Sarga 88
रामशय्यादर्शनम् — Bharata Beholds Rama’s Forest Bed
अयोध्याकाण्ड
இந்த சர்கத்தில் குகன் கூறிய செய்தியை கேட்ட பரதன் அமைச்சர்களுடன் இங்குதீ மரத்தருகே வந்து, ராமன் தரையில் உறங்கிய இடத்தில் நசுங்கிய புல்லணையை கண்களால் ஆராய்கிறான். தாய்மாரிடம் பேசிக்கொண்டே அந்தக் காட்சி கனவுபோல் நிஜமற்றதாகத் தோன்றுகிறது என்றும், காலம் (நேரம்/விதி) உலகியலான எல்லா ஆதாரங்களையும் வெல்லும் என்றும் உணர்கிறான். அணையில் காணப்பட்ட பொன்னிறத் தூள் மற்றும் பட்டுத் தந்துகளின் சுவடுகளால் சீதையின் இருப்பை ஊகித்து, அரசர்க்குரிய ஆபரண-ஆடைகளின் தொடுதடங்கள் வனவாசத்தின் கருணையை மேலும் தீவிரப்படுத்துகின்றன. ராமனின் முன்னைய அரண்மனைச் செழிப்பு—தங்க-வெள்ளித் தரைகள், நறுமணங்கள், இசை, புகழ்பாடல்கள்—என நினைத்து, இன்றைய கடுமையுடன் ஒப்பிட்டு, இந்த இடம்பெயர்வுக்குக் காரணம் தானே எனத் தன்னைத் தானே கண்டிக்கிறான். லக்ஷ்மணனின் அசைக்க முடியாத நம்பிக்கையைப் புகழ்ந்து, கணவனைத் தொடர்ந்து வந்த சீதையின் நோக்கம் நிறைவேறியது என ஏற்றுக்கொள்கிறான். அரசியல் நிலையில் தசரதன் மறைவும் ராமன் வனவாசமும் காரணமாக அயோத்தியை ஓட்டுநர் இல்லாத கப்பல்போல்—பாதுகாப்பற்றதும் மனம் தளர்ந்ததும்—என்று வர்ணிக்கிறான். இறுதியில் பரதன் உறுதி மொழிகிறான்: ராமவிரதத்தை நிலைநிறுத்தத் துறவுபோல் வாழ்வேன், தேவைப்பட்டால் வனத்திலும் இருப்பேன், ராமன் திரும்பி வந்து அரசை மீள நிறுவ ஒப்புக்கொள்ளும் வரை பணிவுடன் வேண்டுதலை விடமாட்டேன் என்று.
Shlokas
Verse 1
तच्छ्रुत्वा निपुणं सर्वं भरत स्सह मन्त्रिभिः।इङ्गुदीमूलमागम्य रामशय्यामवेक्ष्य ताम्।।।।अब्रवीज्जननी स्सर्वा इह तेन महात्मना।शर्वरी शयिता भूमाविदमस्य विमर्दितम्।।।।
அனைத்தையும் நுணுக்கமாகக் கேட்டு, பரதன் அமைச்சர்களுடன் இங்குதி மரத்தின் அடிவாரத்துக்கு வந்தான். அங்கே ராமரின் சயனத்தைப் பார்த்து எல்லா தாய்மார்களிடமும் கூறினான்—“இங்கேயே அந்த மகாத்மா இரவு முழுதும் தரையில் துயின்றார்; இதோ, இது அவருடைய படுக்கை—அவருடைய உடலால் அழுத்தப்பட்டு நசுங்கியுள்ளது.”
Verse 2
तच्छ्रुत्वा निपुणं सर्वं भरत स्सह मन्त्रिभिः।इङ्गुदीमूलमागम्य रामशय्यामवेक्ष्य ताम्।।2.88.1।।अब्रवीज्जननी स्सर्वा इह तेन महात्मना।शर्वरी शयिता भूमाविदमस्य विमर्दितम्।।2.88.2।।
அனைத்தையும் நுணுக்கமாகக் கேட்டறிந்து, பரதன் அமைச்சர்களுடன் இங்குதீ மரத்தின் அடியினை அணைந்து, ராமனின் படுக்கையை நோக்கி எல்லா தாய்மார்களிடமும் கூறினான்—“இங்கேயே அந்த மகாத்மா நிலத்தில் இரவு துயின்றான்; இதோ, அவன் படுக்கை அழுத்தி நசுங்கிய இடம் இதுவே.”
Verse 3
महाभागकुलीनेन महाभागेन धीमता।जातो दशरथेनोर्व्यां न रामस्स्वप्तु मर्हति।।।।
மகாபாக்யமும் குலமுமுடைய, அறிவிற் சிறந்த தசரதனுக்கு இப்பூமியில் பிறந்த ராமன் வெறும் தரையில் படுத்துறங்கத் தகுதியற்றவன்॥
Verse 4
अजिनोत्तरसंस्तीर्णे वरास्तरणसंचये।शयित्वा पुरुषव्याघ्रः कथं शेते महीतले।।।।
சிறந்த விரிப்புகளும் மான்தோலும் பரப்பிய படுக்கையில் உறங்கிய அந்த மனிதப் புலி, இப்போது வெறும் தரையில் எப்படிப் படுத்துறங்குவான்?॥
Verse 5
प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।।।
பரந்தபனான ராமன் எப்போதும் அரண்மாளிகைகளின் உச்சியில் விமானம்போல் உயர்ந்த மாடங்களிலும் வலபி மாளிகைகளிலும் வாழ்ந்தான்—அங்கே பொன்-வெள்ளி பதித்த தரைகள், சிறந்த விரிப்புகள் விரிக்கப்பட்டிருந்தன. அவை மலர்க் குவியல்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டு, சந்தனம் அகில் (அகுரு) மணத்தால் பரிமளித்து, வெண்மேகம்போல் ஒளிர்ந்து, கிளிகளின் கூட்டக் குரலால் முழங்கின. அந்தச் சிறந்த அரண்மாளிகைகள் குளிர்ச்சியும் நறுமணமும் நிறைந்தவை; பொன்னொளி பூசிய சுவர்களுடன் மேருவைப் போன்ற மகிமை கொண்டவை. அங்கே பாடல்-வாத்தியங்களின் ஒலி, ஆபரணங்களின் மென்மையான சலசலப்பு, மிருதங்கங்களின் சிறந்த முழக்கம் ஆகியவற்றால் அவர் இடையறாது விழித்தெழுவார்; உரிய வேளையில் பல வண்டிகள், சூதர்கள், மாகதர்கள் தக்க கீதங்களாலும் ஸ்துதிகளாலும் அவரை வணங்குவர்॥
Verse 6
प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।
பரந்தபனான ராமன் எப்போதும் அரண்மாளிகைகளின் உச்சியில் விமானம்போல் உயர்ந்த மாடங்களிலும் வலபி மாளிகைகளிலும் வாழ்ந்தான்—அங்கே பொன்-வெள்ளி பதித்த தரைகள், சிறந்த விரிப்புகள் விரிக்கப்பட்டிருந்தன. அவை மலர்க் குவியல்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டு, சந்தனம் அகில் (அகுரு) மணத்தால் பரிமளித்து, வெண்மேகம்போல் ஒளிர்ந்து, கிளிகளின் கூட்டக் குரலால் முழங்கின. அந்தச் சிறந்த அரண்மாளிகைகள் குளிர்ச்சியும் நறுமணமும் நிறைந்தவை; பொன்னொளி பூசிய சுவர்களுடன் மேருவைப் போன்ற மகிமை கொண்டவை. அங்கே பாடல்-வாத்தியங்களின் ஒலி, ஆபரணங்களின் மென்மையான சலசலப்பு, மிருதங்கங்களின் சிறந்த முழக்கம் ஆகியவற்றால் அவர் இடையறாது விழித்தெழுவார்; உரிய வேளையில் பல வண்டிகள், சூதர்கள், மாகதர்கள் தக்க கீதங்களாலும் ஸ்துதிகளாலும் அவரை வணங்குவர்॥
Verse 7
प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।
பரந்தபனான ராமன் எப்போதும் அரண்மாளிகைகளின் உச்சியில் விமானம்போல் உயர்ந்த மாடங்களிலும் வலபி மாளிகைகளிலும் வாழ்ந்தான்—அங்கே பொன்-வெள்ளி பதித்த தரைகள், சிறந்த விரிப்புகள் விரிக்கப்பட்டிருந்தன. அவை மலர்க் குவியல்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டு, சந்தனம் அகில் (அகுரு) மணத்தால் பரிமளித்து, வெண்மேகம்போல் ஒளிர்ந்து, கிளிகளின் கூட்டக் குரலால் முழங்கின. அந்தச் சிறந்த அரண்மாளிகைகள் குளிர்ச்சியும் நறுமணமும் நிறைந்தவை; பொன்னொளி பூசிய சுவர்களுடன் மேருவைப் போன்ற மகிமை கொண்டவை. அங்கே பாடல்-வாத்தியங்களின் ஒலி, ஆபரணங்களின் மென்மையான சலசலப்பு, மிருதங்கங்களின் சிறந்த முழக்கம் ஆகியவற்றால் அவர் இடையறாது விழித்தெழுவார்; உரிய வேளையில் பல வண்டிகள், சூதர்கள், மாகதர்கள் தக்க கீதங்களாலும் ஸ்துதிகளாலும் அவரை வணங்குவர்॥
Verse 8
प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।
பரந்தபனான ராமன் எப்போதும் அரண்மாளிகைகளின் உச்சியில் விமானம்போல் உயர்ந்த மாடங்களிலும் வலபி மாளிகைகளிலும் வாழ்ந்தான்—அங்கே பொன்-வெள்ளி பதித்த தரைகள், சிறந்த விரிப்புகள் விரிக்கப்பட்டிருந்தன. அவை மலர்க் குவியல்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டு, சந்தனம் அகில் (அகுரு) மணத்தால் பரிமளித்து, வெண்மேகம்போல் ஒளிர்ந்து, கிளிகளின் கூட்டக் குரலால் முழங்கின. அந்தச் சிறந்த அரண்மாளிகைகள் குளிர்ச்சியும் நறுமணமும் நிறைந்தவை; பொன்னொளி பூசிய சுவர்களுடன் மேருவைப் போன்ற மகிமை கொண்டவை. அங்கே பாடல்-வாத்தியங்களின் ஒலி, ஆபரணங்களின் மென்மையான சலசலப்பு, மிருதங்கங்களின் சிறந்த முழக்கம் ஆகியவற்றால் அவர் இடையறாது விழித்தெழுவார்; உரிய வேளையில் பல வண்டிகள், சூதர்கள், மாகதர்கள் தக்க கீதங்களாலும் ஸ்துதிகளாலும் அவரை வணங்குவர்॥
Verse 9
प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।
பரந்தபனான ராமன் எப்போதும் அரண்மாளிகைகளின் உச்சியில் விமானம்போல் உயர்ந்த மாடங்களிலும் வலபி மாளிகைகளிலும் வாழ்ந்தான்—அங்கே பொன்-வெள்ளி பதித்த தரைகள், சிறந்த விரிப்புகள் விரிக்கப்பட்டிருந்தன. அவை மலர்க் குவியல்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டு, சந்தனம் அகில் (அகுரு) மணத்தால் பரிமளித்து, வெண்மேகம்போல் ஒளிர்ந்து, கிளிகளின் கூட்டக் குரலால் முழங்கின. அந்தச் சிறந்த அரண்மாளிகைகள் குளிர்ச்சியும் நறுமணமும் நிறைந்தவை; பொன்னொளி பூசிய சுவர்களுடன் மேருவைப் போன்ற மகிமை கொண்டவை. அங்கே பாடல்-வாத்தியங்களின் ஒலி, ஆபரணங்களின் மென்மையான சலசலப்பு, மிருதங்கங்களின் சிறந்த முழக்கம் ஆகியவற்றால் அவர் இடையறாது விழித்தெழுவார்; உரிய வேளையில் பல வண்டிகள், சூதர்கள், மாகதர்கள் தக்க கீதங்களாலும் ஸ்துதிகளாலும் அவரை வணங்குவர்॥
Verse 10
अश्रद्धेयमिदं लोके न सत्यं प्रतिभाति मा।मुह्यते खलु मे भाव स्स्वप्नोऽयमिति मे मतिः।।।।
“இந்த உலகில் இது நம்ப முடியாதது; எனக்கு இது உண்மை போலத் தோன்றவில்லை. என் மனம் உண்மையிலேயே மயங்குகிறது—இது கனவு போன்றதே என்று எண்ணுகிறேன்.”
Verse 11
न नूनं दैवतं किंचित्कालेन बलवत्तरम्।यत्र दाशरथी रामो भूमावेव शयीत सः।।।।
“காலத்தை விட வலிமையான தெய்வசக்தி எதுவும் இல்லை; ஏனெனில் தசரதனின் புதல்வன் ராமனே வெறும் தரையிலே துயில வேண்டியதாகியது.”
Verse 12
विदेहराजस्य सुता सीता च प्रियदर्शना।दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च।।।।
“விதேகராஜன் ஜனகனின் மகள், அழகிய தோற்றமுடைய, அன்பிற்குரிய, தசரதனின் மருமகளான சீதையும் தரையிலே துயின்றாள்.”
Verse 13
इयं शय्या मम भ्रातुरिदं हि परिवर्तितम्।स्थण्डिले कठिने सर्वं गात्रै र्विमृदितं तृणम्।।।।
“இது என் அண்ணனின் படுக்கை; இங்கேயே அவர் புரண்டு புரண்டு படுத்தார். இந்தக் கடினமான தரைத்துண்டில், அவரது அங்கங்களால் எல்லாப் புல்லும் நசுங்கி மிருதுவாயிற்று.”
Verse 14
मन्ये साभरणा सुप्ता सीताऽस्मिञ्छयनोत्तमे।तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनकबिन्दवः।।।।
சீதா ஆபரணங்களுடன் இந்தச் சிறந்த படுக்கையில் உறங்கினாள் என நான் நினைக்கிறேன்; ஏனெனில் இங்கும் அங்கும் பொன்னின் நுண்துகள்கள் ஒட்டியிருப்பது காணப்படுகிறது।
Verse 15
उत्तरीयमिहाऽसक्तं सुव्यक्तं सीतया तदा।तथा ह्येते प्रकाशन्ते सक्ताः कौशेयतन्तवः।।।।
இங்கே சீதையின் மேலாடை சிக்கியிருந்தது என்பது தெளிவாகிறது; ஏனெனில் இந்தப் பட்டுத் தந்துக்கள் ஒட்டிக் கொண்டு ஒளிர்ந்து காணப்படுகின்றன।
Verse 16
मन्ये भर्तु स्सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी।सुकुमारी सती दुःखं न हि विजानाति मैथिली।।।।
கணவரின் படுக்கையே அவளுக்கு இன்பமாகத் தோன்றுகிறது என நான் நினைக்கிறேன்; ஆகவே தவவாழ்வில் இருந்தாலும் அந்த நுண்மையான இளம்பெண் மைதிலி இதைத் துன்பமாக அறியவில்லை।
Verse 17
हा हन्ताऽस्मि नृशंसोऽहं यत्सभार्यः कृते मम।ईदृशीं राघवश्शय्यामधिशेते ह्यनाथवत्।।।।
அய்யோ! நான் கொடூரன்; என் காரணமாக ராகவன் தன் மனைவியுடன் இத்தகைய படுக்கையில் ஆதரவற்றவன் போலக் கிடக்கிறான்।
Verse 18
सार्वभौमकुले जात स्सर्वलोकस्य सम्मतः।सर्वलोकप्रियस्त्यक्त्वा राज्यं सुखमनुत्तम्।।।।कथमिन्दीवरश्यामो रक्ताक्षः प्रियदर्शनः।सुखभागी न दुःखार्ह श्शयितो भुवि राघवः।।।।
சார்வபௌம வம்சத்தில் பிறந்து, உலகமெங்கும் மதிக்கப்படுபவனும் அனைவருக்கும் பிரியமானவனும்; அரசையும் ஒப்பற்ற இன்பங்களையும் துறந்த அந்த இந்தீவர-நீல நிறத்தவன், செந்நயனன், இனிய தோற்றமுடையவன்—இன்பத்திற்குரியவன், துன்பத்திற்குத் தகாதவன் ஆகிய ராகவன் பூமியில் எவ்வாறு உறங்குகிறான்?
Verse 19
सार्वभौमकुले जात स्सर्वलोकस्य सम्मतः।सर्वलोकप्रियस्त्यक्त्वा राज्यं सुखमनुत्तम्।।2.88.18।।कथमिन्दीवरश्यामो रक्ताक्षः प्रियदर्शनः।सुखभागी न दुःखार्ह श्शयितो भुवि राघवः।।2.88.19।।
அனைத்தையும் நுணுக்கமாகக் கேட்டறிந்து, பரதன் அமைச்சர்களுடன் இங்குதீ மரத்தின் அடியினை அணைந்து, ராமனின் படுக்கையை நோக்கி எல்லா தாய்மார்களிடமும் கூறினான்—“இங்கேயே அந்த மகாத்மா நிலத்தில் இரவு துயின்றான்; இதோ, அவன் படுக்கை அழுத்தி நசுங்கிய இடம் இதுவே.”
Verse 20
धन्यः खलु महाभागो लक्ष्मण श्शुभलक्षणः।भ्रातरं विषमे काले यो राममनुवर्तते।।।।
உண்மையிலே, நல்விளக்கங்களால் விளங்கும் மகாபாக்யசாலி இலக்குமணன் பாக்கியவான்; துன்பக் காலத்தில் அண்ணன் ராமனைத் தொடர்ந்து துணையாக நிற்பவன் அவனே.
Verse 21
सिद्धार्था खलु वैदेही पतिं याऽनुगता वनम्।वयं संशयिता स्सर्वे हीनास्तेन महात्मना।।।।
நிச்சயமாக வைதேஹி கृतார்த்தை; கணவனைத் தொடர்ந்து வனத்திற்குச் சென்றாள். ஆனால் அந்த மகாத்மா ராமனை இழந்த நாங்கள் அனைவரும் ஐயமும் கலக்கமும் கொண்டவர்களாய் உள்ளோம்.
Verse 22
आकर्णधारा पृथिवी नौः इव प्रतिभाति मा।गते दशरथे स्वर्गं रामे चारण्यमाश्रिते।।।।
தசரதன் ஸ்வர்க்கம் சென்றுவிட்டான்; ராமன் வனத்தில் அடைக்கலம் கொண்டான்—இந்நிலையில் இந்த முழு நாடும் எனக்குக் கப்பலோட்டியில்லா படகுபோல் தோன்றுகிறது.
Verse 23
न च प्रार्थयते कच्चिन्मनसापि वसुन्धराम्।वनेऽपि वसतस्तस्य बाहुवीर्याभिरक्षिताम्।।।।
அவர் வனத்தில் வாழ்ந்தாலும், அவரது புஜவலத்தால் காக்கப்படும் இந்தப் பூமி-ராஜ்யத்தை யாரும் மனத்தில்கூட விரும்பமாட்டார்।
Verse 24
शून्यसंवरणारक्षामयन्त्रितहयद्विपाम्।अपावृतपुरद्वारां राजधानीमरक्षिताम्।।।।अप्रहृष्टबलां शून्यां विषमस्थामनावृताम्।शत्रवो नाभिमन्यन्ते भक्षान्विषकृतानिव।।।।
மதில்களில் காவல் இல்லை, குதிரை-யானைகள் கட்டுப்பாடின்றி, நகரவாசல்கள் திறந்தே—தலைநகர் காவலின்றி கிடக்கிறது. படை உற்சாகமின்றி, நகரம் வெறுமையாக, நிலைமை அபாயமாக வெளிப்படையாக உள்ளது; அத்தகைய நகரத்தைப் பகைவரும் கைப்பற்ற எண்ணமாட்டார்கள்—விஷம் கலந்த உணவைப் போலத் தவிர்ப்பார்கள்।
Verse 25
शून्यसंवरणारक्षामयन्त्रितहयद्विपाम्।अपावृतपुरद्वारां राजधानीमरक्षिताम्।।2.88.24।।अप्रहृष्टबलां शून्यां विषमस्थामनावृताम्।शत्रवो नाभिमन्यन्ते भक्षान्विषकृतानिव।।2.88.25।।
இது முந்தைய வருணனையின் மீளுரையாகும்—மதில்காவல் இல்லை, குதிரை-யானைகள் கட்டுப்பாடின்றி, நகரவாசல்கள் திறந்தே; படை உற்சாகமின்றி, நகரம் வெறுமையாக, நிலைமை அபாயமாக வெளிப்படையாக உள்ளது. இவ்வாறு துன்புற்ற அயோத்தியைப் பகைவரும் கைப்பற்ற மாட்டார்கள்—விஷம் கலந்த உணவைப் போலத் தவிர்ப்பார்கள்।
Verse 26
अद्यप्रभृति भूमौ तु शयिष्येऽहं तृणेषु वा।फलमूलाशनो नित्यं जटाचीराणि धारयन्।।।।
இன்றுமுதல் நானும் நிலத்திலோ புல்லிலோ படுத்துறங்குவேன்; எப்போதும் பழம்-வேர் உண்டு, சடைமுடியும் பட்டை ஆடையும் அணிவேன்।
Verse 27
तस्यार्थमुत्तरं कालं निवत्स्यामि सुखं वने।तं प्रतिश्रवमामुच्य नास्य मिथ्या भविष्यति।।।।
அவருக்காக மீதமுள்ள காலமெல்லாம் நான் மகிழ்வுடன் வனத்தில் வாழ்வேன்; அந்த உறுதியை ஏற்று, அவரது வாக்கு பொய்யாகாதபடி செய்வேன்।
Verse 28
वसन्तं भ्रातुरर्थाय शत्रुघ्नो माऽनुवत्स्यति।लक्ष्मणेन सहत्वार्यो ह्ययोध्यां पालयिष्यति।।।।
அண்ணனின் நலனுக்காக நான் வனத்தில் வாழ்வேன்; சத்ருக்னனும் என்னைத் தொடர்ந்து அங்கேயே தங்குவான். அந்த ஆரியன் இலக்குமணனுடன் சேர்ந்து அயோத்தியை தர்மப்படி ஆளுவான்॥
Verse 29
अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थमयोध्यायां द्विजातयः।अपि मे देवताः कुर्युरिमं सत्यं मनोरथम्।।।।
அயோத்தியில் இருபிறப்பினர் காகுத்ஸ்த வம்சத்தவரை அபிஷேகம் செய்வார்கள். தேவர்கள் என் இந்தப் பிரியமான மனோரதத்தை உண்மையாய் நிறைவேற்றட்டும்॥
Verse 30
प्रसाद्यमान श्शिरसा मया स्वयं बहुप्रकारं यदि नाभिपत्स्यते।ततोऽनुवत्स्यामि चिराय राघवम् वनेचरन्नार्हति मामुपेक्षितुम्।।।।
நான் தானே தலை வணங்கி பலவிதமாகப் பணிந்து அவருடைய அருளைப் பெற முயன்றும் என் வேண்டுதல் நிறைவேறாவிடில், நான் நீண்ட காலம் ராகவனைத் தொடர்ந்து காடில் வாழ்வேன். நானும் வனவாசியாகிவிட்டபின் அவர் என்னை அலட்சியம் செய்யத் தகுதியில்லை॥
Frequently Asked Questions
Bharata confronts responsibility for Rama’s hardship and responds with a concrete ethical act: he vows to adopt ascetic practices and even live in the forest to ensure Rama’s exile-vow remains inviolate, while continuing to seek Rama’s consent for rightful restoration.
The sarga frames Kāla (Time/Destiny) as a superior force that can overturn royal comfort, teaching that dharma is tested not in prosperity but in adversity—where truth, vows, and compassion must be maintained despite personal grief.
The ingudī tree functions as a narrative landmark marking Rama’s austerity; Ayodhya is depicted as a vulnerable capital with open gates and weakened defenses, highlighting the cultural expectation that kingship includes vigilant protection of the city and morale of the army.
Ask anything about Sarga 88 of the Valmiki Ramayana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.