Mantra 16
Rishi: Yājñavalkya-tradition (VS redaction)
Devata: Agni (Jātavedas in the ukhā)
Chandas: Anuṣṭubh-like (short; to be verified)
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒न्तर॑ग्ने रु॒चा त्वमु॒खायाः॒ सद॑ने॒ स्वे । तस्या॒स्त्वᳪ हर॑सा॒ तप॒ञ्जात॑वेदः शि॒वो भ॑व
Transliteration
antár agne rucā́ tvám ukhā́yāḥ sádane své | tásyās tvaṃ hárasā tápañ jātávedaḥ śivó bhava ||
Translation
அக்னியே! உன் ருசி (ஒளி) உடன் உள்ளே, உகா (ukhā) எனும் பாத்திரத்தின் உன் சொந்த ஆசனத்தில் தங்குவாயாக. அங்கேயே, ஜாதவேதஸே! உன் ஹரஸ் (தீவிரத் தாபம்/தேஜஸ்) கொண்டு தபித்து, சிவமாயிரு.
Padapatha (Word Analysis)
अन्तः । अग्ने । रुचा । त्वम् । उखायाः । सदने । स्वे । तस्याः । त्वम् । हरसा । तपन् । जातवेदः । शिवः । भव
Word by Word
अन्तःwithin, inside
अन्तः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअन्तर् (अव्यय-प्रातिपदिक) / अन्तस्
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sambodhana
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
रुचाby (your) light, with radiance
रुचा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootरुच् (प्रातिपदिक: रुच्/रुचा ‘प्रभा, दीप्ति’)
त्वम्you
त्वम्:
Kartā
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मुखायाःof the mouth, of the opening/entrance
मुखायाः:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
सदनेin the seat, in the dwelling
सदने:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसदन (प्रातिपदिक)
स्वेin (your) own
स्वे:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
तस्याःof that (her/it)
तस्याः:
Sambandha (Genitive)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
Kartā
TypePronoun
Rootयुष्मद्
हरसाwith heat/ardour, with fiery energy
हरसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootहरस् (प्रातिपदिक: हरस् ‘उष्णता/तेजस्/क्रोध-प्रायं बलम्’)
तपन्heating, burning
तपन्:
Kartā (as epithet of the agent)
TypeAdjective
Rootतप् (धातु) → तपन् (वर्तमान-कृदन्त, शतृ)
जातवेदःO Jātavedas (Agni, knower of all births)
जातवेदः:
Sambodhana
TypeNoun
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक)
शिवःauspicious, gracious
शिवः:
Kartā (predicate adjective)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
भवbecome, be
भव:
(विधेय-क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Entities Mentioned
A
AgniJ
JātavedasRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes