Shloka 2
सप्तपञ्चाशः सर्गः
Hanumān’s Return, Roar of Success, and the Announcement “Sītā Seen”
स चन्द्रकुमुदं रम्यं सार्ककारण्डवं शुभम्।तिष्यश्रवणकादम्बमभ्रशैवालशाद्वलम्।।5.57.1।।पुनर्वसुमहामीनं लोहिताङ्गमहाग्रहम्।ऐरावतमहाद्वीपं स्वातिहंसविलोलितम्।।5.57.2।।वातसङ्घातजातोर्मि चन्द्रांशुशिशिराम्बुमत्।भुजङ्गयक्षगन्धर्वप्रबुद्धकमलोत्पलम्।।5.57.3।।हनुमान्मारुतगतिर्महानौरिव सागरम्।अपारमपरिश्रान्तः पुप्लुवे गगनार्णवम् ।।5.57.4।।
sa candrakumudaṃ ramyaṃ sārkakāraṇḍavaṃ śubham |
tiṣyaśravaṇakādambam abhraśaivālaśādvalam ||5.57.1||
punarvasu-mahāmīnaṃ lohitāṅga-mahāgraham |
airāvata-mahādvīpaṃ svātihaṃsa-vilolitam ||5.57.2||
vātasaṅghāta-jātormi candrāṃśu-śiśirāmbumat |
bhujaṅga-yakṣa-gandharva-prabuddha-kamalotpalam ||5.57.3||
hanumān mārutagatiḥ mahānāur iva sāgaram |
apāram apariśrāntaḥ pupluve gaganārṇavam ||5.57.4||
மாருத வேகமுடைய ஹனுமான் சோர்வின்றி ஆகாய-கடலைத் தாண்டிப் பாய்ந்தான்—மாபெரும் கப்பல் அளவற்ற கடலைக் கடப்பதுபோல். அங்கே சந்திரன் வெண்குமுதம் போலவும், சூரியன் காரண்டவப் பறவை போலவும், நல்விண்மீன்கள் அன்னங்கள் போலவும்; புனர்வசு பெரிய மீன் போலவும், லோஹிதாங்கன் (செவ்வாய்) மாபெரும் முதலை போலவும், ஐராவதம் பெரிய தீவு போலவும், ஸ்வாதி அன்னம்போல் மிதந்தாடுவதாகவும் தோன்றின. காற்றுத் தள்ளுதலால் அலைகள் எழுந்தன; நீர் நிலவொளிபோல் குளிர்ந்தது; தாமரை-நீலத்தாமரைகள் நாகர், யக்ஷர், கந்தர்வர் விழித்தெழுவது போல மலர்ந்தன.
Hanuman leaped ike the Windgod, unwearied across the sky, as a huge boat crosses an ocean. The ocean was graced with a swan, the sky with constellation of Swati with fullblown lotuses and water lilies, like the nagas, yakshas, and gandharvas gathered together. The Moon in the sky was like a white lotus, the Sun like a waterfowl, the auspicious Tishya and Shravana like the sweetvoiced swans, and the clouds like duckweeds and green grassy spots on the shore. The Punarvasu star was like a large fish and the planet Mars was like a crocodile. Airavata was like the great island. The waves produced by the wind were like cool moonlight in the cold water.
FAQs
Dharma is tireless, disciplined effort in righteous service: Hanumān’s unwearied crossing symbolizes unwavering dedication to a truthful mission undertaken for Rāma’s cause.
The poet-narrator describes Hanumān’s swift return-flight, using an extended metaphor of the sky as an ocean filled with celestial ‘creatures’ and ‘landmarks’ (stars, planets, clouds).
Apariśrānti (indefatigability) joined with bhakti-driven courage: Hanumān persists without fatigue because his purpose is righteous and focused.