
शरबन्धनविलापः (The Lament under the Net of Arrows)
युद्धकाण्ड
இந்த ஸர்கத்தில் கொடிய அஸ்திரத் தாக்குதலுக்குப் பிந்தைய நிலை வர்ணிக்கப்படுகிறது. போர்க்களத்தில் ஸ்ரீராமரும் லக்ஷ்மணரும் ‘சரபந்த’—அம்புகளின் வலை—ஆல் கட்டுண்டு, இரத்தம் வழிந்து, பாம்புகள் போல நெடுமூச்சு விட்டபடி கிடக்கின்றனர். சுக்ரீவனும் வானர சேனையும் அவர்களைச் சூழ்ந்து துயரத்தில் அழுகின்றனர். திடநம்பிக்கையும் கட்டுப்பட்ட மனவலிமையும் கொண்டு ஸ்ரீராமர் மீண்டும் உணர்வு பெற்று, லக்ஷ்மணனின் துயர்நிலையைப் பார்த்து நீண்ட புலம்பலைத் தொடங்குகிறார். அவர், சகோதரன் இன்றிய வாழ்க்கைக்கு என்ன பயன், லக்ஷ்மணன் இல்லாமல் சீதையை மீட்டாலும் அது அர்த்தமற்றதென எண்ணுகிறார். கௌசல்யா, கைகேயி, சுமித்ரா ஆகியோரிடம் இந்தச் செய்தியை எவ்வாறு சொல்வேன் என்று கலங்குகிறார். தன்னைத் தாழ்ந்தவன், பாவி எனத் தானே நிந்தித்து, தூண்டப்பட்டாலும் கடுமையடையாத லக்ஷ்மணனின் நிலையான மென்மையைப் புகழ்கிறார்; அவனது வீரத்தை கார்த்தவீர்யனுடனும் இந்திரனின் ஆயுதவலிமையுடனும் மிகைப்படுத்திப் ஒப்பிட்டு நினைவுகூர்கிறார். பின்னர் ஸ்ரீராமர் சுக்ரீவனுக்கு—சேனையுடன் கடலைக் கடந்து பின்வாங்கு; அங்கதன், நீலன், நலன் ஆகியோரை முன்னணியில் நிறுத்து—என்று ஆணையிடுகிறார். இந்தப் பேராபத்து தெய்வவிதி; மனிதனால் மீற இயலாது; நண்பர்கள் தங்கள் கடமையை நிறைவேற்றிவிட்டனர் என உறுதிப்படுத்துகிறார். இதைக் கேட்ட வானரர்கள் மேலும் அழுகின்றனர். அப்போது கதை ஏந்திய விபீஷணன் வர, போர்க்களக் குழப்பத்தில் வானரர்கள் கணநேரம் அவனை இந்திரஜித் என எண்ணி அஞ்சுகின்றனர்—போரின் மயக்கம், மனோபலத்தின் நுட்பம் வெளிப்படுகிறது.
Verse 1
घोरेणशरबन्धेनबद्धौदशरथात्मजौ ।निःश्वसन्तौयथानागौशयानौरुधिरोक्षितौ ।।6.49.1।।सर्वेतेवानरश्रेष्ठास्ससुग्रीवामहाबलाः ।परिवार्यमहात्मानौतस्थुश्शोकपरिप्लुताः ।।6.49.2।।
தசரதன் புதல்வர்கள் ராமனும் இலக்குவனும் கொடிய அம்புக் கட்டால் உறுதியாகக் கட்டப்பட்டு தரையில் கிடந்தனர்; பெருநாகங்களைப் போல நெடுமூச்சு விட்டுக் கொண்டே இரத்தத்தில் நனைந்திருந்தனர்। அந்த மகாத்மா சகோதரர்களைச் சூழ்ந்து, சுக்ரீவனுடன் எல்லா வலிமைமிக்க வானரத் தலைவர்களும் துயரத்தில் மூழ்கி நின்றனர்।
Verse 2
घोरेणशरबन्धेनबद्धौदशरथात्मजौ ।निःश्वसन्तौयथानागौशयानौरुधिरोक्षितौ ।।6.49.1।।सर्वेतेवानरश्रेष्ठास्ससुग्रीवामहाबलाः ।परिवार्यमहात्मानौतस्थुश्शोकपरिप्लुताः ।।6.49.2।।
தசரதன் புதல்வர்கள் ராமனும் இலக்குவனும் கொடிய அம்புக் கட்டால் உறுதியாகக் கட்டப்பட்டு தரையில் கிடந்தனர்; பெருநாகங்களைப் போல நெடுமூச்சு விட்டுக் கொண்டே இரத்தத்தில் நனைந்திருந்தனர்। அந்த மகாத்மா சகோதரர்களைச் சூழ்ந்து, சுக்ரீவனுடன் எல்லா வலிமைமிக்க வானரத் தலைவர்களும் துயரத்தில் மூழ்கி நின்றனர்।
Verse 3
एतस्मिन्नन्तरेरामःप्रत्यबुध्यतवीर्यवान् ।स्थिरत्वात्सत्त्वयोगाच्चशरैस्सन्दानितोऽपिसन् ।।6.49.3।।
அந்நேரத்தில் வீரமிகு ராமன் மீண்டும் உணர்வு பெற்றான். அம்புகளால் கட்டப்பட்டும் குத்தப்பட்டும் இருந்தபோதிலும், நிலைத்தன்மையாலும் உள்ளார்ந்த வலிமையின் யோகத்தாலும் அவர் தன்னை மீட்டுக் கொண்டார்॥
Verse 4
ततोदृष्टवासरुधिरंनिषण्णंगाढमर्पितम् ।भ्रातरंदीनवदनंपर्यदेवयदातुरः ।।6.49.4।।
பின்னர் இரத்தம் சிந்தி, சாய்ந்து விழுந்து, இறுக்கமாகக் கட்டப்பட்டு, துயர்முகத்துடன் இருந்த தம் சகோதரனைப் பார்த்த ராமன் மனவேதனையால் வாடி புலம்பத் தொடங்கினான்॥
Verse 5
किंनुमेसीतयाकार्यंकिंकार्यंजीवितेनवा ।शयानंयोऽद्यपश्यामिभ्रातरंयुधिनिर्जितम् ।।6.49.5।।
இன்று போரில் தோற்று கிடக்கும் என் சகோதரனை நான் காண்கிறேன்; அப்படியிருக்க சீதையால் எனக்கு என்ன பயன்? உயிர்வாழ்வதாலும் என்ன பயன்?॥
Verse 6
शक्यासीतासमानारीमर्त्यलोकेविचिन्वता ।नलक्ष्मणसमोभ्रातासचिवस्साम्पपरायिकः ।।6.49.6।।
மர்த்திய உலகில் தேடினால் சீதையைப் போன்ற பெண் கிடைக்கலாம்; ஆனால் இலக்குமணனைப் போன்ற சகோதரன்—அசையாத துணை, மறுலோகம்வரை உடனிருக்கும் அமைச்சன்—எங்கும் கிடையாது।
Verse 7
परित्यक्षाम्यहंप्राणान्वानराणांतुपश्याताम् ।यदिपञ्चत्वमापन्नस्सुमित्रानन्दवर्धनः ।।6.49.7।।
சுமித்ரையின் ஆனந்தத்தை வளர்த்த இலக்குமணன் உண்மையிலே பஞ்சத்துவம் அடைந்திருந்தால், வானரர்கள் பார்த்துக்கொண்டிருக்கவே நானும் உயிரைத் துறப்பேன்।
Verse 8
किंनुवक्ष्यामिकौसल्यांमातरंकिंनुकैकयीम् ।कथमम्बांसुमित्रांचपुत्रदर्शनलालसाम् ।।6.49.8।।
மாதா கௌசல்யையிடம் நான் என்ன சொல்வேன்? கைகேயியிடம் என்ன சொல்வேன்? மேலும் மகனைப் பார்க்கத் துடிக்கும் மாதா சுமித்ரையின் முன்னே நான் எவ்வாறு நிற்பேன்?
Verse 9
विवत्सांवेपमानांचक्रोशन्तींकुररीमिव ।कथमाश्वासयिष्यामियदियास्यामितंविना ।।6.49.9।।
நான் அவனை இன்றி சென்றால், பிள்ளையற்றவளாய் நடுங்கி, குரரிப் பறவை போலக் கதறிக் கூவுகிற அவளுக்கு நான் எவ்வாறு ஆறுதல் அளிப்பேன்?
Verse 10
कथंवक्ष्यामिशत्रुघ्नंभरतंचयशस्विनम् ।मयासहवनंयातोविनातेनापुनमागतः ।।6.49.10।।
என்னுடன் வனத்திற்குச் சென்ற அவனை இழந்து நான் திரும்பி வந்தேன் என்று, சத்ருக்னனுக்கும் புகழ்மிக்க பரதனுக்கும் நான் எவ்வாறு சொல்லப் போகிறேன்?
Verse 11
उपालम्बंनशक्ष्यामिसोढुंबतसुमित्रया ।इहैवदेहंत्यक्ष्यामिनहिजीवितुमुत्सहे ।।6.49.11।।
அய்யோ! சுமித்ரையின் பழிச்சொல்லை நான் தாங்க இயலேன். இங்கேயே இந்த உடலைத் துறப்பேன்; ஏனெனில் வாழ விருப்பமே இல்லை।
Verse 12
धिङ्मांदुष्कृतकर्माणमनार्यंमत्कृतेह्यसौ ।लक्ष्मणःपतितश्शेतेशरतल्पेगतासुवत् ।।6.49.12।।
அய்யோ, பாவச் செயல் புரிந்த அநாரியனான என்னைத் திகைக்க! என் காரணத்தாலே லக்ஷ்மணன் வீழ்ந்து, அம்புகளின் படுக்கையில் உயிர் நீங்கியவன் போலக் கிடக்கிறான்।
Verse 13
त्वंनित्यंसुविषण्णंमामाश्वासयसिलक्ष्मण ।गतासुर्नाद्यशक्तोऽसिमामार्तमभिभाषितुम् ।।6.49.13।।
லக்ஷ்மணா, நான் எப்போதும் மிகுந்த மனச்சோர்வில் இருந்தபோது நீ என்னை ஆறுதல் கூறினாய்; ஆனால் இன்று உயிர்வாயு குன்றி, என் துயரத்தில் என்னிடம் பேசவும் இயலவில்லை।
Verse 14
येनाद्यबहवोयुद्धेनिहताराक्षसाविनिपातिताः ।तस्यामेवाद्यशूरस्त्वंशेषेविनिहतःपरैः ।।6.49.14।।
இன்று போரில் பல ராக்ஷசர்களை வீழ்த்தி அழித்தவன் நீயே; அதே நிலத்திலே இன்று பிறரின் தாக்குதலால் வீரனான நீ உணர்விழந்து கிடக்கிறாய்।
Verse 15
शयानःशरतल्पेऽस्मिन् सशोणितपरिप्लुतः ।शरजालैचशितोभासिभास्करोऽस्तमिवव्रजन् ।।6.49.15।।
இந்த அம்புப் படுக்கையில் படுத்து, இரத்தத்தில் நனைந்து, அம்புகளின் வலையால் மூடப்பட்டிருந்தும் நீ ஒளிர்கிறாய்—அஸ்தமிக்கச் செல்லும் சூரியனைப் போல।
Verse 16
बाणाभिहतमर्मत्वान्नशक्नोत्यभिभाषितुम् ।रुजाचाब्रुवतोऽप्यस्यदृष्टिरागेणसूच्यते ।।6.49.16।।
அம்புகள் மర్మங்களைத் துளைத்ததால் அவன் பேச இயலவில்லை; ஆனால் பேசாதபோதும், வேதனையால் அவன் கண்களின் செம்மை அவன் துயரை வெளிப்படுத்துகிறது।
Verse 17
यथैवमांवनंयान्तमनुयातोमहाद्युतिः ।अहमप्यनुयास्यामितथैवैनंयमक्ष्यम् ।।6.49.17।।
நான் வனத்திற்குச் சென்றபோது அந்த மகாதேஜஸ்வி என்னைத் தொடர்ந்து வந்ததுபோல, இப்போது நானும் அவரையே தொடர்ந்து செல்வேன்—அதே யமலோகப் பாதையில், அங்கே அழிவு இல்லை.
Verse 18
इष्टबन्धुजनोनित्यंमांचनित्यमनुव्रतः ।इमामद्यगतोऽवस्थांममानार्यस्यदुर्नयैः ।।6.49.18।।
எப்போதும் அன்புடைய உறவினர்க்கு இனியவனாகவும், எந்நாளும் என்னையே அனுவிரதனாகப் பின்தொடர்ந்தவனாகவும் இருந்தவன்—இந்த அநாரியனான என் தவறான வழியினால் இன்று இந்நிலைக்குத் தள்ளப்பட்டான்.
Verse 19
सुरुष्टेनापिवीरेणलक्ष्मणेननसंस्मरे ।परुषंविप्रियंवापिश्रावितंनकदाचन ।।6.49.19।।
மிகவும் கோபமுற்ற போதிலும் வீர லக்ஷ்மணன் எப்போதாவது கடுமையோ, வெறுப்பூட்டும் சொல்லோ கூறியதாக எனக்கு நினைவு இல்லை—ஒருபோதும் இல்லை.
Verse 20
विससर्जैकवेगेनपञ्चबाणशतानियः ।इष्वस्त्रष्वधिकस्तस्मात्कार्तवीर्याच्चलक्ष्मणः ।।6.49.20।।
ஒரே வேகத்தில் ஐந்நூறு அம்புகளை விடுத்தவன்—அந்த இலக்குமணன் வில்லாற்றலில் கார்த்தவீரியனையும் மிஞ்சியவன்.
Verse 21
अस्स्रैरस्त्राणियोहन्याच्छक्रस्यापिमहात्मनः ।सोऽयमुर्व्यांहतश्शेतेमहार्हशयनोचितः ।।6.49.21।।
தன் ஆயுதங்களால் மகாத்மா இந்திரனின் ஆயுதங்களையும் தகர்க்க வல்லவன்—அந்த உயர்ந்த படுக்கைக்கு உரியவன் இப்போது பூமியில் கொல்லப்பட்டு கிடக்கிறான்.
Verse 22
तच्चमिथ्याप्रलप्तंमांप्रधक्ष्यतिनसंशयः ।यन्मयानकृतोराजाराक्षसानांविभीषणः ।।6.49.22।।
நான் ராக்ஷசர்களின் அரசனாக விபீஷணனை அமைக்கவில்லை; ஆகவே என் பொய்வாக்கே என்னைச் சுட்டெரிக்கும்—இதில் ஐயமில்லை.
Verse 23
अस्मिन्मुहूर्तेसुग्रीव प्रतियातुमितोऽर्हसि ।मत्वाहीनंराजन् रावणोऽभिद्रवेद्बली ।।6.49.23।।
சுக்ரீவா, இக்கணமே இங்கிருந்து பின்வாங்குதல் உனக்குத் தகும்; என்னைத் தளர்ந்தவன் என எண்ணி வலிமைமிகு இராவணன், அரசே, உன்மேல் பாய்ந்து வரக்கூடும்.
Verse 24
अङ्गदंतुपुरस्कत्यससैन्यस्सपरिच्छदम् ।सागरंतरसुग्रीव नीलेनचनलेनच ।।6.49.24।।
சுக்ரீவா, அங்கதனை முன்னணியில் நிறுத்தி, படையும் அனைத்துப் பொருட்களும் உடன், நீலன் நலனுடன் சேர்ந்து கடலைக் கடந்து திரும்பிச் செல்.
Verse 25
कृतंहनुमताकार्यंयदन्यैर्दुष्करंरणे ।ऋक्षराजेनतुष्यामिगोलाङ्गूलाधिपेनच ।।6.49.25।।
போர்க்களத்தில் பிறரால் செய்ய இயலாத அரிய காரியத்தை ஹனுமான் செய்து முடித்தான். க்ஷராஜன் சுக்ரீவனாலும், கோலாங்கூலங்களின் அதிபதியாலும் நான் நிறைவடைந்தேன்॥
Verse 26
अङ्गदेनकृतंकर्ममैन्देनद्विविदेनच ।युद्धंकेसरिणासङ् ख्येघोरंसम्पातिनाकृतम् ।।6.49.26।।
அங்கதன், மைந்தன், த்விவிதன் ஆகியோரும் வீரச் செயல்களைச் செய்தனர்; மேலும் போரின் நடுவில் கேசரியும் சம்பாதியும் கடும் போரை நிகழ்த்தினர்॥
Verse 27
गवयेनगवाक्षेणशरभेणगजेनच ।अन्यैश्चहरिभिर्युद्धंमदर्थेत्यक्तजीवितैः ।।6.49.27।।
அங்கதன், மைந்தன், த்விவிதன் ஆகியோரும் வீரச் செயல்களைச் செய்தனர்; மேலும் போரின் நடுவில் கேசரியும் சம்பாதியும் கடும் போரை நிகழ்த்தினர்॥
Verse 28
नचातिक्रमितुंशक्यंदैवंसुग्रीव मानुषैः ।यत्तुशक्यंवयस्येनसुहृदाचपरन्तप ।।6.49.28।।कृतंसुग्रीव तत्सर्वंभवताधर्मभीरुणा ।
சுக்ரீவா, மனித முயற்சியால் தெய்வநியதியை மீற இயலாது. ஆனால் தோழனாகவும் உண்மை நண்பனாகவும் செய்யக்கூடியதெல்லாம்—எதிரிகளைச் சுடும் வீரனே—நீ தர்மபயத்தோடு, தர்மநிஷ்டையோடு அனைத்தையும் செய்தாய்।
Verse 29
मित्रकार्यंकृतमिदंभवद्भिर्वानरर्षभाः ।।6.49.29।।अनुज्ञातामयासर्वेयथेष्टंगन्तुमर्हथ ।
வானரச் சிறந்தவர்களே, நீங்கள் நண்பனுக்குரிய காரியத்தை நிறைவேற்றினீர். என் அனுமதியால் நீங்கள் அனைவரும் விடுதலையடைந்தீர்; விருப்பமான இடத்திற்குச் செல்லலாம்।
Verse 30
शुश्रुवुस्तस्यतेसर्वेवानराःपरिदेवनम् ।।6.49.30।।वर्तयाञ्चक्रूरश्रूणिनेत्रैःकृष्णेतरेक्षणाः ।
அவரது புலம்பலைக் கேட்ட அந்த வானரர்கள் அனைவரும்—கருநிறக் கண்களையுடையோர்—கண்களிலிருந்து கண்ணீரை வழியவிட்டனர்।
Verse 31
ततस्सर्वाण्यनीकानिस्थापयित्वाविभीषणः ।।6.49.31।।आजगामगदापाणिस्त्वरितंयत्रराघवः ।
அதன்பின் விபீஷணன் எல்லா படைப்பிரிவுகளையும் முறையாக நிறுத்திவைத்து, கதை கையில் ஏந்தி, ராகவன் இருந்த இடத்திற்குத் துரிதமாக வந்தடைந்தான்.
Verse 32
तंदृष्टवात्वरितंयान्तंनीलाञ्जनचयोपमम् ।।6.49.32।।वानरादुद्रुवुस्सर्वेमन्यमानास्तुरावणिम् ।
அவனைத் துரிதமாக வருவதைக் கண்டு—நீல அஞ்சனக் குவியலைப் போன்ற கருமை உடையவன் என—அனைத்து வானரரும் அவனை ராவணியின் மகன் என்று எண்ணி ஓடினர்.
Rāma confronts a dharma-sankat between personal grief and leadership duty: while desiring to abandon life after seeing Lakṣmaṇa struck down, he still issues strategic instructions to Sugrīva and acknowledges the allies’ fulfilled obligations, balancing sorrow with responsibility.
The sarga teaches that human excellence and righteous effort remain essential, yet outcomes may still be constrained by daiva; therefore one must act with integrity (mित्रधर्म, dharma-bhīrutā) and accept limits without abandoning moral accountability.
The key landmark is the सागर (ocean) as the strategic boundary for retreat and regrouping; culturally, the passage emphasizes Ayodhyā’s familial horizon through references to the queens (Kausalyā, Kaikeyī, Sumitrā) and the social weight of reporting loss to elders.