்திரனுக்கு வணங்கினர்.

Verse 24

तां देवराजः पप्रच्छ क्व गावः सरमेऽभवन् । एवमुक्ता तु सरमा न जानामीति चाब्रवीत् ॥ १६.२४ ॥

தேவராஜன் இந்திரன் அவளிடம் கேட்டான்—“சரமே, பசுக்கள் எங்கே சென்றன?” என்று. அவ்வாறு கேட்டபோது சரமா—“எனக்குத் தெரியாது” என்று பதிலளித்தாள்.

Verse 25

तत इन्द्रो रुषा युक्तो यज्ञार्थमुपकल्पिताः । गावः क्व चेति मरुतः प्रोवाचेदं शुनी कथम् ॥ १६.२५ ॥

அப்போது கோபம் கொண்ட இந்திரன் மருதர்களிடம் கூறினான்—“யாகத்திற்காக ஆயத்தப்படுத்தப்பட்ட பசுக்கள் எங்கே? ஓ சுனீ, இது எவ்வாறு நிகழ்ந்தது?”

Verse 26

एवमुक्तास्तु मरुतो देवेन्द्रेण धराधरे । कथयामासुरव्यग्राः कर्म्म तत् सरमाकृतम् ॥ १६.२६ ॥

மலையில் தேவேந்திரன் இவ்வாறு கூறியபோது, மருதர்கள்—இப்போது கலக்கமின்றி—சரமா செய்த அந்தச் செயலைச் சுருக்கமாக எடுத்துரைக்கத் தொடங்கினர்.

Verse 27

तत इन्द्रः समुत्थाय पदा संताडयच्छुनीम् । क्रोधेन महताविष्टो देवेन्द्रः पाकशासनः ॥ १६.२७ ॥

அப்போது தேவேந்திரன் பாகசாசனன் எழுந்து, பெருங்கோபத்தில் ஆழ்ந்து, அந்தச் சுனீயைத் தன் காலால் அடித்தான்.

Verse 28

क्षीरं पीतं त्वया मूढे गावस्ताश्चासुरैर्हृताः । एवमुक्त्वा पदा तेन ताडिता सरमा धरे ॥ १६.२८ ॥

“மூடே, நீ பாலைப் பருகினாய்; அந்தப் பசுக்களை அசுரர்கள் கவர்ந்து சென்றனர்.” என்று கூறி, ஓ தரையே, அவன் சரமாவை காலால் அடித்தான்.

Verse 29

तस्येन्द्रपादघातेन क्षीरं वक्त्रात् प्रसुस्रुवे । स्रवता तेन पयसा सा शुनी यत्र गा भवन् । जगाम तत्र देवेन्द्रः सहसैन्यस्तदा धरे ॥ १६.२९ ॥

இந்திரனின் பாதஅடி காரணமாக அதன் வாயிலிருந்து பால் பெருகி ஓடியது. அந்த ஓடும் பாலால் அந்த நாய் அங்கேயே பசுவாக மாறியது. பின்னர், ஓ தரையே, தேவேந்திரன் தன் சேனையுடன் அங்கே சென்றான்.

Verse 30

गत्वा चापश्यद् देवेन्द्रस्ताः गा दैत्यैरुपाहृताः । पालनां चक्रुर्ये दैत्याः बलिनो भृशम् । ते सैन्यैर्निहताः सद्यस्तत्यजुर्गाः स्वमूर्त्तिभिः ॥ १६.३० ॥

அங்கே சென்ற தேவேந்திரன், தைத்யர்கள் பிடித்து ஓட்டிக் கொண்டு வந்த அந்தப் பசுக்களை கண்டான். மிக வலிமைமிக்க தைத்யர்கள் வலுக்கட்டாயமாக அவற்றைக் காவல் காத்தனர். ஆனால் சேனையால் கொல்லப்பட்டவுடன், தங்கள் உடல்களை அங்கேயே விட்டுவிட்டு உடனே பசுக்களை விட்டுவிட்டனர்.

Verse 31

सामन्तैश्च सुरेन्द्रोऽथ वृितः परमहर्षितैः । ताश्च लब्ध्वा महेन्द्रस्तु मुदा परमया युतः ॥ १६.३१ ॥

பின்னர் தேவர்களின் அரசன் இந்திரன் மிக மகிழ்ந்த தலைவர்கள்/அனுசரர்களால் சூழப்பட்டான். அவற்றை (பசுக்களை) பெற்ற மகேந்திரன் உச்சமான ஆனந்தத்தில் நிறைந்தான்.

Verse 32

चकार यज्ञान् विविधान् सहस्रानपि स प्रभुः । क्रियमाणैस्ततो यज्ञैर्ववृद्धेन्द्रस्य तद् बलम् ॥ १६.३२ ॥

அந்த ஆண்டவன் ஆயிரம்—பலவகையான—யாகங்களைச் செய்தான். அவை நடைபெற நடைபெற இந்திரனின் வலிமை மேலும் வளர்ந்தது.

Verse 33

वर्द्धितेन बलेनेन्द्रो देवसैन्यमुवाच ह । सन्नह्यन्तां सुराः शीघ्रं दैत्यानां वधकर्मणि ॥ १६.३३ ॥

வலிமை பெருகிய இந்திரன் தேவர்களின் சேனையிடம் கூறினான்—“தைத்யர்களை வதைக்கும் பணிக்காக தேவர்கள் விரைவில் ஆயுதம் தரித்து தயாராகுங்கள்.”

Verse 34

एवमुक्तास्ततो देवाः सन्नद्धास्तत्क्षणेऽभवन् । असुराणामभावाय जग्मुर्देवाः सवासवाः ॥ १६.३४ ॥

இவ்வாறு கூறப்பட்டதும் தேவர்கள் உடனே ஆயுதம் தரித்து தயாரானார்கள். வாசவனாகிய இந்திரனுடன் தேவர்கள் அசுரர்களை அழிக்கப் புறப்பட்டனர்.

Verse 35

गत्वा तु युयुधुस् तूर्णं विजिग्युस् त्वासुरीं चमूम् । जिताश्च देवैरसुरा हतशेषा धराधरे । ममज्जुः सागरजले भयत्रस्ता विचेतसः ॥ १६.३५ ॥

அங்கு சென்று அவர்கள் விரைவாகப் போரிட்டு அசுர சேனையை வென்றனர். தேவர்களால் தோற்கடிக்கப்பட்ட அசுரர்கள்—வதத்திற்குப் பின் எஞ்சியோர்—அச்சத்தால் கலங்கி, அறிவு மயங்கி, தராதரப் பகுதியில் கடல் நீரில் மூழ்கினர்.

Verse 36

देवराजोऽपि त्रिदिवं लोकपालैः समं धरे । आरुह्य बुभुजे प्राग्वत् स देवो देवराट् प्रभुः ॥ १६.३६ ॥

ஓ தரையே! தேவராஜனும் உலகபாலர்களுடன் திரிதிவம் (சுவர்க்கம்) ஏறி, முன்புபோலவே அதனை அனுபவித்தான்; அந்தத் தேவன் தேவர்களின் பேரரசனாகவும் ஆண்டவனாகவும் நிலைத்தான்.

Verse 37

य एनं शृणुयान्नित्यं सारमाख्यानमुत्तमम् । स गोमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ १६.३७ ॥

இந்த உயர்ந்த சாரக் கதையை தினமும் கேட்பவன், கோமேத யாகத்தின் பலன் (புண்ணியம்) பெறுவான்.

Verse 38

भ्रष्टराज्यश्च यो राजा श्रिणोतीदं समाहितः । स देवेन्द्र इव स्वर्गं राज्यं स्वं लभते नरः ॥ १६.३८ ॥

அரசாட்சியை இழந்த அரசன் ஒருமுகமாக இதைக் கேட்டால், அவன் தேவேந்திரனைப் போல சுவர்க்கத்துக்கு ஒப்பான தன் அரசாட்சியை மீண்டும் பெறுவான்.

Frequently Asked Questions

The narrative models restoration through regulated action: losses caused by moral-ritual disruption (Durvāsas’ curse and Indra’s displacement) are addressed via disciplined counsel (Bṛhaspati), protection of communal resources (cows), and ritual performance (gomedha-yajña) that rebuilds collective strength and order.

No explicit tithi, nakṣatra, lunar phase, or seasonal timing is stated in this chapter. The sequence is event-driven (curse → exile → ritual preparation → recovery → battle → restoration) rather than calendrically prescribed.

Environmental stewardship appears indirectly through the protection and recovery of cattle as vital terrestrial resources. The conflict is framed as disruption of managed grazing and guardianship (Saramā), followed by restoration of order through protective strategy and regulated ritual activity, implying that safeguarding Earth-based resources supports cosmic and social stability.

The chapter references Durvāsas (as the source of the curse), Aṅgiras/Bṛhaspati (guru of the gods providing ritual instruction), Śukra (purohita of the Asuras), Indra (Śatakratu, Pākaśāsana), the Maruts, and the Asura groups (Daityas). It also mentions Vidyut and Suvidyut as yogic agents within the narrative framework.