Kundika
குண்டிகா உபநிஷத் அதர்வவேதத்துடன் தொடர்புடைய சந்நியாச உபநிஷத்துகளில் ஒன்று. குறைந்த மந்திரங்களிலேயே இது சந்நியாச ஒழுக்கம், வைராக்யம், மற்றும் ஆத்மவித்யையின் உச்ச முக்கியத்துவத்தை விளக்குகிறது. ‘குண்டிகா’ (நீர்ப்பானை) இங்கு வெறும் வெளிப்புறச் சின்னமல்ல; உள்ளார்ந்த தூய்மை, கட்டுப்பாடு, அபரிக்ரஹம் ஆகியவற்றின் குறியீடாக வருகிறது. வெளிப்புற அடையாளங்களை விட மன-இந்திரிய நிக்ரகம், சமநிலை, அஹிம்சை, சாட்சி-பாவத்தில் நிலைபெறுதல் ஆகியவற்றை முன்னிறுத்துகிறது. இறுதி நோக்கம்—ஆத்மா-பிரம்ம ஐக்கியத்தை நேரடி அறிவால் உணர்வதே மோக்ஷம்.
Start ReadingKey Teachings
- Saṃnyāsa as a direct support for jñāna: renunciation is oriented to Self-knowledge
not mere social withdrawal.
- Symbolism of the kuṇḍikā (water-pot): external implements function as reminders of inner purity
restraint
and non-attachment.
- Vairāgya (dispassion) and aparigraha (non-possessiveness) as prerequisites for steady contemplation.
- Śama-dama and inner discipline: mastery of mind and senses as the practical foundation of Vedāntic inquiry.
- De-emphasis of external marks: true renunciation is internal—abidance in the witness (sākṣin) beyond roles.
- Ātman-Brahman orientation: liberation is through realizing the ever-free Self; bondage persists through avidyā.
- Simple
compassionate conduct: the renouncer’s life is marked by humility
equanimity
and non-injury.
Verses of the Kundika
24 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 0
ब्रह्मचर्याश्रमे क्षीणे गुरुशुश्रूषणे रतः । वेदानधीत्यानुज्ञात उच्यते गुरुणाश्रमी ॥ दारमाहृत्य सदृशमग्निमाधाय शक्तितः । ब्राह्मीमिष्टिं यजेत्तासामहोरात्रेण निर्वपेत् ॥ १-२ ॥
பிரம்மச்சர்ய ஆசிரமம் நிறைவுற்றபின், குருசேவையில் ஈடுபட்டு வேதங்களைப் பயின்று குருவின் அனுமதி பெற்றவனை, குரு ‘ஆசிரமி’ (அடுத்த நிலைக்கு தகுதியானவன்) என அறிவிப்பார். பின்னர் தகுந்த மனைவியை ஏற்று, தன் ஆற்றலுக்கேற்ப புனித அக்னியை நிறுவி ‘பிராஹ்மீ இஷ்டி’ யாகத்தைச் செய்ய வேண்டும்; அந்த ஆஹுதிகளை ஒரு பகல்–ஒரு இரவுக்குள் நிறைவேற்ற வேண்டும்।
Dharma (āśrama-dharma) as preparatory discipline for mokṣa; yajña as inner purificationVerse 0
संविभज्य सुतानर्थे ग्राम्यकामान्विसृज्य च । संचरन् वनमार्गेण शुचौ देशे परिभ्रमन् ॥ ३ ॥
மக்களின் வாழ்வாதாரத்திற்காக உரிய முறையில் வளங்களைப் பகிர்ந்து, கிராமியமான (உலகியலான) ஆசைகளைத் துறந்து, காட்டு வழிகளில் நடந்து, தூய இடங்களில் சுற்றித் திரிய வேண்டும்।
Vairāgya and saṁnyāsa as means toward mokṣaVerse 0
वायुभक्षोऽम्बुभक्षो वा विहितैः कन्दमूलकैः । स्वशरीरे समाप्याथ पृथिव्यां नाश्रु पातयेत् ॥४॥
காற்றை உணவாகக் கொண்டு, அல்லது நீரை உணவாகக் கொண்டு, அல்லது விதிப்படி கந்தமூலங்களால் வாழ்ந்து, இவ்வாறு உடலை முடிவிற்கு கொண்டு வந்தபின்—பூமியில் ஒரு துளி கண்ணீரும் விழாதபடி இருக்க வேண்டும்।
Sannyasa (renunciation) and vairagya leading toward mokshaVerse 0
सह तेनैव पुरुषः कथं संन्यस्त उच्यते । सनामधेयो यस्मिंस्तु कथं संन्यस्त उच्यते ॥५॥
அந்தப் பற்றுடனே இணைந்து இருப்பவன் ‘சந்நியாசி’ என்று எவ்வாறு சொல்லப்படுவான்? இன்னும் பெயரடையாளம் தாங்குபவன் உண்மையில் சந்நியாசி என எவ்வாறு கூறப்படுவான்?॥५॥
Vairāgya and ahaṅkāra-tyāga (abandonment of ego-identity) as prerequisites for mokshaVerse 0
तस्मात् फलविशुद्धाङ्गी संन्यासं संहितात्मनाम् । अग्निवर्णं विनिष्क्रम्य वानप्रस्थं प्रपद्यते ॥६॥
ஆகவே, கர்மபலப் பரிபாகத்தால் அங்கங்கள் தூய்மையடைந்தவன், கட்டுப்பட்ட ஆத்மையுடையோரின் சந்நியாச மார்க்கத்தைச் சார்வான். ‘அக்னிவர்ண’ நிலையிலே நுழைந்து வானப்ரஸ்த ஆசிரமத்தை அடைவான்॥६॥
Karma-śuddhi (purification through karma’s maturation) leading to saṃnyāsa and mokshaVerse 0
लोकवद्भार्ययासक्तो वनं गच्छति संयतः । संत्यक्त्वा संसृतिसुखमनुतिष्ठति किं मुधा ॥ किं वा दुःखमनुस्मृत्य भोगांस्त्यजति चोच्छ्रितान् । गर्भवासभयाद्भीतः शीतोष्णाभ्यां तथैव च ॥७-८॥
சாதாரண மக்களைப் போல மனைவி-பற்றுடன் இருந்தாலும், தன்னடக்கம் கொண்டவன் வனத்திற்குச் செல்கிறான். சம்சாரச் சுழற்சியின் இன்பங்களைத் துறந்து, இவ்வாழ்வை வீணாகவே மேற்கொள்கிறானா? அல்லது துயரத்தை நினைந்து உயர்ந்த போகங்களையும் துறக்கிறானா—மீண்டும் கர்ப்பவாசம் என்ற அச்சத்தாலும், அதுபோலவே குளிர்-வெப்பத் துன்பங்களாலும் அஞ்சியவனாய்॥७-८॥
Sannyāsa and vairāgya (dispassion) as prerequisites for mokṣa; critique of superficial renunciationVerse 0
गुह्यं प्रवेष्टुमिच्छामि परं पदमनामयम् इति । संन्यस्याग्निमपुनरावर्तनं यन्मृत्युर्जायमावहम् इति ॥ अथाध्यात्ममन्त्राञ्जपेत् । दीक्षामुपेयात्काषायवासाः । कक्षोपस्थलोमानि वर्जयेत् । ऊर्ध्वबाहुर्विमुक्तमा...
‘குஹ்யமான (உள்மார்க்கத்தில்) நுழைய விரும்புகிறேன்; பரமமும் நோயற்றதுமான பதத்தை நாடுகிறேன்’—என்று மனத்தில் உறுதி கொள்ள வேண்டும். புனித அக்னிகளைத் துறந்து ‘அபுனராவர்த்தனம் வேண்டும்; மரணம் மீண்டும் பிறப்பை உண்டாக்குகிறது’—என்று எண்ண வேண்டும். பின்னர் அத்யாத்ம மந்திரங்களை ஜபிக்க வேண்டும்; தீட்சை பெற்று காஷாய ஆடை அணிய வேண்டும். கக்கசம் மற்றும் உபஸ்தப் பகுதியின் முடியை அகற்றாமல் இருக்க வேண்டும். ஊர்த்வபாஹுவாக இருந்து விடுதலை மார்க்கத்தின் வழியாளன் ஆகிறான். அனிகேதனாக இருந்து பிச்சையால் வாழ்ந்து அலைந்து திரிய வேண்டும். நிதித்யாசனம் (ஆழ்ந்த ஆத்மத் தியானம்) செய்ய வேண்டும். உயிர்களின் பாதுகாப்பிற்காக பவித்ரம் (யஜ்ஞோபவீதம்/பவித்ரக் கயிறு) தரிக்க வேண்டும். இதற்குரிய ச்லோகங்கள்—குண்டிகா (நீர்ப்பாத்திரம்), சமக (தண்டு), சிக்ய (தொங்குப் பை), உபானஹௌ (பாதுகைகள்), திரிவிஷ்டபம் (மூவகை ஆடை/ஆவணம்), குளிர் தடுக்கும் துணி, கௌபீனம்; மேலும் பவித்ரம், ஸ்நான சாடை, உத்தராசங்கம்—இவற்றைத் தவிர அதிகமான அனைத்தையும் யதி துறக்க வேண்டும்.
Sannyāsa-dharma as a means to mokṣa; apunarāvṛtti (non-return); nididhyāsana; aparigraha (non-possessiveness)Verse 0
नदीपुलिनशायी स्याद्देवागारेषु बाह्यतः। नात्यर्थं सुखदुःखाभ्यां शरीरमुपतापयेत्॥११॥
அவன் நதியின் மணற்பரப்பில் படுத்துறங்க வேண்டும், அல்லது கோயில்களின் வெளிப்புறத்தில் தங்க வேண்டும். இன்பத்தாலும் துன்பத்தாலும் உடலை மிகையாக வதைக்கக் கூடாது॥११॥
Vairāgya and madhyamā-pratipad (non-extremism) in ascetic discipline supporting mokṣaVerse 0
स्नानं पानं तथा शौचमद्भिः पूताभिराचिरेत्। स्तूयमानो न तुष्येत निन्दितो न शपेत्परान्॥१२॥
ஸ்நானம், பானம் (நீர்பானம்) மற்றும் சௌசம்—இவற்றைத் தூய நீரால் செய்ய வேண்டும். புகழப்பட்டால் மகிழ்ந்து திளைக்கக் கூடாது; பழிக்கப்பட்டால் பிறரைச் சபிக்கக் கூடாது॥१२॥
Śauca (purity) and samatva (equanimity) as supports for Self-knowledge (ātma-jñāna)Verse 0
भिक्षादिवैदलं पात्रं स्नानद्रव्यमवारितम् । एवं वृत्तिमुपासीनो यतेन्द्रियो जपेत्सदा ॥१३॥
பிச்சைக்காக இலை/மரப்பட்டையால் செய்யப்பட்ட பாத்திரமும், தடையின்றி கிடைக்கும் நீராடும் உபகரணங்களும் உடைய இவ்வாழ்வுமுறையைப் பற்றிக் கொண்டு, இந்திரியங்களை அடக்கி, சாதகன் எப்போதும் மந்திரஜபம் செய்ய வேண்டும்॥১৩॥
Sannyasa (renunciation) and Japa as a means to steadiness of mind (śama-dama)Verse 0
विश्वाय मनुसंयोगं मनसा भावयेत्सुधीः । आकाशाद्वायुर्वायोर्ज्योतिर्ज्योतिष आपोऽद्भ्यः पृथिवी । एषां भूतानां ब्रह्म प्रपद्ये । अजरममरमक्षरमव्ययं प्रपद्ये । मय्यखण्डसुखाम्भोधौ बहुधा विश्ववीचयः । उत्पद्यन्...
ஞானி மனத்தால் மனமும் உலகமும் கொண்ட இணைப்பைத் தியானிக்க வேண்டும். ஆகாயத்திலிருந்து காற்று; காற்றிலிருந்து ஜோதி/அக்னி; ஜோதியிலிருந்து நீர்; நீரிலிருந்து பூமி. இப் பூதங்களின் ஆதாரமான பிரம்மத்தை நான் சரணடைகிறேன்; அஜர, அமர, அக்ஷர, அவ்யயமான பிரம்மத்தை நான் சரணடைகிறேன். நான்—அகண்ட ஆனந்தக் கடல்—என்னுள் மாயை எனும் காற்றின் கலக்கத்தால் உலக அலைகள் பலவிதமாக எழுந்து மீண்டும் அடங்குகின்றன॥१४॥
Brahman as the substratum of the elements; Māyā and world-appearance; Atman as ānanda-svarūpaVerse 0
न मे देहेन सम्बन्धो मेघेनेव विहायसः । अतः कुतो मे तद्धर्मा जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु ॥१५॥
எனக்கு உடலுடன் எந்தத் தொடர்பும் இல்லை; மேகத்துடன் ஆகாயத்துக்கு தொடர்பில்லாததுபோல். ஆகவே விழிப்பு, கனவு, ஆழ்நித்திரை நிலைகளில் அந்த உடலின் பண்புகள் எனக்கு எவ்வாறு உரியவையாகும்?॥१५॥
Ātman as asanga (unattached) witness; avasthā-traya (three states) analysis; dehābhimāna-nivṛttiVerse 0
आकाशवत्कल्पविदूरगोऽहमादित्यवद्भास्यविलक्षणोऽहम् । अहार्यवन्नित्यविनिश्चलोऽहमम्बोधिवत्पारविवर्जितोऽहम् ॥१६॥
நான் ஆகாயம்போல் கற்பனைக்கு அப்பாற்பட்டவன்; நான் சூரியன்போல் ஒளியூட்டப்படுவனவற்றிலிருந்து வேறுபட்டவன். நான் பறிக்க இயலாததுபோல் நித்திய அசைவற்றவன்; நான் கடல்போல் அப்பால் கரையற்றவன்॥১৬॥
Ātman–Brahman as limitless, witness-consciousness (sākṣin), beyond upādhisVerse 0
नारायणोऽहं नरकान्तकोऽहं पुरान्तकोऽहं पुरुषोऽहमीशः । अखण्डबोधोऽहमशेषसाक्षी निरीश्वरोऽहं निरहं च निर्ममः ॥१७॥
நான் நாராயணன்; நான் நரகாந்தகன்; நான் திரிபுராந்தகன்; நான் புருஷன், ஈசன். நான் அகண்ட போதம்; நான் அனைத்திற்கும் சாட்சி. நான் தனி ஆளுநரற்றவன்; நான் அகங்காரமற்றவன், மமதையற்றவன்॥১৭॥
Identity of Self with Īśvara in essence; akhaṇḍa-caitanya; negation of ahaṅkāra and mamakāraVerse 0
तदभ्यासेन प्राणापानौ संयम्य तत्र श्लोका भवन्ति । वृषणापानयोर्मध्ये पाणी आस्थाय संश्रयेत् । संदश्य शनकैर्जिह्वां यवमात्रे विनिर्गताम् ॥१८॥
அதன் பயிற்சியால் பிராணன்-அபானனை அடக்கி, அங்கே இவ்வசனங்கள்— விதைப்பை மற்றும் குதம் இடையில் இரு கைகளையும் வைத்து அங்கேயே ஆதாரம் கொள்ள வேண்டும். பற்களை மெதுவாக அழுத்தி, யவமணி அளவு வெளியே வந்த நாவை நிலைநிறுத்த வேண்டும்॥১৮॥
Haṭha-yogic prāṇāyāma and bandha as auxiliaries to concentration leading toward Self-knowledgeVerse 0
माषमात्रां तथा दृष्टिं श्रोत्रे स्थाप्य तथा भुवि । श्रवणे नासिके गन्धा यतः स्वं न च संश्रयेत् ॥१९॥
மாஷமாத்திர அளவிற்கு பார்வையை நிலைநிறுத்தி, மனத்தை காதிலும் நிலத்திலும் நிறுவுக. கேள்வியில் எழும் ஒலிகளையும் மூக்கில் வரும் மணங்களையும் அறிந்தாலும், ஆத்மா அவற்றை ஆதாரமாகக் கொள்ளாமல், அவற்றில் பற்றுறாமல் இருக்க வேண்டும்.
Pratyāhāra (withdrawal of the senses) and non-attachment of Ātman to sense-objectsVerse 0
अथ शैवपदं यत्र तद्ब्रह्म ब्रह्म तत्परम् । तदभ्यासेन लभ्येत पूर्वजन्मार्जितात्मनाम् ॥२०॥
‘சைவபதம்’ என அழைக்கப்படும் அந்த நிலையே பிரம்மம்—பரம்பிரம்மம். அதையே தொடர்ந்து பயிற்சி (தியானம்) செய்வதால், முன்ஜன்மச் சாதனையால் பக்குவமடைந்த உள்ளத்தார் அந்தப் பதத்தை அடைகின்றனர்.
Brahman as the Supreme (parama), realization through abhyāsa; saṃskāra/adhikāra (spiritual maturity)Verse 0
संभूतैर्वायुसंश्रावैर्हृदयं तप उच्यते । ऊर्ध्वं प्रपद्यते देहाद्भित्त्वा मूर्धानमव्ययम् ॥२१॥
உருவான வாயுப் பிரவாகங்களாலும் அவற்றின் இயக்கத்தாலும் இதயம் ‘தபஸ்’ எனக் கூறப்படுகிறது. பின்னர் அது உடலிலிருந்து மேலே சென்று, அழியாத மூர்த்தி (தலையுச்சி) யைத் துளைத்து முன்னே செல்கிறது.
Prāṇa-vāyu regulation leading to inner tapas and ascent (ūrdhva-gati); liberation-oriented yogic physiologyVerse 0
स्वदेहस्य तु मूर्धानं ये प्राप्य परमां गतिम् । भूयस्ते न निवर्तन्ते परावरविदो जनाः ॥२२॥
தம் உடலின் மூர்த்தஸ்தானத்தை அடைந்து பரம நிலையைக் கைவரப் பெற்ற பரா-அபர அறிவுடையோர் மீண்டும் திரும்பி வரார்.
Moksha (non-return), Atman-realization; parā–aparā vidyā (higher and lower knowledge)Verse 0
न साक्षिणं साक्ष्यधर्माः संस्पृशन्ति विलक्षणम् । अविकारमुदासीनं गृहधर्माः प्रदीपवत् ॥२३॥
காணப்படுவதின் பண்புகள் சாட்சியைத் தொடாது; அவர் வேறுபட்டவர், மாற்றமற்றவர், பற்றற்றவர்—வீட்டின் பண்புகள் விளக்கைத் தொடாததுபோல்.
Sākṣī-caitanya (the Witness), asaṅga/udāsīnatā (non-attachment), avikāratva (immutability)Verse 0
जले वापि स्थले वापि लुठत्वेष जडात्मकः । नाहं विलिप्ये तद्धर्मैर्घटधर्मैर्नभो यथा ॥२४॥
நீரிலோ நிலத்திலோ உடல் ஜடமாக உருண்டாடினாலும், அதன் பண்புகளால் நான் மாசுபடேன்; குடத்தின் பண்புகளால் ஆகாயம் மாசுபடாததுபோல்.
Asaṅga Ātman; dehātma-bhrānti-nivṛtti (ending body-identification); ākāśa-dṛṣṭānta (space analogy)Verse 0
निष्क्रियोऽस्म्यविकारोऽस्मि निष्कलोऽस्मि निराकृतिः । निर्विकल्पोऽस्मि नित्योऽस्मि निरालम्बोऽस्मि निर्द्वयः ॥ सर्वात्मकोऽहं सर्वोऽहं सर्वातीतोऽहमद्वयः । केवलाखण्डबोधोऽहं स्वानन्दोऽहं निरन्तरः ॥२५-२६॥
நான் நிஷ்கிரியன்; நான் நிர்விகாரன்; நான் நிஷ்கலன்; நான் நிராகாரன். நான் நிர்விகல்பன்; நான் நித்தியன்; நான் நிராலம்பன்; நான் அத்வயன். நான் அனைத்தின் ஆத்மா; நான் அனைத்தும்; நான் அனைத்திற்கும் அப்பாற்பட்டவன்; நான் அத்விதீயன். நான் கேவல அఖண்ட போதஸ்வரூபன்; நான் ச்வானந்த ஸ்வரூபன்; நான் நிரந்தரன்॥२५-২৬॥
Ātman=Brahman (Advaita), nirvikalpa-jñāna, akhaṇḍa-bodha, svānandaVerse 0
स्वमेव सर्वतः पश्यन्मन्यमानः स्वमद्वयम् । स्वानन्दमनुभुञ्जानो निर्विकल्पो भवाम्यहम् ॥२७॥
எங்கும் தன்னையே மட்டும் காண்ந்து, தன்னை அத்வயமென எண்ணி, தன் ஆனந்தத்தை அனுபவித்து, நான் நிர்விகல்பனாகிறேன்॥२७॥
Sarvātma-darśana (seeing the Self in all), advaya-jñāna, svānanda, nirvikalpatāVerse 0
गच्छंस्तिष्ठन्नुपविशञ्छयानो वान्यथापि वा । यथेच्छया वसेद्विद्वानात्मारामः सदा मुनिः ॥ इत्युपनिषत् ॥ २८ ॥
நடந்தாலும், நின்றாலும், அமர்ந்தாலும், படுத்திருந்தாலும் அல்லது வேறு எவ்விதமாக இருந்தாலும்—ஆத்மாராமனான ஞானி முனி எப்போதும் தன் விருப்பம்போல் வாழ்வான். இத்துடன் உபநிஷத் நிறைவு॥२८॥
Jīvanmukti (liberation while living) / Ātmārāmatva (abidance in the Self)Ask anything about the Kundika Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.