अध्याय १७ — देवपलायनं, विष्णोः प्रतियुद्धं, जलंधरक्रोधः (Devas’ Rout, Viṣṇu’s Counterattack, and Jalandhara’s Wrath)
இந்த अध्यாயத்தில் சனத்குமாரர் போர்க்களத்தில் ஏற்பட்ட திருப்பத்தை உரைக்கிறார். வலிமைமிக்க தைத்யர்கள் சூலம், பரசு, பட்டீசம் முதலிய ஆயுதங்களால் தேவர்களைத் தாக்கி காயப்படுத்துகின்றனர்; அச்சமுற்ற தேவர்கள் போரைவிட்டு ஓடுகின்றனர். இதைக் கண்ட ஹ்ருஷீகேசன் விஷ்ணு கருடாரூடராக விரைந்து வந்து தைத்யர்களுடன் எதிர்ப்போர் செய்கிறார். சங்கம், வாள், கதா, சார்ங்க வில் ஆகியவற்றைத் தாங்கி அவர் கோபதீப்த ஒழுக்கத்துடன் போரிடுகிறார்; சார்ங்கத்தின் முழக்கம் மும்முலகிலும் ஒலிக்கிறது. அவரது அம்புகள் பல திதிஜ வீரர்களின் தலைகளை அறுக்கின்றன; சுதர்சனம் பக்தரட்சையின் சின்னமாக அவரது கையில் ஜ்வலிக்கிறது. கருடனின் சிறகுக் காற்றின் வேகத்தால் தைத்யசேனை புயலில் மேகங்கள் போல சிதறுகிறது. தன் படை துன்புறுவதைப் பார்த்த தேவர்களுக்கு அச்சமூட்டும் ஜலந்தரன் கோபத்தில் வெடிக்கிறான்; அப்போது ஒரு வீரன் ஹரியுடன் சேர்ந்து போரிட விரைந்து முன்னேற, அடுத்த முக்கிய மோதலுக்கான நிலை உருவாகிறது.
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । अथ दैत्या महावीर्याश्शूलैः परशुपट्टिशैः । निजघ्नुस्सर्वदेवांश्च भयव्याकुलमानसान्
சனத்குமாரர் கூறினார்—அப்போது மிகுந்த வீரியமுடைய தைத்யர்கள் சூலம், பரசு, பட்டிசம் ஆகியவற்றை ஏந்தி, அச்சத்தால் கலங்கிய மனத்துடன் இருந்த எல்லா தேவர்களையும் தாக்கினர்.
Verse 2
दैत्यायुधैः समाविद्धदेहा देवास्सवासवाः । रणाद्विदुद्रुवुस्सर्वे भयव्याकुलमानसाः
தைத்தியர்களின் ஆயுதங்களால் குத்துண்ட உடல்களுடன், இந்திரனுடன் கூடிய தேவர்கள் அனைவரும் அச்சத்தால் கலங்கிய மனத்துடன் போர்க்களத்திலிருந்து ஓடினர்।
Verse 3
पलायनपरान्दृष्ट्वा हृषीकेशस्सुरानथ । विष्णुर्वै गरुडारूढो योद्धुमभ्याययौ द्रुतम्
தேவர்கள் ஓடத் துணிந்ததைப் பார்த்து, தேவர்களின் நாதனும் காவலனுமான ஹ்ருஷீகேசன் விஷ்ணு கருடாரூடனாய் விரைந்து போருக்கு முன்னே வந்தான்।
Verse 5
शंखखड्गगदाशार्ङ्गधारी क्रोधसमन्वितः । कठोरास्त्रो महावीरस्सर्वयुद्धविशारदः
சங்கு, வாள், கதா, சார்ங்க வில் ஆகியவற்றைத் தாங்கி அவர் கோபம் நிறைந்தவர்; கடுமையான ஆயுதங்களுடன் மாபெரும் வீரன், எல்லா போர் நுணுக்கங்களிலும் தேர்ந்தவன்.
Verse 6
धनुषं शार्ङ्गनामानं विस्फूर्य्य विननाद ह । तस्य नादेन त्रैलोक्यं पूरितं महता मुने
சார்ங்கம் எனும் விலைத் தட்டியவுடன் அவர் பேரொலி எழுப்பினார்; ஓ முனிவரே, அந்த நாதத்தால் மும்முலகமும் நிறைந்தது।
Verse 7
शार्ङ्गनिस्सृतबाणैश्च दितिजानां शिरांसि वै । चकर्त्त भगवान् विष्णुः कोटिशो रुट् समाकुलः
கோபத்தால் கலங்கிய மனத்துடன் பகவான் விஷ்ணு சார்ங்க வில்லிலிருந்து அம்புகளை விடுத்து, திதி-பிறந்த அசுரர்களின் தலைகளை உண்மையாகவே கோடிக்கணக்கில் வெட்டினார்।
Verse 8
अथारुणानुजजवपक्षवातप्रपीडिताः । वात्याधिवर्त्तिता दैत्या बभ्रमुः खे यथा घनाः
அப்போது அருணனின் இளையவனின் வேகப் பறப்பும் சிறகடிப்பால் எழுந்த காற்றும் தாக்க, தைத்தியர்கள் புயலால் சுழற்றப்பட்டு வானில் மேகங்கள் போல அலைந்தனர்।
Verse 9
ततो जलंधरो दृष्ट्वा दैत्यान्वात्याप्रपीडितान् । चुक्रोधाति महादैत्यो देववृन्दभयंकरः
அப்போது கொடிய புயலால் துன்புறும் தைத்தியர்களைக் கண்டு, தேவர்கூட்டத்திற்கே அச்சமூட்டும் அந்த மகாதைத்தியன் ஜலந்தரன் மிகுந்த கோபத்தில் எரிந்தான்।
Verse 10
मर्द्दयंतं च तं दृष्ट्वा दैत्यान् प्रस्फुरिताधरः । योद्धुमभ्याययौ वीरो वेगेन हरिणा सह
அவன் தைத்தியர்களை நசுக்குவதைக் கண்டு, கோபத்தால் உதடுகள் நடுங்க, அந்த வீரன் ஹரி (விஷ்ணு) உடன் வேகமாகப் போருக்கு பாய்ந்தான்।
Verse 11
स चकार महानादं देवासुरभयंकरम् । दैत्यानामधिपः कर्णा विदीर्णाः श्रवणात्ततः
அப்போது அவன் தேவர்களுக்கும் அசுரர்களுக்கும் அச்சமூட்டும் மகா முழக்கம் எழுப்பினான். அதை கேட்டவுடனே தைத்ய அரசர்களின் காதுகள் பிளந்தன.
Verse 12
भयंङ्करेण दैत्यस्य नादेन पूरितं तदा । जलंधरस्य महता चकम्पे सकलं जगत्
அப்போது தைத்யனின் பயங்கர முழக்கம் எங்கும் நிறைந்தது. ஜலந்தரனின் மகா கர்ஜனையால் முழு உலகமும் நடுங்கியது.
Verse 13
ततस्समभवद्युद्धं विष्णुदैत्येन्द्रयोर्महत् । आकाशं कुर्वतोर्बाणैस्तदा निरवकाशवत्
அப்போது விஷ்ணுவும் தைத்யேந்திரனும் இடையே மகா யுத்தம் எழுந்தது. அவர்களின் அம்புவீச்சால் ஆகாயம் நிரம்பி, இடமே இல்லாததுபோல் தோன்றியது।
Verse 14
तयोश्च तेन युद्धेन परस्परमभून्मुने । देवासुरर्षिसिद्धानां भीकरेणातिविस्मयः
முனிவரே, அந்த இருவரின் பரஸ்பரப் போரால் தேவர்கள், அசுரர்கள், ரிஷிகள், சித்தர்கள் அனைவரும் அதன் பயங்கரத் தீவிரத்தைக் கண்டு மிகுந்த வியப்புற்றனர்।
Verse 15
विष्णुर्दैत्यस्य बाणौघैर्ध्वजं छत्रं धनुश्शरान् । चिच्छेद तं च हृदये बाणेनैकेन ताडयन्
விஷ்ணு அம்புகளின் பெருக்கால் தைத்யனின் கொடி, குடை, வில், அம்புகளை வெட்டி வீழ்த்தினார்; பின்னர் ஒரே அம்பால் தாக்கி அவன் இதயத்தைத் துளைத்தார்।
Verse 16
ततो दैत्यस्समुत्पत्य गदापाणिस्त्वरान्वितः । आहत्य गरुडं मूर्ध्नि पातयामास भूतले
அப்போது அந்த தைத்யன் கதை கையில் கொண்டு, அவசரத்துடன் திடீரென எழுந்து பாய்ந்து; கருடனின் தலை மீது தாக்கி அவனை பூமியில் விழச் செய்தான்.
Verse 17
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरोपाख्याने विष्णुजलंधरयुद्धवर्णनं नाम सप्तदशोऽध्यायः
இவ்வாறு ஸ்ரீ சிவமஹாபுராணத்தின் இரண்டாம் பகுதியான ருத்ரஸம்ஹிதையின் ஐந்தாம் யுத்தகாண்டத்தில், ஜலந்தரோபாக்யானத்தில், “விஷ்ணு–ஜலந்தர யுத்த வர்ணனம்” எனப்படும் பதினேழாம் அதிகாரம் நிறைவுற்றது.
Verse 18
विष्णुर्गदां च खड्गेन चिच्छेद प्रहसन्निव । तं विव्याध शरैस्तीक्ष्णैश्शार्ङ्गं विस्फूर्य दैत्यहा
விளையாட்டெனப் புன்னகைத்து விஷ்ணு வாளால் கதையை வெட்டினார். பின்னர் அசுரநாசகர் சார்ங்க வில்லைச் சுழற்றி கூரிய அம்புகளால் அவனைத் துளைத்தார்.
Verse 19
विष्णुर्जलंधरं दैत्यं भयदेन शरेण ह । क्रोधाविष्टोऽतितीक्ष्णेन जघानाशु सुरारिहा
அப்போது கோபத்தில் ஆழ்ந்த விஷ்ணு, தேவர்களின் பகைவரான ஜலந்தர அசுரனை அச்சம் ஊட்டும் மிகக் கூரிய அம்பால் விரைவில் தாக்கினார்.
Verse 20
आगतं तस्य तं बाणं दृष्ट्वा दैत्यो महाबलः । छित्त्वा बाणेन विष्णुं च जघान हृदये द्रुतम्
தன் மீது வருகிற அந்த அம்பைக் கண்ட மகாபலமுடைய தைத்யன், தன் அம்பால் அதை வெட்டி, உடனே விஷ்ணுவின் இதயத்தில் விரைவாகத் தாக்கினான்।
Verse 21
केशवोऽपि महाबाहुं विक्षिप्तमसुरेण तम् । शरं तिलप्रमाणेन च्छित्त्वा वीरो ननाद ह
கேசவனும் அசுரன் எறிந்த அந்தப் பெரும் அம்பைக் கண்டு, அதை எள்ளளவு துண்டுகளாக வெட்டி, வீரன் வெற்றிக்குரல் எழுப்பினான்।
Verse 22
पुनर्बाण समाधत्त धनुषि क्रोधवेपितः । महाबलोऽथ बाणेन चिच्छेद स शिलीमुखम्
கோபத்தால் நடுங்கிய மகாபலன் மீண்டும் வில்லில் இன்னொரு அம்பை ஏற்றினான்; பின்னர் தன் அம்பால் அந்தக் கூர்மையான சிலீமுகத்தை வெட்டி வீழ்த்தினான்।
Verse 23
वासुदेवः पुनर्बाणं नाशाय विबुधद्विषः । क्रोधेनाधत्त धनुषि सिंहवद्विननाद ह
அப்போது வாசுதேவன் தேவர்களைப் பகைக்கும் பகைவனை அழிக்கக் கோபத்துடன் வில்லில் மீண்டும் ஒரு அம்பை ஏற்றி, சிங்கம்போல் கர்ஜித்தான்।
Verse 24
जलंधरोऽथ दैत्येन्द्रः कोपच्छिन्नाधरो बली । शरेण श्वेन शार्ङ्गाख्यं धनुश्चिच्छेद वैष्णवम्
அப்போது வலிமைமிக்க தைத்யேந்திரன் ஜலந்தரன்—கோபத்தால் கீழ்த் துடடு பிளந்தவன்—ஒரு அம்பால் வைஷ்ணவ ‘சார்ங்க’ எனப் புகழ்பெற்ற வில்லைக் கிழித்தான்।
Verse 25
पुनर्बाणैस्सुतीक्ष्णैश्च जघान मधुसूदनम् । उग्रवीर्यो महावीरो देवानां भयकारकः
மீண்டும் அவன் மிகத் தீவிரமான அம்புகளால் மதுசூதனனை (விஷ்ணுவை) தாக்கினான்; உக்கிர வீரியமுடைய அந்த மகாவீரன் தேவர்களுக்கு அச்சமாக ஆனான்।
Verse 26
स च्छिन्नधन्वा भगवान्केशवो लोकरक्ष कः । जलंधरस्य नाशाय चिक्षेप स्वगदां पराम्
அப்போது வில் துண்டிக்கப்பட்டிருந்தாலும், உலகைக் காக்கும் பகவான் கேசவர் ஜலந்தரனை அழிக்கத் தம் உத்தம கதையை எறிந்தார்।
Verse 27
सा गदा हरिणा क्षिप्ता ज्वलज्ज्वलनसन्निभा । अमोघगतिका शीघ्रं तस्य देहे ललाग ह
ஹரியால் எறியப்பட்ட அந்த கதா, கொழுந்தெழும் தீயைப் போல ஜ்வலித்து, தவறாத வேகத்துடன் விரைந்து அவன் உடலில் பட்டு ஒட்டிக் கொண்டது।
Verse 28
तया हतो महादैत्यो न चचालापि किंचन । जलंधरो मदोन्मत्तः पुष्पमालाहतो यथा
அவளால் தாக்கப்பட்ட அந்த மகாதைத்யன் சிறிதும் அசையவில்லை. அகந்தை மதத்தில் மயங்கிய ஜலந்தரன், மலர்மாலையால் அடிக்கப்பட்டவன் போல அசையாது நின்றான்।
Verse 29
ततो जलंधरः क्रोधी देवत्रासकरोऽक्षिपत् । त्रिशूलमनलाकारं हरये रणदुर्म्मदः
அப்போது கோபம் கொண்ட, தேவர்களுக்கு அச்சமூட்டும், போர்மதத்தில் மயங்கிய ஜலந்தரன், தீவடிவத் திரிசூலத்தை ஹரியின் மீது எறிந்தான்।
Verse 30
अथ विष्णुस्तत्त्रिशूलं चिच्छेद तरसा द्रुतम् । नंदकाख्येन खड्गेन स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्
அப்போது விஷ்ணு, உள்ளத்தில் சிவபாதத் தாமரைகளை நினைந்து, நந்தக எனப் புகழ்பெற்ற வாளால் அந்தத் திரிசூலத்தை விரைவாகவும் வலிமையுடனும் வெட்டினார்।
Verse 31
छिन्ने त्रिशूले दैत्येन्द्र उत्प्लुत्य सहसा द्रुतम् । आगत्य हृदये विष्णुं जघान दृढमुष्टिना
திரிசூலம் துண்டானதும் தைத்ய அரசன் திடீரென பாய்ந்து விரைந்து வந்து, அருகில் சேர்ந்து, விஷ்ணுவின் மார்பில் கடினமான மூட்டியால் அடித்தான்।
Verse 32
सोपि विष्णुर्महावीरोऽविगणय्य च तद्व्यथाम । जलंधरं च हृदये जघान दृढमुष्टिना
அப்போது மகாவீரன் விஷ்ணு, ஏற்பட்ட வலியைப் பொருட்படுத்தாமல், ஜலந்தரனின் இதயப் பகுதியில் உறுதியான மூட்டியால் தாக்கினார்।
Verse 33
ततस्तौ बाहुयुद्धेन युयुधाते महाबलौ । बाहुभिर्मुष्टिभिश्चैव जानुभिर्नादयन्महीम्
அப்போது அந்த இரு மகாபலவான்களும் நெருக்குப் போரில் ஒன்றோடொன்று மோதினர். கைகள், முட்டிகள், முழங்கால்களால் பலமாகத் தாக்க, பூமி முழங்கியது.
Verse 34
एवं हि सुचिरं युद्धं कृत्वा तेनासुरेण वै । विस्मितोऽभून्मुनिश्रेष्ठ हृदि ग्लानिमवाप ह
இவ்வாறு அந்த அசுரனுடன் நீண்ட நேரம் போர் செய்து, அவன் வியப்புற்றான், ஓ முனிவர்களில் சிறந்தவரே; அவன் உள்ளத்தில் சோர்வு எழுந்தது.
Verse 35
अथ प्रसन्नो भगवान्मायी मायाविदां वरः । उवाच दैत्यराजानं मेघगंभीरया गिरा
அப்போது மாயையின் அதிபதி, மாயாவித்தையில் முதன்மையான பகவான் மகிழ்ந்து, மேகம்போல் ஆழ்ந்த குரலில் தைத்யராஜனிடம் உரைத்தார்।
Verse 36
विष्णुरुवाच । भोभो दैत्यवरश्रेष्ठ धन्यस्त्वं रणदुर्मदः । महायुधवरैर्यत्त्वं न भीतो हि महाप्रभुः
விஷ்ணு கூறினார்— “ஹோ! ஹோ! தைத்யர்களில் சிறந்தவனே, போர்மதம் கொண்டவனே, நீ பாக்கியவான். உயர்ந்த மகாயுத்த ஆயுதங்களின் முன்னிலும், ஓ மகாபிரபுவே, நீ உண்மையிலே அஞ்சுவதில்லை।”
Verse 37
एभिरेवायुधैरुग्रैर्दैत्या हि बहवो हताः । महाजौ दुर्मदा वीराश्छिन्नदेहा मृतिं गताः
அதே கொடூர ஆயுதங்களாலே பல தைத்யர்கள் கொல்லப்பட்டனர். அந்த மகாபோரில் அகந்தை கொண்ட வீரர்களின் உடல்கள் துண்டிக்கப்பட்டு அவர்கள் மரணத்தை அடைந்தனர்।
Verse 38
युद्धेन ते महादैत्य प्रसन्नोऽस्मि महान्भवान् । न दृष्टस्त्वत्समो वीरस्त्रैलोक्ये सचराचरे
ஓ மகாதைத்யா! இந்தப் போரால் நான் உன்னால் மகிழ்ந்தேன்; நீ உண்மையிலே மகாவீரன். மூவுலகிலும், அசையும் அசையாத அனைத்திலும், உனக்கு நிகரான வீரனை நான் கண்டதில்லை.
Verse 39
वरं वरय दैत्येन्द्र प्रीतोऽस्मि तव विक्रमात् । अदेयमपि ते दद्मि यत्ते मनसि वर्तते
ஓ தைத்யேந்திரா! வரம் கேள்; உன் வீரத்தால் நான் மகிழ்ந்தேன். பொதுவாக அளிக்க இயலாததையும், உன் மனத்தில் நிலைக்கும் ஆசை எதுவோ அதையும் நான் உனக்குத் தருவேன்.
Verse 40
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य विष्णोर्मायाविनो हरेः । प्रत्युवाच महाबुद्धिर्दैत्यराजो जलंधरः
சனத்குமாரர் கூறினார்— மாயையை ஆளும் ஹரி விஷ்ணுவின் வார்த்தைகளை இவ்வாறு கேட்டபின், பேரறிவுடைய அசுரராஜன் ஜலந்தரன் பதிலளித்தான்।
Verse 41
जलंधर उवाच । यदि भावुक तुष्टोऽसि वरमे तन्ददस्व मे । मद्भगिन्या मया सार्धं मद्गेहे सगणो वस
ஜலந்தரன் கூறினான்— “ஓ நற்குணனே! நீ மகிழ்ந்திருந்தால் எனக்கு இந்த வரத்தை அருள்வாய்: என் சகோதரியுடனும் என்னுடனும், உன் கணங்களுடன், என் இல்லத்தில் தங்குவாயாக.”
Verse 42
सनत्कुमार उवाच । तदाकर्ण्य वचस्तस्य महादैत्यस्य खिन्नधीः । तथास्त्विति च देवेशो जगाद भगवान् हरिः
சனத்குமாரர் கூறினார்—அந்த மகாதைத்யனின் சொற்களை கேட்டதும் தேவேசனான பகவான் ஹரி மனம் கவலையால் தளர்ந்து, “ததாஸ்து—அப்படியே ஆகுக” என்று உரைத்தார்.
Verse 43
उवास स ततो विष्णुस्सर्वदेवगणैस्सह । जलंधरं नाम पुरमागत्य रमया सह
பின்னர் விஷ்ணு எல்லா தேவர்கணங்களுடனும், ரமா (லக்ஷ்மி) உடனும் ஜலந்தரன் எனப்படும் நகரத்துக்கு வந்து அங்கே தங்கினார்.
Verse 44
अथो जलंधरो दैत्यस्स्वभगिन्या च विष्णुना । उवास स्वालयं प्राप्तो हर्षाकुलितमानसः
அதன்பின் தைத்யன் ஜலந்தரன் தன் சகோதரியுடனும் விஷ்ணுவுடனும் தன் இல்லத்துக்கு வந்து, பேரானந்தத்தில் கலங்கிய மனத்துடன் அங்கே தங்கினான்.
Verse 45
जलंधरोऽथ देवानामधिकारेषु दानवान् । स्थापयित्वा सहर्षस्सन्पुनरागान्महीतलम्
அப்போது ஜலந்தரன் தேவர்களின் அதிகாரப் பதவிகளில் தானவர்களை நிறுவி, மகிழ்ச்சியுடன் மீண்டும் பூமித்தளத்திற்குத் திரும்பினான்.
Verse 46
देवगंधर्वसिद्धेषु यत्किंचिद्रत्नसंचि तम् । तदात्मवशगं कृत्वाऽतिष्ठत्सागरनंदनः
தேவர்கள், கந்தர்வர்கள், சித்தர்கள் ஆகியோரிடத்தில் இருந்த எந்த ரத்தினச் செல்வமாயினும் அதைத் தன் கட்டுப்பாட்டில் கொண்டு, கடலின் புதல்வன் (ஜலந்தரன்) உறுதியாக நிலைத்தான்.
Verse 47
पातालभवने दैत्यं निशुंभं सुमहाबलम् । स्थापयित्वा स शेषादीनानय द्भूतलं बली
பாதாள மாளிகையில் மிகுந்த வலிமை கொண்ட தைத்தியன் நிசும்பனை நிறுவி, அந்த வல்லவன் (ஜலந்தரன்) பின்னர் சேஷன் முதலியவர்களை பூமித்தளத்திற்கு கொண்டு வந்தான்.
Verse 48
देवगंधर्वसिद्धौघान् सर्पराक्षसमानुषान् । स्वपुरे नागरान्कृत्वा शशास भुवनत्रयम्
தேவர், கந்தர்வர், சித்தர் கூட்டங்களையும், நாகர், இராட்சசர், மனிதர் ஆகியோரையும் தன் நகரின் குடிமக்களாக்கி, அவன் மூவுலகையும் ஆட்சி செய்தான்।
Verse 49
एवं जलंधरः कृत्वा देवान्स्ववशवर्तिनः । धर्मेण पालयामास प्रजाः पुत्रानिवौरसान्
இவ்வாறு ஜலந்தரன் தேவர்களைத் தன் கட்டுப்பாட்டில் கொண்டு வந்து, தர்மத்தின் வழியே குடிகளை ஆட்சி செய்து காத்தான்—அவர்கள் தன் சொந்த முறையான புதல்வர்கள் போல।
Verse 50
न कश्चिद्व्याधितो नैव दुःखितो न कृशस्तथा । न दीनो दृश्यते तस्मिन्धर्माद्राज्यं प्रशासति
அந்த நாட்டில் யாரும் நோயுற்றவராகவும், துயருற்றவராகவும், ஒல்லியவராகவும் காணப்படவில்லை; தாழ்ந்தவரோ வறியவரோ எவரும் இல்லை—ஏனெனில் அரசன் தர்மப்படி நாட்டை ஆளினான்।
Frequently Asked Questions
A battlefield turn in which the devas are wounded and flee, followed by Viṣṇu’s rapid arrival on Garuḍa to counterattack the daityas, culminating in Jalandhara’s wrath upon seeing his forces shaken.
The episode contrasts destabilizing fear and injury with restored order through decisive divine agency; it also implies that even deva-power is contingent and must be re-aligned with higher cosmic order, a recurring Śaiva Purāṇic theme.
Viṣṇu’s martial form with Śārṅga (whose sound fills the three worlds), the Sudarśana Cakra as a radiant protective emblem, and Garuḍa’s wing-winds as a force that disperses hostile armies.