Adhyaya 15: Gauramukha’s Recollection and the Hymn to Hari at Prabhāsa
Gauramukhasya Smṛtiḥ Prabhāsa-tīrthe Hari-stavaś ca
Ritual-Manual and Devotional-Theology (Śrāddha continuation; avatāra-stotra; liberation motif)
பூமியுடன் உரையாடும் வராகர், மார்கண்டேயர் சிராத்த விதியை உபதேசித்த பின் நடந்ததைச் சொல்லி சிராத்தக் கதையைத் தொடர்கிறார். பூமி—கௌரமுகன் முன்ஜென்மத்தில் யார், நினைவு எவ்வாறு மீண்டது, பின்னர் என்ன செய்தான் என்று கேட்கிறாள். வராகர்—அவன் வேறொரு பிரம்மச் சுழற்சியில் ப்ருகு; மார்கண்டேயரின் தூண்டுதலால் பல பிறவிகளின் நினைவு பெற்றான் என்கிறார். அவன் பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் பித்ருக்களுக்கு பிண்டம்-நீர் முதலியவற்றை அர்ப்பணித்து, புகழ்பெற்ற பிரபாச தீர்த்தத்திற்குச் சென்று ஹரியை ஒழுங்கமைந்த ஸ்தோத்திரமாகப் பாடுகிறான்; அதில் மத்ஸ்ய, கூர்ம, வராக, நரசிம்ஹ, வாமன, பரசுராம, ராமரூபங்கள், வாசுதேவன், கல்கி ஆகிய அவதாரங்கள் எண்ணப்படுகின்றன. இறுதியில் ஹரி நேரில் தோன்றி முனிவனை நித்திய பிரம்மத்தில் லயிக்கச் செய்து மறுபிறவி விடுதலையை உணர்த்துகிறார்; சடங்கு-தர்மம் உலகநிலைத்தன்மை மற்றும் நெறித் தொடர்ச்சியுடன் இணைக்கப்படுகிறது।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 15
Verse 1
श्रीवराह उवाच । एवं श्राद्धविधिं श्रुत्वा मार्कण्डेयान्महामुनिः । तदा गौरमुखो देव किमूर्ध्वं कृतवान्विभो ॥ १५.१ ॥
ஸ்ரீவராஹர் கூறினார்: இவ்வாறு ஸ்ராத்த விதியை கேட்ட மகரிஷி மார்கண்டேயரை வினவினார்—ஓ வெண்முகத் தேவா! ஓ வல்லவனே! அதன் பின் நீ என்ன செய்தாய்?
Verse 2
एतच्छ्रुत्वा तदा धात्री पितृऋतन्त्रं महामुनिः । संस्मारितो जन्मशतं मार्कण्डेयेन धीमता ॥ १५.२ ॥
இதைக் கேட்டபோது, பித்ரு-தந்திரத்தின் சூழலில், ஞானமிக்க மார்கண்டேயர் மகாமுனிக்கு நூறு பிறவிகளின் நினைவைக் கிளர்த்தினார்.
Verse 3
धरण्युवाच । भगवन् गौरमुखः कोऽसौ अन्यजन्मनि कः स्मृतः । कथं च स्मृतवान् स्मृत्वा किं चकार च सत्तमः ॥ १५.३ ॥
தரணி கூறினாள்: ஓ பகவானே! அந்த வெண்முகத்தவன் யார்? வேறு பிறவியில் அவர் யாரென நினைவுகூரப்பட்டார்? அவர் எவ்வாறு நினைவுகூர்ந்தார்? நினைவுகூர்ந்த பின் அந்தச் சிறந்தவர் என்ன செய்தார்?
Verse 4
श्रीवराह उवाच । भृगुरासीत् स्वयं साक्षाद् अन्यस्मिन् ब्रह्मजन्मनि । तदन्वयात्मजस्त्वेष मार्कण्डेयो महामुनिः ॥ १५.४ ॥
ஸ்ரீவராஹர் கூறினார்: பிரம்மாவின் மற்றொரு பிறவியில் ப்ருகு தாமே நேரில் இருந்தார். அந்த வம்சத்திலேயே இம்மார்கண்டேயர் மகாமுனியாகப் பிறந்தார்.
Verse 5
पुत्रैस्तु बोधिताः यूयं सुगतिं प्राप्स्यथेति यत् । प्रागुक्तं ब्रह्मणा तेन मार्कण्डेयेन बोधितः ॥ १५.५ ॥
பிரம்மா முன்பு கூறிய—“மகன்களின் உபதேசம் பெற்றால் நீங்கள் நற்கதியை அடைவீர்கள்” என்ற வாக்கியத்தையே, மார்கண்டேயரால் உபதேசம் பெற்றவன் இங்கே எடுத்துரைக்கிறான்।
Verse 6
सस्मार सर्वजन्मानि स्मृत्वा चैव तु यत्कृतम् । तच्छृणुष्व वरारोहे कथयामि समासतः ॥ १५.६ ॥
அவன் தன் எல்லா பிறவிகளையும் நினைவு கூர்ந்தான்; முன்பு செய்தவற்றை நினைத்து கூறினான்—“அழகிய இடுப்புடையவளே, அதை கேள்; சுருக்கமாகச் சொல்கிறேன்.”
Verse 7
एवं श्राद्धविधानॆन द्वादशाब्दं ततः पितॄन् । इष्ट्वा पश्चाद्धरेः स्तोत्रं स मुनिस्तूपचक्रमे ॥ १५.७ ॥
இவ்வாறு ஸ்ராத்த விதிப்படி பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் பித்ருக்களுக்கு கர்மங்களைச் செய்து, அந்த முனிவர் பின்னர் ஹரியின் ஸ்தோத்திரத்தைத் தொடங்கினார்।
Verse 8
प्रभासं नाम यत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र दैत्यान्तकं देवं स्तोतुं गौरमुखः स्थितः ॥ १५.८ ॥
பிரபாசம் எனும் தீர்த்தம் மூன்று உலகங்களிலும் புகழ்பெற்றது. அங்கே கௌரமுகன் தைத்யாந்தக தேவனைப் புகழ்ந்து பாட நின்றான்।
Verse 9
गौरमुख उवाच । स्तोष्ये महेन्द्रं रिपुदर्पहं शिवं नारायणं ब्रह्मविदां प्रतिष्ठितम् । आदित्यचन्द्राश्वियुगस्थमाद्यं पुरातनं दैत्यहरं सदा हरिम् ॥ १५.९ ॥
கௌரமுகன் கூறினான்—பகைவரின் அகந்தையை அழிப்பவனாகிய மகேந்திரனை நான் புகழ்வேன்; சிவமயமான நாராயணனை, பிரம்மஞானிகளிடையே நிலைபெற்றவனை; ஆதித்ய, சந்திர, அஸ்வின யுகச் சுழற்சிகளில் நிலை கொண்ட ஆதிப் பழமையான ஹரியை, எப்போதும் தைத்யங்களை அழிப்பவனைப் போற்றுவேன்।
Verse 10
चकार मात्स्यं वपुरात्मनो यः पुराकृतं वेदविनाशकाले । महामहीधृग्वपुरग्रपुच्छ-छटाहवार्च्छिः सुरशत्रुहाद्यः ॥ १५.१० ॥
வேதங்கள் அழிவுறும் பழங்காலத்தில் தன் மత్స்ய வடிவத்தை ஏற்றவர், தேவர்களின் பகைவரை அழித்தவர், இப்போது மகாபூமியைத் தூக்கும் வராஹ வடிவம் தாங்கி, முன்னே நீளும் வால் மற்றும் கசப்போன்ற ரோமங்களின் ஜ்வலிக்கும் ஒளியால் பிரகாசிக்கிறார்।
Verse 11
तथाब्धिमन्थानकृते गिरिन्द्रं दधार यः कूर्म्मवपुः पुराणम् । हितेच्छया यः पुरुषः पुराणः प्रपातु मां दैत्यहरः सुरेशः ॥ १५.११ ॥
ஆதிக் காலத்தில் கூர்ம வடிவம் கொண்டு கடல் மத்தனத்திற்காக மலைராஜனைத் தாங்கியவர், நன்மை விருப்பத்தால் ஆதிப் புருஷனாய் இருப்பவர்—அந்த தைத்யஹரன், தேவேசன் என்னைக் காக்கட்டும்।
Verse 12
महावराहः सततं पृथिव्यास्तलातलं प्राविशद्यो महात्मा । यज्ञाङ्गसंज्ञः सुरसिद्धवन्द्यः स पातु मां दैत्यहरः पुराणः ॥ १५.१२ ॥
மகாத்மா மகாவராஹன் எப்போதும் பூமியின் கீழ் தலாதல உலகில் புகுபவன்; யாகத்தின் அங்கமெனப் புகழ்பெற்றவன், தேவர்கள் மற்றும் சித்தர்கள் வணங்குபவன்—அந்த பழமையான தைத்யஹரன் என்னைக் காக்கட்டும்।
Verse 13
नृसिंहरूपी च भवत्यजस्त्रं युगे युगे योगिवरोग्रभीमः । करालवक्त्रः कनकाग्रवर्चा रत्नाशयोऽस्मानसुरान्तकोऽव्यात् ॥ १५.१३ ॥
நரசிம்ம வடிவம் ஏற்றவர் யுகம் யுகமாக இடையறாது எங்களைப் பாதுகாக்கட்டும்—யோகிகளில் சிறந்தவர், உக்கிரமும் பயங்கரமும் உடையவர், அச்சமூட்டும் வாயுடையவர், சுத்தத் தங்கம் போன்ற ஒளியுடையவர், ரத்தினங்களின் நிதி, அசுராந்தகர்।
Verse 14
बलिर्मखध्वंसकृते महात्मा स्वां गूढतां योगवपुःस्वरूपः । स दण्डकाश्ठाजिनलक्षणः पुनः क्षितिं च पदाक्रान्तवान् यः स पातु ॥ १५.१४ ॥
பலியின் யாகத்தை நிறுத்துவதற்காக மகாத்மா தன் யோகமய உடல்-சொரூபத்தை மறைவாக ஏற்றார்; தண்டு, மர உபகரணம், மான் தோல் ஆகிய குறியீடுகளுடன் இருந்து, மீண்டும் தன் பாதத்தால் பூமியை அளந்தவர்—அவர் காக்கட்டும்।
Verse 15
त्रिःसप्तकृत्वो जगतीं जिगाय जित्वा ददौ कश्यपाय प्रचण्डः । स जामदग्न्योऽभिजनस्य गोप्ता हिरण्यगर्भोऽसुरहा प्रपातु ॥ १५.१५ ॥
இருபத்தொன்று முறை பூமியை வென்று, அந்தப் பிரசண்டன் வெற்றிக்குப் பின் அதை கश्यபருக்கு தானமாக அளித்தான். ஜமதக்னி வம்சத்தவன், குலக் காவலன், ஹிரண்யகர்பன், அசுரநாசகன் எங்களைப் பாதுகாப்பானாக।
Verse 16
चतुःप्रकारं च वपुर्य आद्यं हैरण्यगर्भप्रतिमानलक्ष्यम् । रामादिरूपैर्बहुरूपभेदश्चकार सोऽस्मानसुरान्तकोऽव्यात् ॥ १५.१६ ॥
ஆதியிலுள்ள அவரது உடல் நான்கு வகையாய், ஹிரண்யகர்பனுக்கு ஒப்பான அளவு-லட்சணங்களால் குறிக்கப்படுவது. ராமன் முதலான பல்வேறு ரூப வேறுபாடுகளை அவர் எடுத்தார். அந்த அசுராந்தகன் எங்களை காக்கட்டும்।
Verse 17
चाणूरकंसासुरदर्पभीतेर्भीतामराणामभयाय देवः । युगे युगे वासुदेवो बभूव कल्पे भवत्यद्भुतरूपकारी ॥ युगे युगे कल्किनाम्ना महात्मा वर्णस्थितिं कर्त्तुमनेकमूर्त्तिः ॥ १५.१७ ॥
சாணூரன், கம்சன் மற்றும் அசுரர்களின் அகந்தையால் எழும் அச்சத்தால் அஞ்சிய தேவர்களுக்கு அபயம் அளிக்க, இறைவன் யுகம் யுகமாக வாசுதேவனாகிறார்; ஒவ்வொரு கல்பத்திலும் அவர் அதிசய ரூபங்களை ஏற்கிறார். மீண்டும் மீண்டும் ‘கல்கி’ எனும் மகாத்மா பல வடிவங்களை எடுத்துக் கொண்டு வர்ணநிலையை நிலைநாட்டுகிறார்।
Verse 18
सनातनो ब्रह्ममयः पुराणो न यस्य रूपं सुरसिद्धदैत्याः । पश्यन्ति विज्ञानगतिं विहाय अथोप्यनेकानि समर्च्वयन्ति । मत्स्यादिरूपाणि चरणि सोऽव्यात् ॥ १५.१८ ॥
அவர் சனாதனன், பிரம்மமயன், புராதனன்—விவேக ஞானத்தின் பாதையை விட்டு தேவர்கள், சித்தர்கள், தைத்யர்கள் அவரது உண்மை ரூபத்தை காண இயலாது; ஆயினும் அவர்கள் அவரது பல வெளிப்பாடுகளை வழிபடுகின்றனர். மத்ஸ்ய முதலான ரூபங்களையுடைய, வணங்கத்தக்க திருவடிகளைக் கொண்ட அவர் எங்களை காக்கட்டும்।
Verse 19
नमो नमस्ते पुरुषोत्तमाय पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते । नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते नयस्व मां मुक्तिपदं नमस्ते ॥ १५.१९ ॥
புருஷோத்தமா! உமக்கு மீண்டும் மீண்டும் நமஸ்காரம்; மறுபடியும் நமஸ்காரம். முன்புறமும் பின்புறமும் உமக்கு நமः; என்னை முக்திப் பதத்திற்குக் கொண்டு செல்லும்—உமக்கு நமஸ்காரம்।
Verse 20
एवं नमस्यतस्तस्य महर्षेर्भावितात्मनः । प्रत्यक्षतां गतो देवः स्वयं चक्रगदाधरः ॥ १५.२० ॥
இவ்வாறு பாவிதாத்மனான மகரிஷி வணங்கிக் கொண்டிருக்கையில், தாமே சக்கர-கதாதாரியான தேவன் நேரில் வெளிப்பட்டார்।
Verse 21
तं दृष्ट्वा तस्य विज्ञानं निस्तरङ्गं स्वदेहतः । उत्तस्थौ सोऽपि तं लब्ध्वा तस्मिन् ब्रह्मणि शाश्वते । लयं जगाम देवात्मा त्वपुनर्भवसंज्ञिते ॥ १५.२१ ॥
தன் உடலிலிருந்தே எழுந்த அலைகளற்ற அமைதியான ஞானத்தை கண்டதும் அவனும் எழுந்தான்; அதை அடைந்து, தெய்வாத்மா ‘அபுனர்பவ’ எனப்படும் நிலையில் நித்திய பிரம்மத்தில் லயமடைந்தான்।
Frequently Asked Questions
The chapter links disciplined ancestral ritual (śrāddha and pitṛ observance) with moral continuity across generations and lifetimes, culminating in a theological claim that sustained duty and focused praise (stotra) can orient the practitioner toward liberation (apunarbhava) and integration with brahman.
A clear duration marker appears: Gauramukha performs rites for the Pitṛs for twelve years (dvādaśābda). No specific tithi, pakṣa, or māsa is stated in these verses.
Environmental stewardship is implicit through the tīrtha framework: Prabhāsa is presented as a renowned landscape where correct ritual action and remembrance occur. The avatāra sequence—especially Varāha’s descent to lift and stabilize the earth—functions as a narrative ecology, portraying terrestrial preservation as a cosmic responsibility mirrored by human ritual order.
The text identifies Gauramukha with Bhṛgu in another Brahmā-era and situates Mārkaṇḍeya as his descendant (anvayātmaja). It also references Kaśyapa (recipient of the earth in the Paraśurāma episode) and figures embedded in avatāra narratives such as Bali, Cāṇūra, and Kaṃsa.