Shukla Yajur Veda — Adhyaya 18, Mantra 30
Rishi: Tradition attributes such prasava-formulas to seers of Savitṛ/Aditi cycles (anukramaṇī-dependent).
Devata: Aditi; Savitṛ (as impeller).
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (yajus-adapted; not strictly metrical in all recensions).
Samhita Patha (Devanagari)
वाज॑स्य॒ नु प्र॑स॒वे मा॒तरं॑ म॒हीमदि॑तिं॒ नाम॒ वच॑सा करामहे । यस्या॑मि॒दं विश्वं॒ भुव॑नमावि॒वेश॒ तस्यां॑ नो दे॒वः स॑वि॒ता धर्म॑ साविषत्
Transliteration
vā́jasya nú prasavé mātáraṃ mahī́m áditiṃ nā́ma vácasā karāmahe | yásyām idáṃ víśvaṃ bhúvanam āvivéśa tásyāṃ no deváḥ savitā́ dhárma sāviṣat
Translation
இப்போது வாஜத்தின் பிரசவம் (தூண்டுதல்) காரணமாக, வாக்கினால் நாம் மகத்தான தாய் அதிதியை பெயரால் அழைத்து ஸ்துதி செய்கிறோம்; இவ்வுலகமென்னும் முழு புவனம் அவளுள் புகுந்துள்ளது. அவளிடமே எங்களுக்காக தேவன் சவிதா தர்மம் (ருத/விதி) தூண்டுவானாக.
Padapatha (Word Analysis)
वाजस्य । नु । प्रसवे । मातरम् । महीम् । अदितिम् । नाम । वचसा । करामहे । यस्याम् । इदम् । विश्वम् । भुवनम् । आविवेश । तस्याम् । नः । देवः । सविता । धर्म । साविषत् ।
Word by Word
वाजस्यof strength/prize (vāja)
वाजस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवाज
नुnow/indeed
नु:
—
TypeIndeclinable
Rootनु
प्रसवेat the impelling/instigation
प्रसवे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootप्रसव
मातरम्mother
मातरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ
महीम्great
महीम्:
विशेषण (कर्मणि)
TypeAdjective
Rootमही
अदितिम्Aditi
अदितिम्:
कर्म (मातरम् इत्यस्य समानाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootअदिति
नामby name / as ‘name’
नाम:
कर्म (वचसा इत्यनेन सह: ‘नाम वचसा’ = ‘नाम्ना वचसा’)
TypeNoun
Rootनामन्
वचसाwith speech/utterance
वचसा:
करण
TypeNoun
Rootवचस्
करामहेwe make/do (we invoke/perform)
करामहे:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ
यस्याम्in whom/wherein
यस्याम्:
अधिकारण
TypePronoun
Rootयद्
इदम्this
इदम्:
कर्ता
TypePronoun
Rootइदम्
विश्वम्all/entire
विश्वम्:
विशेषण (कर्तरि)
TypeAdjective
Rootविश्व
भुवनम्world/being/creation
भुवनम्:
कर्ता (इदम् इत्यस्य समानाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootभुवन
आविवेशhas entered
आविवेश:
क्रिया
TypeVerb
Rootविश्
तस्याम्in her/in that (Aditi)
तस्याम्:
अधिकारण
TypePronoun
Rootतद्
नःfor us/our
नः:
सम्प्रदान (हितार्थे) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
देवःthe god
देवः:
कर्ता
TypeNoun
Rootदेव
सविताSavitar
सविता:
कर्ता (देवः इत्यस्य समानाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootसवितृ
धर्मorder/law (dharma)
धर्म:
कर्म
TypeNoun
Rootधर्म
साविषत्may he impel/establish
साविषत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootसू (सव्) / सवितृ-प्रेरणे
Entities Mentioned
A
AditiS
SavitṛV
VājaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes