
Sānandūra-māhātmya
Ancient-Geography (Tīrtha-Māhātmya) and Ritual-Manual
த்வாரகையின் மகிமையை கேட்ட ப்ருதிவி (வசுந்தரா) நன்றியுடன் வராஹர் (விஷ்ணு) அவர்களிடம் இன்னும் மறைமையான புனித உபதேசத்தை வெளிப்படுத்துமாறு வேண்டுகிறாள். வராஹர் கடலின் வடக்கிலும் மலயப் பகுதியின் தெற்கிலும் உள்ள மறைந்த உன்னத க்ஷேத்ரமான ‘ஸானந்தூர’த்தை வர்ணிக்கிறார்; அங்கு அவருடைய திருவுருவம் வடக்கு நோக்கி நிற்கிறது. பின்னர் ராமசரஸ், ப்ரஹ்மசரஸ், சங்கமனம், சக்ரசரஸ், ஸூர்பாரக, ஜடாகுண்டம் ஆகிய தீர்த்தங்கள் மற்றும் நீர்நிலைகளை வரிசையாகக் கூறி, ஒவ்வொன்றிலும் ஸ்நானத்திற்கான கால/விதி மற்றும் மரணத்திற்குப் பின் கிடைக்கும் லோகங்கள்—புதலோகம், ப்ரஹ்மலோகம், லோகபாலர் லோகங்கள், விஷ்ணுலோகம்—என்று விளக்குகிறார். இவை ஒழுக்கநெறி கொண்ட பக்தர்களுக்கே பெரும்பாலும் புலப்படும் என வலியுறுத்தி, தீர்த்தகிரியையை நற்குணச்செயலுடன் இணைத்து, பூமியின் புனித நிலவடிவத்தை உலக ஒழுங்கும் பாதுகாப்பும் சார்ந்த அடிப்படையாக நிறுவுகிறது।
Verse 1
अथ सानन्दूरमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ द्वारकायास्तु माहात्म्यं श्रुत्वा ह्येतत्सुभाषितम् ॥ हृष्टावोचत्तदा देवं धर्मकामा वसुन्धरा ॥
இப்போது சானந்தூரின் மாஹாத்மியம். சூதர் கூறினார்—த்வாரகையின் மகிமையை விளக்கும் இந்த நல்வாக்கை கேட்டுத் தர்மத்தை நாடும் வசுந்தரா மகிழ்ந்து அப்போது இறைவனிடம் உரைத்தாள்.
Verse 2
धरण्युवाच ॥ अहो देव प्रसादश्च यत्त्वया परिकीर्तितम् ॥ श्रुत्वैतत्परमं पुण्यं प्राप्तास्मि परमां श्रियम् ॥
தரணி கூறினாள்—அஹோ தேவா! நீங்கள் உரைத்தது உங்கள் அருளே. இந்த மிகப் புண்ணியமான வரலாற்றை கேட்டதால் நான் பரம ஸ்ரீயை அடைந்தேன்.
Verse 3
एतस्मादपि चेद्गुह्यं लोकनाथ जनार्दन ॥ यद्यस्ति प्रोच्यतां मह्यं कृपा चेत्परमा मयि ॥
உலகநாதா ஜனார்தனா! இதைவிடவும் மறைவானது ஏதேனும் இருந்தால், உமது பரம கருணை என்மேல் இருந்தால், அதை எனக்குச் சொல்லருள்வாயாக.
Verse 4
ततो महीवचः श्रुत्वा विष्णुः कमललोचनः ॥ वराहरूपी भगवान्प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥
அப்போது மஹியின் சொற்களை கேட்டுக் கமலநயனன் விஷ்ணு—வராஹ ரூபமான பகவான்—வசுந்தராவுக்கு மறுமொழி கூறினார்.
Verse 5
श्रीवराह उवाच ॥ सानन्दूरेति विख्यातं भूमे गुह्यं परं मम ॥ उत्तरे तु समुद्रस्य मलयस्य तु दक्षिणे ॥
ஸ்ரீ வராஹர் கூறினார்—ஓ பூமியே! ‘சானந்தூர்’ எனப் புகழ்பெற்ற என் மிக மறைமையான தலம் உள்ளது; அது கடலின் வடக்கிலும் மலய மலைத்தொடரின் தெற்கிலும் அமைந்துள்ளது.
Verse 6
तत्र तिष्ठामि वसुधे उदीचीं दिशमाश्रितः ॥ प्रतिमा वै मदीयास्ति नात्युच्छा नातिनीचका ॥
ஓ வசுதே, அங்கே நான் வடதிசையை நோக்கி நிலைத்திருக்கிறேன். அங்கே என் பிரதிமை உள்ளது—மிக உயரமுமல்ல, மிகத் தாழ்வுமல்ல।
Verse 7
आयसीं तां वदन्त्येके अन्ये ताम्रमयीं तया ॥ कांस्यां रीतिमयीमन्ये केचित्सीसकनिर्मिताम् ॥
சிலர் அந்தப் பிரதிமை இரும்பினால் ஆனது என்கிறார்கள்; மற்றவர்கள் செம்பினால் ஆனது என்கிறார்கள். இன்னோர் சிலர் வெண்கலம் அல்லது மணி-உலோகம் (ரீதி) எனவும்; சிலர் ஈயத்தால் செய்யப்பட்டதெனவும் கூறுகின்றனர்।
Verse 8
शिलामयीमित्यपरे महदाश्चर्यरूपिणीम् ॥ तत्र स्थानानि वै भूमे कथ्यमानानि वै शृणु ॥
மற்றவர்கள் அதை கல்லால் ஆனது, மாபெரும் அதிசய வடிவம் என்கிறார்கள். ஓ பூமியே, அங்கே கூறப்படும் இடங்களை கேள்।
Verse 9
मनुजा यत्र मुच्यन्ते गताः संसारसागरम् ॥ तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि सानन्दूरे यशस्विनि ॥
எங்கே மனிதர்கள் சம்சாரக் கடலை அடைந்து அதிலிருந்து விடுதலை பெறுகிறார்களோ—ஓ புகழ்மிக்கவளே, சானந்தூரில் அங்கே நான் ஒரு அதிசயத்தை விளக்குவேன்।
Verse 10
तत्रापि शृणु चाश्चर्यं यश्चापि परिवर्तते ॥ एका तत्र लता वृक्षे उच्छैः स्थूलो महाद्रुमः ॥
அங்கேயும் மாற்றமடையும் ஒரு அதிசயத்தை கேள். அங்கே ஒரு மரத்தில் ஒரே கொடி உள்ளது; மேலும் ஒரு மாபெரும் மரம் உள்ளது—உயரமும் பருமனும் உடையது।
Verse 11
समुद्रमध्ये तिष्ठन्तं कोऽपि तत्र न पश्यति ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि महाश्चर्यं वसुन्धरे ॥
கடலின் நடுவில் நிலைத்திருந்தாலும் அங்கே யாரும் அதைக் காணார். ஓ வஸுந்தரையே, இன்னொரு மகா அதிசயத்தை உனக்குச் சொல்கிறேன்.
Verse 12
मम भक्ताः हि पश्यन्ति विद्यमाना स्वकर्मणा ॥ बहुमत्स्यसहस्राणि कोट्यो ह्यर्बुदमेव च ॥
என் பக்தர்கள் தம் தம் கர்மவிளைவின் வலிமையால் அதைக் காண்கிறார்கள். அங்கே பல ஆயிரம் மீன்கள்—கோடிகளும், அர்புதம் (பத்து கோடி) அளவும் உள்ளன.
Verse 13
क्षिप्तः पिण्डश्च तन्मध्ये येन केन विकर्मिणा ॥ एकस्तत्र स्थूलमत्स्यो भूमे चक्रेण चाङ्कितः ॥
அதன் நடுவில் ஏதோ ஒரு தீக்கர்மி பிண்டத்தை (அர்ப்பணத்தை) எறிகிறான். ஓ பூமியே, அங்கே ஒரு பெரும் மீன் சக்கரச் சின்னத்தால் குறியிடப்பட்டுள்ளது.
Verse 14
तावत्कश्चिन्न गृह्णाति यावत्तेन न भक्षितः ॥ तत्र रामसरो नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥
அது (பிண்டம்) அந்த (மீன்) உண்டுவரை யாரும் அதை எடுக்கார். அங்கே ‘ராமசர’ எனப்படும் என் பரம ரகசியமான திருத்தலம் உள்ளது.
Verse 15
अगाधं चाप्यपारं च रक्तपद्मविभूषितम् ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत एकरात्रोषितो नरः ॥
அது ஆழமறியாததும் எல்லையற்றதும்; செம்பத்மங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டதும். அங்கே ஒரு இரவு தங்கிய மனிதன் பின்னர் அங்கே நீராட வேண்டும்.
Verse 16
बुधस्य भवनं गत्वा मोदते नात्र संशयः ॥ अथ प्राणान्प्रमुच्येत तस्मिन्सरसि सुन्दरी ॥
புதனின் இல்லத்திற்குச் சென்றவன் ஐயமின்றி மகிழ்வான். ஓ அழகியே, அந்த ஏரியிலேயே உயிரை விட்டால்—
Verse 17
बुधस्य भवनं त्यक्त्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥ तस्मिन्रामसरस्युच्चैराश्चर्यं शृणु सुन्दरी ॥
புதனின் இல்லத்தை விட்டு அவன் என் உலகை அடைவான். ஓ அழகியே, ‘ராம-சரஸ்’ எனப்படும் அந்த ஏரியின் உயர்ந்த அதிசயத்தை கேள்.
Verse 18
मनुजास्तन्न पश्यन्ति मम कर्मरता न ये ॥ तत्सरः क्रोशविस्तारं बहुगुल्मलतावृतम् ॥
என் விதிக்கப்பட்ட கர்மத்தில் ஈடுபடாத மனிதர்கள் அதை காணமாட்டார்கள். அந்த ஏரி ஒரு குரோசம் பரந்து, பல புதர்களும் கொடிகளும் சூழ்ந்துள்ளது.
Verse 19
एकं तु दृश्यते श्वेतमब्जं रुक्ममयं तथा ॥ तत्र ब्रह्मसरस्युच्चैरुत्तरं पार्श्वमाश्रिता ॥
அங்கே ஒரு வெண்மையான தாமரை காணப்படுகிறது; அதுபோல ஒரு பொன்னாலானதும். அங்கே உயர்ந்த ‘பிரம்ம-சரஸ்’ இல் அது வடபுறத்தில் அமைந்துள்ளது.
Verse 20
धारा चैका प्रपतति स्थूला मुसलसन्निभा ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥
அங்கே ஒரே ஒரு நீர்த் தாரை விழுகிறது; அது தடிமனாக, உலக்கை போன்றது. ஆறு காலங்கள் அங்கே தங்கிய மனிதன் அங்கே நீராட வேண்டும்.
Verse 21
ब्रह्मलोकं समासाद्य मोदते नात्र संशयः ॥ अथात्र मुंचते प्राणैर्भूमे ब्रह्मसरस्यपि ॥
பிரம்மலோகத்தை அடைந்து அவன் ஐயமின்றி மகிழ்வான். மேலும் இங்கே பூமியில் பிரம்மசரஸில் உயிர்மூச்சை விட்டாலும்,
Verse 22
ब्रह्मणा समनुज्ञातो मम लोकं च गच्छति ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे रम्ये ब्रह्मसरे शृणु ॥
பிரம்மாவின் அனுமதி பெற்றவன் என் லோகத்திற்கும் செல்கிறான். ஓ பெரும் பாக்கியவனே, இனிய பிரம்மசரஸில் அங்குள்ள அதிசயத்தை கேள்.
Verse 23
मद्भक्ता यच्च पश्यन्ति घोरसंसारमोक्षणम् ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां सा धारा पृथुलेक्षणे ॥
என் பக்தர்கள் கொடிய சம்சாரத்திலிருந்து விடுதலையாகக் காண்பது—ஓ அகன்ற கண்களையுடையவனே, அந்தத் தாரை இருபத்துநான்காம் த்வாதசியில் தோன்றும்.
Verse 24
भूमे पतति मध्याह्ने यावत्सूर्यस्तु तिष्ठति ॥ परिवृत्ते तु मध्याह्ने सा धारा न पतेद्भुवि ॥
சூரியன் நடுப்பகல் நிலையிலிருக்கும் வரை அது நடுப்பகலில் பூமியில் விழும். ஆனால் நடுப்பகல் கடந்தபின் அந்தத் தாரை பூமியில் விழாது.
Verse 25
एवं तत्र महाश्चर्यं पुण्यब्रह्मसरोवरे ॥ अस्ति सङ्गमनं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥
இவ்வாறு அந்தப் புனிதமான பிரம்மசரோவரத்தில் பெரிய அதிசயம் உள்ளது. அங்கே ‘சங்கமனம்’ எனப்படும் இரகசியத் திருத்தலம் உள்ளது; அது என் பரமப் புனிதத் தலம்.
Verse 26
समुद्रश्चैव रामश्च समेष्येते वराङ्गने ॥ तत्र कुण्डं महाभागे प्रसन्नविमलोदकम् ॥
அழகிய அங்கங்களையுடையவளே, அங்கே சமுத்திரமும் ஸ்ரீராமனும் சங்கமிக்கின்றனர் என்று கூறப்படுகிறது. பெரும் பாக்கியவதியே, அங்கே அமைதியும் நிர்மலமும் தூய்மையும் கொண்ட நீருடைய ஒரு குண்டம் உள்ளது.
Verse 27
बहुगुल्मलताकीर्णं शोभितं च विहङ्गमैः ॥ समुद्रस्य तु पार्श्वेन ह्यदूरात्तत्र योजनात् ॥
அது பல புதர்களும் கொடிகளும் நிறைந்தது; பறவைகளால் அழகுபெற்றது. அது சமுத்திரத்தின் பக்கத்தில் உள்ளது; அங்கிருந்து அதிகத் தொலைவில் அல்ல—சுமார் ஒரு யோஜனை தூரத்தில்.
Verse 28
समुद्रभवनं गत्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥ तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि कुण्डं रामस्य सङ्गमे ॥
சமுத்திரத்தின் வாசஸ்தலத்திற்குச் சென்றால் ஒருவர் என் லோகத்தை அடைகிறார். அங்கே நான் ஒரு அதிசயத்தைச் சொல்கிறேன்—ஸ்ரீராமனின் சங்கமத்திலுள்ள அந்த குண்டம்.
Verse 29
यद्दृष्ट्वा मनुजास्तत्र भ्रमन्ति विगतज्वराः ॥ यानि कानि च पर्णानि पतन्ति जलसंसदि ॥
அதைப் பார்த்தவுடன் அங்கே மனிதர்கள் காய்ச்சல் (கிளேசம்) அற்றவர்களாய் நடமாடுகின்றனர். மேலும் எந்த எந்த இலைகள் நீர்தொகுதியில் (நீர்மேற்பரப்பில்) விழுகின்றனவோ…
Verse 30
एकमप्यत्र पश्यन्ति न केपि वसुधे नराः ॥ अच्छिद्राणि च पत्राणि तस्मिन् रामस्य सङ्गमे ॥
பூமியே, இங்கே மனிதர்கள் ஒரு இலைக்கூட குறையுள்ளதாகக் காண்பதில்லை. ஸ்ரீராமனின் அந்த சங்கமத்தில் இலைகள் துளையற்றவையாக உள்ளன.
Verse 31
प्रपन्नेनापि मार्गं तच्छिद्रं तत्र न पश्यति ॥ अस्ति शक्रसरो नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥
கவனமாக அணுகியவரும் அந்த வழியில் அங்கே எந்தப் பிளவையும் காணார். ‘சக்ரசரஸ்’ எனப்படும் ஒரு மறைத் திருத்தலம் உள்ளது; அது என் பரம க்ஷேத்திரம் என உரைக்கப்படுகிறது।
Verse 32
तत्र पूर्वेण पार्श्वेण ह्यदूरादर्धयोजनात् ॥ तस्य कुण्डस्य सुश्रोणि चतस्रो विषमाश्रिताः ॥
அங்கே கிழக்குப் பக்கத்தில், மிகத் தொலைவல்ல—அரை யோஜனை தூரத்தில்—ஓ சுஶ்ரோணி, அந்தக் குண்டத்துடன் தொடர்புடைய நான்கு (நீர்த் தாரைகள்) சீரற்ற நிலத்தில் உள்ளன।
Verse 33
धाराः पतन्ति कल्याणि प्रसन्नसलिलास्तथा ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत चतुष्कालोषितो नरः ॥
ஓ கல்யாணி, அங்கே நீர்த் தாரைகள் விழுகின்றன; நீரும் தெளிவாக உள்ளது. நான்கு காலப் பகுதிகளையும் அங்கே தங்கி இருந்தவன் அங்கே ஸ்நானம் செய்ய வேண்டும்।
Verse 34
चतुर्णां लोकपालानां लोकानाप्नोति चोत्तमान् ॥ अस्मिंश्च शक्रसरसि यदि प्राणान्प्रमुञ्चति ॥
அவன் நான்கு திசைகளின் லோகபாலர்களின் சிறந்த லோகங்களை அடைகிறான். மேலும் இந்த சக்ரசரஸில் அவன் பிராணனை விட்டுவிட்டால் (இறந்தால்)…
Verse 35
लोकपालान्समुत्सृज्य मम लोकेषु मोदते ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे दृश्यते तच्छृणुष्व मे ॥
லோகபாலர்களையும் தாண்டி அவன் என் லோகங்களில் மகிழ்கிறான். அங்கே, ஓ மகாபாகே, ஒரு அதிசயம் காணப்படுகிறது—அதை என்னிடமிருந்து கேள்।
Verse 36
शुद्धैर्भागवतैर्भूमे सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ चतुर्धारास्ततो भद्रे पतन्ति चतुरो दिशः ॥
ஓ பூமியே, தூய பகவத பக்தர்களால் முழு சம்சாரப் பந்தத்திலிருந்து மோட்சம் உண்டாகிறது. பின்னர், ஓ பத்திரே, நான்கு தாரைகள் நான்கு திசைகளிலும் பாய்கின்றன.
Verse 37
श्रूयते गीतनिर्घोषः श्रुतिकर्ममनोहरः ॥ अस्ति सूर्पारकं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥
பாடலின் ஒலிநாதம் கேட்கப்படுகிறது; அது ஸ்ருதி-ஆதாரமான கர்மங்களால் மனம் கவர்வதாக உள்ளது. ‘சூர்பாரக’ எனப்படும் என் பரம ரகசியத் திருத்தலம் உள்ளது.
Verse 38
जामदग्न्यस्य रामस्य स्वाश्रमोऽथ भविष्यति ॥ तत्र तिष्ठाम्यहं देवि समुद्रतटमाश्रितः ॥
ஜாமதக்ன்ய ராமன் (பரசுராமன்) தன் ஆசிரமம் அங்கே இருக்கும். ஓ தேவியே, நான் அங்கே கடற்கரையைச் சார்ந்து தங்குகிறேன்.
Verse 39
शाल्मलीं चाग्रतः कृत्वाधिष्ठितश्चोत्तरामुखः ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥
சால்மலீ மரத்தை முன்னே வைத்து, வடக்கு நோக்கி அமர்ந்து, பஞ்சகால ஒழுக்கத்தை அனுஷ்டித்த மனிதன் அங்கே ஸ்நானம் செய்ய வேண்டும்.
Verse 40
ऋषिलोकं ततो गत्वा पश्येत् तत्राप्यरुन्धतीम् ॥ अथ प्राणान्विमुञ्चेत कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥
பின்னர் ரிஷிலோகத்திற்குச் சென்று அங்கே அருந்ததியையும் தரிசிக்க வேண்டும். அதன் பின் மிகக் கடினமான கர்மத்தை நிறைவேற்றி பிராணனை விட வேண்டும்.
Verse 41
ऋषिलोकं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे नमस्कारं च कुर्वते ॥
ரிஷிகளின் உலகை விட்டு என் உலகை அடைகிறான். அங்கே, ஓ மகாபாகே, ஒரு அதிசயம் காணப்படுகிறது—அவன் பக்தியுடன் வணக்கம் செய்கிறான்.
Verse 42
वर्षाणि द्वादशैतेन नमस्कारः कृतो भवेत् ॥ तस्मिन्क्षेत्रे महाभागे पश्यन्ति परिनिष्ठिताः ॥
இதனால் பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் வணக்கம் செய்ததற்குச் சமமாகக் கருதப்படுகிறது. அந்தக் க்ஷேத்திரத்தில், ஓ மகாபாகே, ஒழுக்கத்தில் நிலைத்தோர் தரிசனம் காண்கிறார்கள்.
Verse 43
पापात्मानो न पश्यन्ति मम मायाविमोहिताः ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां समुपायान्ति शाल्मलीम् ॥
பாவச் சுபாவமுடையோர் என் மாயையால் மயங்கித் தரிசிக்க முடியாது. இருபத்துநான்காம் கணக்கின் த்வாதசியில் அவர்கள் சால்மலியை அணைகிறார்கள்.
Verse 44
तत्र पश्यन्ति सुश्रोणि शुद्धा भागवता नराः ॥ तस्मिन्क्षेत्रे महाभागे अस्ति गुह्यं परं मम ॥
அங்கே, ஓ சுச்ரோணி, தூய பகவத பக்தர்கள் தரிசனம் காண்கிறார்கள். அந்தக் க்ஷேத்திரத்தில், ஓ மகாபாகே, எனது பரம ரகசியம் ஒன்று உள்ளது.
Verse 45
जटाकुण्डमिति ख्यातं वायव्यां दिशि संस्थितम् ॥ तत्कुण्डस्य महाभागे समन्ताद्दशयोजनम्
இது “ஜடாகுண்டம்” என்று புகழ்பெற்றது; வாயவ்ய (வடமேற்கு) திசையில் அமைந்துள்ளது. ஓ மகாபாகே, அந்தக் குண்டத்தைச் சுற்றியுள்ள பரப்பு பத்து யோஜனை.
Verse 46
अगस्तिभक्नं गत्वा मोदते नात्र संशयः ॥ अथ प्राणान्प्रमुञ्चेत मम चिन्तापरायणः
அகஸ்திபக்னம் சென்றவன் ஐயமின்றி மகிழ்வான். மேலும் என்னைத் தியானத்தில் பற்றியவனாய் பின்னர் உயிர்மூச்சை விட்டால்,
Verse 47
अगस्तिभवनं त्यक्त्वा मम लोकं तु गच्छति ॥ तस्य कुण्डस्य सुश्रोणि नव धारा न किञ्चन
அகஸ்த்யரின் இல்லத்தை விட்டு அவன் நிச்சயமாக என் உலகத்தை அடைவான். ஓ சுஶ்ரோணி, அந்த குண்டத்திற்கு ஒன்பது நீர்தாரைகள் உள்ளன—எதுவும் குறையில்லை.
Verse 48
विस्तारश्च महाभागे अगाधश्च महार्णवः ॥ आश्चर्यं सुमहत्तत्र कथ्यमानं मया शृणु
ஓ மகாபாகே, அது விரிந்ததும், மாபெரும் கடலைப் போல அளவிட முடியாத ஆழமுடையதும் ஆகும். அங்கே உள்ள மிகப் பெரிய அதிசயத்தை நான் கூறுகிறேன்; கேள்.
Verse 49
यच्च पश्यति सुश्रोणि समन्तादितरो जनः ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां रवावभ्युदिते सति
ஓ சுஶ்ரோணி, மற்றவர்கள் எல்லாத் திசைகளிலும் காண்பது என்னவோ—இருபத்துநான்காம் நாளின் த்வாதசீ திதியில், சூரியன் உதித்தபோது—
Verse 50
न वर्द्धते ततश्चाम्भो यावत्तिष्ठति तत्पुनः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे सानन्दूरेति तन्मया
அப்போது நீர் அதிகரிக்காது; அது நிற்கும் வரையில் அதேபடி நிலைத்திருக்கும். ஓ பத்திரே, ‘சானந்தூர’ குறித்து இதை நான் உனக்குச் சொன்னேன்.
Verse 51
आश्चर्यं च प्रमाणं च भक्तिकीर्तिविवर्धनम् ॥ गुह्यानां परमं गुह्यं स्थानानां परमं महत्
இது அதிசயமும் சான்றுமாக இருந்து, பக்தியும் புகழும் வளர்க்கிறது. இது இரகசியங்களில் உச்ச இரகசியம்; புனிதத் தலங்களில் மிகப் பெரிய உயர்ந்த தலம்.
Verse 52
यस्तु गच्छति सुश्रोणि अष्टभक्तपथे स्थितः ॥ प्राप्नोति परमां सिद्धिं ममैव वचनं यथा
ஆனால் யார்—ஓ சுஶ்ரோணி—எட்டுவகை பக்தி மார்க்கத்தில் நிலைத்து செல்வாரோ, அவர் என் வாக்கின்படி பரம சித்தியை அடைவார்.
Verse 53
य एतत्पठते नित्यं यश्चैवं शृणुयान्मुदा ॥ कुलानि तेन तीर्णानि षट् च षट् च पुनश्च षट्
இதை தினமும் பாராயணம் செய்பவரும், இதையே மகிழ்ச்சியுடன் கேட்பவரும்—அவரால் குலங்கள் கரை சேரும்: ஆறு, ஆறு, மீண்டும் ஆறு.
Verse 54
एतन्मरणकाले न विस्मर्तव्यं कदाचन ॥ यदीच्छेद्विष्णुलोके हि निष्कलं गमनं नरः
மரண நேரத்தில் இதை ஒருபோதும் மறக்கக் கூடாது; மனிதன் உண்மையில் விஷ்ணுலோகத்திற்கு தடையற்ற பயணம் விரும்பினால்.
Verse 55
सौवर्णं दृश्यते पद्मं मध्याह्ने तु दिवाकरे ॥ यत्र रामगृहं नाम मम गुह्यं यशस्विनि ॥
நண்பகலில், சூரியன் உச்சியில் இருக்கும் போது, அங்கே பொன்னான தாமரை காணப்படுகிறது. ‘ராமக்ருஹம்’ எனப்படும் இடம் உள்ளதுதான்—ஓ யசஸ்வினி—என் இரகசிய (புனித) தலம்.
Verse 56
मनोज्ञं रमणीयं च जलजैश्चापि संवृतम् ॥ तत्र रूढानि पद्मानि द्योतयन्ति दिशो दश ॥
அவ்விடம் மனம்கவரும் இனிமையும் உடையது; மேலும் நீரிலே பிறக்கும் தாவரங்களால் சூழப்பட்டுள்ளது. அங்கே வளர்ந்த தாமரைகள் பத்து திசைகளையும் ஒளிரச் செய்கின்றன.
Verse 57
मण्डितं कुमुदैः पद्मैः सुगन्धैश्चोत्तमैस्तया ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥
அத்தீர்த்தம் குமுதங்களாலும் தாமரைகளாலும், மேலும் சிறந்த நறுமணங்களாலும் அலங்கரிக்கப்பட்டுள்ளது. அங்கே நீராட வேண்டும்—ஆறு காலங்கள் தங்கிய மனிதனும் (அங்கே நீராடட்டும்).
Verse 58
न च तद्वर्धते चाम्भो न चैव परिहीयते ॥ मासे भाद्रपदे चैव शुक्लपक्षे तु द्वादशी ॥
அந்த நீர் அதிகரிப்பதுமில்லை, குறைவதுமில்லை. பாஹ்த்ரபத மாதத்தில், சுக்லபக்ஷத்தின் த்வாதசியில்—
Verse 59
मलयस्य दक्षिणेन समुद्रस्योत्तरे तथा ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥
மலய மலைக்குத் தெற்கிலும், கடலுக்குத் வடக்கிலும்—அங்கே நீராட வேண்டும்; ஐந்து காலங்கள் தங்கிய மனிதனும் (அங்கே நீராடட்டும்).
Verse 60
एतत्ते कथितं भद्रे त्वया पृष्टं च मां प्रति ॥ उक्तं भागवतार्थाय किमन्यत्परिपृच्छसि ॥
அம்மையே (பத்ரே)! நீ என்னிடம் கேட்டதையே இவ்வாறு உனக்குச் சொல்லியுள்ளேன். பகவதார்த்தத்திற்காகவே இது உரைக்கப்பட்டது; இனி நீ வேறு என்ன கேட்கிறாய்?
The chapter frames sacred geography as an ethical-ritual ecology: Pṛthivī asks for a deeper ‘guhya’ teaching, and Varāha answers by linking disciplined devotion (bhakti, karmic fitness, observance of vows and stays) with access to sacred places and liberation. The internal logic emphasizes that moral-spiritual discipline governs perception and benefit—non-disciplined persons ‘do not see’ certain wonders—thereby presenting the landscape as a pedagogical field where conduct, restraint, and reverence maintain terrestrial order.
The text repeatedly specifies dvādaśī (the 12th lunar day), including ‘caturviṃśati-dvādaśyām’ as a key timing for visible phenomena (e.g., water-flow behavior and extraordinary sightings). It also names Bhādrapada māsa and śukla-pakṣa dvādaśī, and describes midday (madhyāhna) as a temporal marker for appearances/disappearances (e.g., a golden lotus seen at midday; a water-stream that falls only while the sun remains at midday).
Environmental balance is expressed through Pṛthivī-centered sacred topography: Varāha’s instructions map a network of ponds, streams, and confluences whose waters are described as ‘prasanna’ and ‘vimala,’ and whose flows exhibit regulated constancy (not increasing or decreasing). This portrays hydrology as ordered and meaningful, reinforcing an ethic of careful engagement with water-bodies (snāna with specified durations, restraint, and ritual discipline). The Earth (Pṛthivī) is treated as a living moral landscape where right practice sustains harmony between humans and place.
The chapter references Varāha (Viṣṇu) as instructor; Budha (as a post-mortem destination via Rāmasaras); Brahmā (authorization after Brahmasaras); Śakra/Indra (Śakrasaras); the lokapālas (guardians of directions) as destination-realms; Jāmadagnya Rāma (Paraśurāma) and his āśrama at Sūrpāraka; and Agasti (via Agasti-bhavana/association). These figures function as cosmological administrators and sage-anchors that situate the tīrthas within broader Purāṇic cultural memory.