Sarga 93
चित्रकूटमार्गवर्णनम् — Bharata’s Army Reaches Chitrakuta and Searches for Rama
अयोध्याकाण्ड
இந்த சர்கத்தில் பரதன் தர்மநெறியுடன் பெரும் நால்வகைச் சேனையுடன் வனத்தில் முன்னே செல்கிறான். சேனையின் நகர்வால் வனத்தின் ஒலி-சூழலும் இயற்கையும் மாறுகின்றன—யானைகளும் மான்களும் சிதறுகின்றன, பறவைகள் மௌனமாகின்றன, தூசி எழுந்து பின்னர் காற்றால் அகற்றப்படுகிறது. பின்னர் பரதன் சித்ரகூட மலைத்தொடரையும் மந்தாகினி நதியையும் அடையாளம் காண்கிறான். மலைச் சிகரங்கள், மலர்ந்த மரங்கள், விலங்குகள் நிறைந்த சரிவுகள் ஆகியவற்றை மேகங்கள், கடல் அலைகள், சரத்கால வானம் போன்ற உவமைகளால் அடுக்கடுக்காக வர்ணிக்கிறான். சத்ருக்னனிடம், இயல்பில் கடினமான இடமாயினும் தவசிகளின் வாசத்தால் இது விருந்தோம்பலானதாக—சுவர்க்கப் பாதை போல—தோன்றுகிறது என்று கூறுகிறான். அதன்பின் செயல் திட்டம்—பரதன் சேனையை கட்டுப்பாட்டுடன் நிறுத்தி, தானே சுமந்திரன் மற்றும் வசிஷ்டர் உடன் முன்னே சென்று தேடலை நடத்துமாறு ஆணையிடுகிறான். உளவாளிகள் புகைத் தூணைக் கண்டு, மனிதர் இல்லாத இடத்தில் தீ இருக்க முடியாது எனக் கருதி, இங்கு வாசம் உள்ளது; ஆகவே ராமன்-லக்ஷ்மணன் அல்லது அவர்களைப் போன்ற தவசிகள் அருகில் இருப்பர் என்று முடிவு செய்கிறார்கள். சர்கம் முடிவில் சேனை கட்டுப்பட்ட எதிர்பார்ப்புடனும் நெருங்கிய சந்திப்பின் மகிழ்ச்சியுடனும் நிற்கிறது; இயற்கை வர்ணனை அறநெறி, தன்னடக்கம், நோக்கமுள்ள ஆட்சியுடன் இணைக்கப்படுகிறது।
Shlokas
Verse 1
तया महत्या यायिन्या ध्वजिन्या वनवासिनः। अर्दिता यूथपा मत्ताः सयूथास्सम्प्रदुद्रुवुः।।2.93.1।।
அந்த மிகப் பெரிய கொடிகளுடன் நகரும் படையால் கலங்கிய வனவாசி மந்தைத் தலைவர்கள், அச்சத்தால் மயங்கித் தங்கள் மந்தைகளோடு சேர்ந்து ஓடிப் போயினர்।
Verse 2
ऋक्षाः पृषतसङ्घाश्च रुरवश्च समन्ततः। दृश्यन्ते वनराजीषु गिरिष्वपि नदीषु च।।2.93.2।।
எங்கும் கரடிகள், புள்ளிமான்களின் கூட்டங்கள், ருரு மான்கள் காணப்படுகின்றன—காட்டுப் பரப்புகளில், மலைகளிலும், நதிக்கரைகளிலும் கூட॥
Verse 3
स सम्प्रतस्थे धर्मात्मा प्रीतो दशरथात्मजः। वृतो महत्या नादिन्या सेनया चतुरङ्गया।।2.93.3।।
அப்போது தர்மாத்மாவான தசரதன் புதல்வன் பரதன் மகிழ்ச்சியுடன் புறப்பட்டான்; பெரும் ஆரவாரமுடைய நான்கு படைப்பிரிவுகளைக் கொண்ட சேனை அவனைச் சூழ்ந்திருந்தது.
Verse 4
सागरौघनिभा सेना भरतस्य महात्मनः। महीं सञ्छादयामास प्रावृषि द्यामिवाम्बुदः।।2.93.4।।
மகாத்மா பரதனுடைய சேனை கடலின் பெருக்கலைகளைப் போல பூமியை மூடிற்று; மழைக்கால மேகங்கள் வானத்தை மூடுவது போல.
Verse 5
तुरङ्गौघैरवतता वारणैश्च महाजवैः।अनालक्ष्या चिरं कालं तस्मिन्काले बभूव भूः।।2.93.5।।
குதிரைகளின் பெருங்கூட்டங்களாலும் மிக வேகமுடைய யானைகளாலும் பரவி மூடப்பட்டதால், அக்காலத்தில் நீண்ட நேரம் பூமி காணமுடியாதபடி ஆனது.
Verse 6
स यात्वा दूरमध्वानं सुपरिश्रान्तवाहनः। उवाच भरत श्श्रीमान् वसिष्ठं मन्त्रिणां वरम्।।2.93.6।।
நீண்ட பாதையைச் சென்று, வண்டிகளை இழுக்கும் மிருகங்கள் மிகுந்த களைப்புற்றபின், திருவுடைய பரதன் அமைச்சர்களில் முதன்மையான வசிஷ்டரிடம் உரைத்தான்।
Verse 7
यादृशं लक्ष्यते रूपं यथा चैव श्रुतं मया।व्यक्तं प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत्।।2.93.7।।
இங்கே காணப்படும் தோற்றமும் நான் கேட்டதுமாகியவற்றால் தெளிவாகிறது—பரத்வாஜர் கூறிய அந்த நாட்டையே நாம் அடைந்துள்ளோம்।
Verse 8
अयं गिरिश्चित्रकूट इयं मन्दाकिनी नदी। एतत्प्रकाशते दूरान्नीलमेघनिभं वनम्।।2.93.8।।
இது சித்ரகூட மலை, இது மந்தாகினி நதி; தொலைவில் அந்த வனம் கருநீல மேகம்போல் ஒளிர்ந்து தோன்றுகிறது।
Verse 9
गिरे स्सानूनि रम्याणि चित्रकूटस्य सम्प्रति। वारणैरवमृद्यन्ते मामकै पर्वतोपमैः।।2.93.9।।
இப்போது சித்ரகூடத்தின் அழகிய சரிவுகள், மலைபோன்ற என் யானைகளால் மிதிக்கப்படுகின்றன॥
Verse 10
मुञ्चन्ति कुसुमान्येते नगाः पर्वतसानुषु।नीला इवातपापाये तोयं तोयधरा घनाः।।2.93.10।।
மலைச் சரிவுகளில் இம்மரங்கள் மலர்களை உதிர்க்கின்றன; கோடையின் முடிவில் நீல நிற அடர்ந்த மழைமேகங்கள் நீரைப் பொழிவதுபோல் தோன்றுகின்றன।
Verse 11
किन्नराचरितं देशं पश्य शत्रुघ्न पर्वतम्। मृगैस्समन्तादाकीर्णं मकरैरिव सागरम्।।2.93.11।।
ஓ சத்ருக்னா, கின்னரர்கள் உலாவும் இந்த மலைநாட்டைப் பார்; இது எங்கும் மிருகங்களால் நிரம்பியுள்ளது, மகா மகரங்களால் நிறைந்த கடலைப் போல।
Verse 12
एते मृगगणा भान्ति शीघ्रवेगाः प्रचोदिताः। वायुप्रविद्धा श्शरदि मेघराजिरिवाम्बरे।।2.93.12।।
துரத்தப்பட்ட இந்த வேகமான மான் கூட்டங்கள், சரத்கால வானில் காற்றால் சிதறடிக்கப்பட்ட மேகத் தழும்புகள்போல் தோன்றுகின்றன।
Verse 13
कुर्वन्ति कुसुमापीडान् शिरस्सु सुरभीनमी। मेघप्रकाशैः फलकैर्दाक्षिणात्या यथा नराः।।2.93.13।।
இந்த மரங்கள் தங்கள் சிரங்களில் மணமிகு மலர்மகுடங்களைச் சூட்டியதுபோல் தோன்றுகின்றன; மேகஒளிபோல் பிரகாசிக்கும் பலகைகளைத் தலைஅலங்காரமாகத் தரிக்கும் தென்னாட்டார் போலவே.
Verse 14
निष्कूजमिव भूत्वेदं वनं घोरप्रदर्शनम्। अयोध्येव जनाकीर्णा सम्प्रति प्रतिभाति मा।।2.93.14।।
முன்பு பறவைக் குரலற்றதுபோலவும் பார்ப்பதற்கு அச்சமூட்டுவதாகவும் இருந்த இந்த வனம், இப்போது எனக்கு மக்கள் நிறைந்த அயோத்தியைப் போலவே தோன்றுகிறது.
Verse 15
खुरैरुदीरितो रेणुर्दावं प्रच्छाद्य तिष्ठति। तं वहत्यनिल श्श्रीघ्रं कुर्वन्निव मम प्रियम्।।2.93.15।।
குதிரைகளின் குளம்புகளால் எழுந்த தூசி வனத்தை மூடி நிற்கிறது; ஆனால் காற்று அதை விரைவில் அடித்துச் செல்கிறது, எனக்கு நன்மை செய்வதுபோல்.
Verse 16
स्यन्दनांस्तुरगोपेतान्सूतमुख्यै रधिष्ठितान्। एतान्सम्पततश्श्रीघ्रं पश्य शत्रुघ्न कानने।।2.93.16।।
சத்ருக்னா, பார்—திறமையான சாரதிகள் செலுத்தும் குதிரை இணைந்த இந்தத் தேர்கள் வனத்தில் விரைவாகப் பறந்து வருவதுபோல் தோன்றுகின்றன.
Verse 17
एतान्वित्रासितान्पश्यबर्हिणः प्रियदर्शनान्। एतमाविशत श्श्रीघ्रमधिवासं पतत्रिणः।।2.93.17।।
பார், இவ்வழகிய மயில்கள் அச்சமடைந்து—மற்ற பறவைகளுடனும் சேர்ந்து—விரைவாகத் தங்கள் கூடு/வாசஸ்தலங்களில் புகுகின்றன.
Verse 18
अतिमात्रमयं देशो मनोज्ञः प्रतिभाति मे। तापसानां निवासोऽयं व्यक्तं स्वर्गपथो यथा।।2.93.18।।
இந்த இடம் எனக்கு அளவிறந்த அழகுடன் தோன்றுகிறது. இது தவசிகளின் வாசஸ்தலமாதலால், வெளிப்படையாகவே சொர்க்கத்திற்குச் செல்லும் பாதை போலத் தெரிகிறது॥
Verse 19
मृगा मृगीभिः सहिता बहवः पृषता वने। मनोज्ञरूपा दृश्यन्ते कुसुमैरिव चित्रिताः।।2.93.19।।
இந்த காட்டில் பல புள்ளியுள்ள மான்கள் தங்கள் மான்களுடன் சேர்ந்து காணப்படுகின்றன. அவை மனம்கவரும் வடிவத்துடன், மலர்களால் வரையப்பட்ட ஓவியம்போல் விளங்குகின்றன॥
Verse 20
साधु सैन्याः प्रतिष्ठन्तां विचिन्वन्तु च कानने। यथा तौ पुरुषव्याघ्रौ दृश्येते रामलक्ष्मणौ।।2.93.20।।
படைகள் முறையாக முன்னேறி காட்டைத் தேடட்டும்; அந்த இரு புருஷவ்யாக்ரர்கள்—ராமன், லக்ஷ்மணன்—காணப்படும் வரை॥
Verse 21
भरतस्य वचश्श्रुत्वा पुरुषाश्शस्त्रपाणयः। विविशु स्तद्वनं शूरा धूमं च ददृशु स्ततः।।2.93.21।।
பரதனின் ஆணையைக் கேட்ட ஆயுதம் தாங்கிய வீரர்கள் அந்தக் காட்டில் நுழைந்தனர்; பின்னர் அங்கே புகை எழுவதைக் கண்டனர்॥
Verse 22
ते समालोक्य धूमाग्रमूचुर्भरतमागताः। नामनुष्ये भवत्यग्नि र्व्यक्तमत्रैव राघवौ।।2.93.22।।
புகைத் தூணைக் கண்டு அவர்கள் பரதனிடம் திரும்பி வந்து கூறினர்—“மனிதர் இல்லாத இடத்தில் தீ எழாது; தெளிவாக இங்கேயே அந்த இரு ராகவர்கள் இருக்கின்றனர்.”
Verse 23
अथ नाऽत्र नरव्याघ्रौ राजपुत्रौ परन्तपौ। अन्ये रामोपमा स्सन्ति व्यक्तमत्र तपस्विनः।।2.93.23।।
அல்லது இங்கே பகைவரை அடக்கும், புலி போன்ற அந்த இரு அரசகுமாரர்கள் இல்லையெனில், ராமனை ஒத்த பிற தவசிகள் இங்கே வாழ்கிறார்கள் என்பது தெளிவாகிறது.
Verse 24
तच्छ्रुत्वा भरतस्तेषां वचनं साधुसम्मतम्। सैन्यानुवाच सर्वांस्तानमित्रबलमर्दनः।।2.93.24।।
அவர்களின் சாது-சம்மதமான சொற்களை கேட்டபின், பகைவர் படைகளை நசுக்கும் பரதன் அந்த எல்லா படையினரையும் நோக்கி உரைத்தான்।
Verse 25
यत्ता भवन्तस्तिष्ठन्तु नेतो गन्तव्यमग्रतः। अहमेव गमिष्यामि सुमन्त्रो गुरुरेव च।।2.93.25।।
நீங்கள் அனைவரும் விழிப்புடன் இங்கேயே நில்லுங்கள்; இங்கிருந்து முன்னே செல்ல வேண்டாம். நான் ஒருவனே முன்னே செல்வேன்—சுமந்திரரும், வணங்கத்தக்க குருவும் உடன்।
Verse 26
एवमुक्ता स्ततस्सर्वे तत्र तस्थुः समन्तः। भरतो यत्र धूमाग्रं तत्र दृष्टिं समादधात्।।2.93.26।।
இவ்வாறு கூறப்பட்டதும் அனைவரும் அங்கே நாலாபுறமும் நின்றனர். அப்போது புகைத் தூண் எழும் இடத்தையே நோக்கி பரதன் தன் பார்வையை நிலைநிறுத்தினான்॥
Verse 27
व्यवस्थिता या भरतेन सा चमूर्निरीक्षमाणाऽपि च भूमिमग्रतः। बभूव हृष्टा न चिरेण जानती प्रियस्य रामस्य समागमं तदा।।2.93.27।।
பரதன் நிறுத்திய அந்தப் படை—முன்னிலத்தை கவனித்தபடியே இருந்தாலும்—சிறிதில் அன்பிற்குரிய ராமனைச் சந்திப்போம் என அறிந்து அப்போது மகிழ்ச்சியடைந்தது॥
Frequently Asked Questions
The key action is Bharata’s disciplined leadership: he halts the massive army to avoid disorder in the forest and proceeds forward only with trusted elders (Sumantra and Vasiṣṭha), balancing urgency to find Rama with restraint and responsibility.
The sarga models dharma as practical discernment: signs in the world (the smoke column) are interpreted through reason and moral context, showing how right action combines observation, inference, and controlled conduct rather than impulse.
Citrakūṭa mountain and the Mandākinī river are explicitly identified; the chapter also highlights ascetic habitation as a cultural marker that redefines the forest from “dreadful” to spiritually hospitable, “like a pathway to heaven.”
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.