Sarga 103
पिण्डदानदर्शनम् — The Queens Behold Rama’s Śrāddha Offering
अयोध्याकाण्ड
வசிஷ்டர் மந்தாகினி கரையிலுள்ள தீர்த்தத்திற்குப் பாதயாத்திரையாகச் சென்று, ராமதரிசனத்திற்குத் துடித்த தசரதரின் ராணிகளை முன்னே நடத்தினார். ராமன்–லக்ஷ்மணன் அடிக்கடி நீராடும் துறையை அவர்கள் அடைந்தனர். துயரால் சோர்ந்து கண்ணீரோடு இருந்த கௌசல்யை, வன எல்லையிலுள்ள அந்தப் புனித இடத்தைச் சுட்டிக் காட்டி—நிர்வாசிக்கப்பட்ட அந்த மூவரும் எவ்வளவு கஷ்டத்துடன் வாழ வேண்டியிருந்தது என்று உரைத்தாள். ராமனுக்காக நீர் எடுத்து வருதல் முதலான பணிகளில் லக்ஷ்மணன் இடைவிடாது உழைப்பதைப் பார்த்து, அவன் இத்தகைய கடினத் தொழிலிலிருந்து விடுபட வேண்டும் என விரும்பினாள். பின்னர் தெற்குநோக்கி முனையுள்ள தர்ப்பைப் புல்லின் மீது வைக்கப்பட்ட இங்குதி பழக் கூழால் செய்யப்பட்ட பிண்டங்களை அவள் கண்டாள்—ராமன் மரபுப்படி தந்தைக்குச் செய்த ஸ்ராத்தப் பிண்டதானம். ஒருகாலத்தில் பேரரசு வைபவத்தில் இருந்த தசரதருக்காக இவ்வனப்பணியைக் கண்டதும் அவள் புலம்பினாள்—தேவனொத்த அரசனுக்கு இத்தகைய உணவு ஏற்றதா, ராமனின் இன்றைய தாழ்ந்த நிலைபோல் வேதனை வேறில்லை என்று. “மனிதனின் அன்னம் எப்படியோ, அவன் தேவதைகளின் அன்னமும் அப்படியே” என்ற பழமொழி இங்கே துயரமாக உண்மையாய் நிறைவேறியதென அவளுக்குத் தோன்றியது. இணைமனைவியர் கௌசல்யையை ஆறுதல் கூறி, ஆசிரமத்தில் ராமனைப் பார்த்தனர்—ஒளிவீசினாலும், விண்ணிலிருந்து வீழ்ந்த தேவனைப் போல. தாய்மார்கள் அழுதனர்; ராமன் எழுந்து அவர்களின் பாதங்களைப் பணிவுடன் தொட்டு வணங்கினான்; அவர்கள் அவன் முதுகிலிருந்த தூசியைத் துடைத்தனர். லக்ஷ்மணனும் வணங்க, ராணிகள் அவனுக்கும் ராமனைப் போலவே தாய்ச் சினேகத்தை அளித்தனர். சீதை துயரத்தில் மாமியார்களின் பாதங்களைப் பற்றிக் கொண்டாள்; கௌசல்யை அவளை மகள்போல் அணைத்து, அவள் அனுபவித்த துன்பத்தை நினைந்து புலம்பினாள்; சீதையின் வாடிய முகத்தைப் பல உவமைகளால் கூறி, துயரத்தை அரணியால் எழும் தீ தன் ஆதாரத்தையே எரிப்பதுபோல் விளக்கியாள். பின்னர் ராமன் வசிஷ்டரின் பாதங்களைப் பற்றிக் கொண்டு அவரருகில் அமர்ந்தான்; பரதன் கைகூப்பி அருகில் அமர, அவன் என்ன சொல்லப் போகிறான் என்று அனைவரும் எதிர்நோக்கினர். நண்பர்கள் சூழ ராமன்–லக்ஷ்மணன்–பரதன் மூவரும், யாகத்தில் ருத்விக்கள் சூழ்ந்த மூன்று யாகஅக்னிகளைப் போலப் பிரகாசித்தனர்.
Shlokas
Verse 1
वसिष्ठः पुरतः कृत्वा दारान्दशरथस्य च।अभिचक्राम तं देशं रामदर्शनतर्षितः।।2.103.1।।
வசிஷ்டர், தசரதரின் தேவியரை முன்னே வைத்து, ராமதரிசனத் தாகத்தால் ஏங்கியவனாய், அந்த இடத்தை நோக்கி புறப்பட்டார்.
Verse 2
राजपत्न्यश्च गच्छन्त्यो मन्दं मन्दाकिनीं प्रति।ददृशु स्तत्र तत् तीर्थं रामलक्ष्मणसेवितम्।।2.103.2।।
அரசப் பெண்கள் மெதுவாக மந்தாகினி நோக்கிச் செல்லும் போது, அங்கே ராமன்-லக்ஷ்மணன் சேவித்த அந்தத் தீர்த்தத்தைக் கண்டனர்।
Verse 3
कौसल्या बाष्पपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता।सुमित्रामब्रवीद्दीना याश्चान्या राजयोषितः।।2.103.3।।
கௌசல்யை கண்ணீரால் நிரம்பி, துயரால் வாடிய முகத்துடன், தாழ்வுற்ற மனத்தோடு சுமித்ரையையும் பிற அரசமகளிரையும் நோக்கி கூறினாள்।
Verse 4
इदं तेषामनाथानां क्लिष्टमक्लिष्टकर्मणाम्।वने प्राक्कलनं तीर्थं ये ते निर्विषयीकृताः।।2.103.4।।
இது வனத்தின் கிழக்கில் உள்ள அந்தத் தீர்த்தமே—அநாதர்போல் ஆனவர்களுக்கும், துன்புற்றும் செயலில் சோராதவர்களுக்கும் உரியது; தம் அரசுரிமை நிலத்திலிருந்து நீக்கப்பட்டவர்களை நினைவுறுத்தும் புனிதத் துறை.
Verse 5
इत स्सुमित्रे पुत्रस्ते सदा जलमतन्द्रितः।स्वयं हरति सौमित्रिर्मम पुत्रस्य कारणात्।।2.103.5।।
சுமித்ரையே, இங்கிருந்து உன் மகன் சௌமித்ரி எப்போதும் சோர்வில்லாமல் தானே நீரை எடுத்துவருகிறான்—என் மகனின் நலனுக்காக.
Verse 6
जघन्यमपि ते पुत्रः कृतवान् न तु गर्हितः।भ्रातुर्यदर्थरहितं सर्वं तद् गर्हितंं गुणैः।।2.103.6।।
அம்மையே! உன் மகன் தாழ்ந்ததாகத் தோன்றும் செயலைச் செய்தாலும் அவன் பழிக்கத்தக்கவன் அல்லன். அண்ணனின் நலனுக்காக செய்யப்படும் எதுவும் குணங்களால் உயர்த்தப்பட்டு உண்மையில் போற்றத்தக்கதே.
Verse 7
अद्यायमपि ते पुत्रः क्लेशानामतथोचितः।नीचानर्थ समाचारं सज्जं कर्म प्रमुञ्चतु।।2.103.7।।
இன்றும் உன் மகன் துன்பங்களுக்கு உரியவன் அல்லன்; துயரத்திற்கு பழகியவனும் அல்லன். அவன் மீது சுமத்தப்பட்ட கடுமையான, இழிவான, பயனற்ற இந்தச் செயலை அவன் விட்டு விடட்டும்.
Verse 8
दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु सा ददर्श महीतले।पितुरिङ्गुदिपिण्याकं न्यस्तमायतलोचना।।2.103.8।।
பெரிய கண்களையுடைய கௌசல்யை, நிலத்தில் தெற்குநோக்கி முனையுள்ள தர்ப்பைப் புல்லின் மீது தந்தைக்காக வைக்கப்பட்ட இங்குதி பழக் கூழின் பிண்டத்தை கண்டாள்.
Verse 9
तं भूमौ पितुरार्तेन न्यस्तं रामेण वीक्ष्य सा।उवाच देवी कौसल्या सर्वा दशरथस्त्रियः।।2.103.9।।
தந்தைக்காக துயருற்ற ராமன் நிலத்தில் வைத்த அந்த அర్పணத்தைப் பார்த்து, தேவியான கௌசல்யை தசரதனின் எல்லா மனைவியரையும் நோக்கி உரைத்தாள்.
Verse 10
इदमिक्ष्वाकुनाथस्य राघवस्य महात्मनः।राघवेण पितुर्दत्तं पश्यतैतद्यथाविधि।।2.103.10।।
இக்ஷ்வாகு குலநாதனும் மகாத்மாவுமான அரசர் தசரதர்—தந்தைக்கு—ராகவன் (ராமன்) யதாவிதியாக பிண்டோதகாதி அர்ப்பணித்த இந்த நிவேதனத்தைப் பாருங்கள்.
Verse 11
तस्य देवसमानस्य पार्थिवस्य महात्मनः।नैतदौपयिकं मन्ये भुक्तभोगस्य भोजनम्।।2.103.11।।
தேவருக்கு ஒப்பான அந்த மகாத்ம அரசர்—ஒருகாலத்தில் எல்லாப் போகங்களையும் அனுபவித்தவர்—அவருக்கு இந்த உணவு ஏற்றதல்ல என்று நான் கருதுகிறேன்.
Verse 12
चतुरन्तां महीं भुक्त्वा महेन्द्रसदृशो विभुः।कथमिङ्गुदिपिण्याकं स भुक्ते वसुधाधिपः।।2.103.12।।
ஒருகாலத்தில் நான்கு திசைகளிலும் பரந்த பூமியை அனுபவித்த, இந்திரனுக்கு ஒப்பான வல்லமைமிக்க பூமியாதிபதி—இப்போது இங்குதீப் பிசிறிலிருந்து செய்த பிண்யாகத்தை எவ்வாறு உண்ணுவான்?
Verse 13
अतो दुःखतरं लोके न किञ्चित्प्रतिभाति मा।यत्र रामः पितुर्दद्यादिङ्गुदिक्षोदमृद्धिमान्।।2.103.13।।
இதைக் காட்டிலும் அதிகத் துயரம் உலகில் எனக்குத் தோன்றவில்லை—ஒருகாலத்தில் செழிப்புடைய ராமன் தன் தந்தைக்கு இங்குதீ நசுக்கிய பிண்யாகத்தை அர்ப்பணிக்க வேண்டியதுதான்.
Verse 14
रामेणेङ्गुदिपिण्याकं पितुर्दत्तं समीक्ष्य मे।कथं दुःखेन हृदयं न स्फोटति सहस्रधा।।2.103.14।।
ராமன் தந்தைக்கு இங்குதீப் பிண்யாகத்தை அளித்ததைப் பார்த்து, துயரால் என் இதயம் ஆயிரம் துண்டுகளாக ஏன் சிதறாமல் இருக்கிறது?
Verse 15
श्रुतिस्तु खल्वियं सत्या लौकिकी प्रतिभाति मा।यदन्नः पुरुषो भवति तदन्नास्तस्य देवताः।।2.103.15।।
இப்போது உலகில் வழங்கும் இந்தச் சொல் உண்மையென எனக்குத் தோன்றுகிறது—மனிதன் எந்த அன்னத்தில் வாழ்கிறானோ, அவனுடன் தொடர்புடைய தேவதைகளும் அதே அன்னத்தை ஏற்கின்றனர்.
Verse 16
एवमार्तां सपत्न्यस्ता जग्मुराश्वास्य तां तदा।ददृशुश्चाश्रमे रामं स्वर्गच्युतमिवामरम्।।2.103.16।।
இவ்வாறு துயருற்ற கௌசல்யையை இணைமனைவியர் ஆறுதல் கூறி அப்போது முன்னே சென்றனர்; ஆசிரமத்தில் அவர்கள் ராமனை கண்டனர்—வானுலகத்திலிருந்து வீழ்ந்த தேவனைப் போல.
Verse 17
सर्वभोगैः परित्यक्तं रामं सम्प्रेक्ष्य मातरः।आर्ता मुमुचुरश्रूणि सस्वरं शोककर्शिताः।।2.103.17।।
அனைத்து அரசபோகங்களும் இழந்த ராமனைப் பார்த்த மாதர்கள், துயரால் மெலிந்து, உரத்த குரலில் புலம்பி கண்ணீர் பெருக்கினர்।
Verse 18
तासां रामस्समुत्थाय जग्राह चरणान् शुभान्।मात्रूणां मनुजव्याघ्रस्सर्वासां सत्यसङ्गरः।।2.103.18।।
அப்போது சத்தியத்தில் நிலைத்த மனிதர்களில் சிறந்த ராமன் எழுந்து, எல்லா தாய்மார்களின் திருப்பாதங்களை பக்தியுடன் பற்றிப் பணிந்தான்।
Verse 19
ताः पाणिभि स्सुखस्पर्शैर्मृद्वङ्गुलितलै श्शुभैः।प्रममार्जू रजः पृष्ठाद्रामस्यायतलोचनाः।।2.103.19।।
அந்த அகன்ற கண்களையுடைய அரசமாதர்கள், மென்மையான விரல்களுள்ள இனியத் தொடுதலுடைய திருக்கரங்களால் ராமனின் முதுகிலிருந்த தூசியை மெதுவாகத் துடைத்தனர்।
Verse 20
सौमित्रिरपि ता स्सर्वा मातृ़स्सम्प्रेक्ष्य दुःखितः।अभ्यवादयतासक्तं शनै रामादनन्तरम्।।2.103.20।।
சௌமித்ரி லக்ஷ்மணனும் அந்த எல்லா தாய்மார்களைக் கண்டு துயருற்றான்; ராமனைத் தொடர்ந்து சென்று, மெதுவாக பக்தியுடன் அவர்களுக்கு வணங்கினான்।
Verse 21
यथा रामे तथा तस्मिन्सर्वा ववृतिरे स्त्रियः।वृत्तिं दशरथाज्जाते लक्ष्मणे शुभलक्षणे।।2.103.21।।
அவர்கள் ஸ்ரீராமரிடம் எவ்வாறு நடந்தார்களோ, அதேபோல் தசரதனின் புதல்வனும் சுபலக்ஷணனுமான லக்ஷ்மணனிடமும் எல்லா ராணிகளும் சமமான அன்பும் மரியாதையும் கொண்டு நடந்தனர்.
Verse 22
सीताऽपि चरणांस्तासामुपसङ्गृह्य दुःखिता।श्वश्रूणामश्रुपूर्णाक्षी सा बभूवाग्रतः स्थिता।।2.103.22।।
சீதையும் துயருற்றவளாய் தன் மாமியார்களின் பாதங்களைப் பற்றிக் கொண்டு வணங்கினாள்; கண்ணீர் நிறைந்த கண்களுடன் அவர்களின் முன்னிலையில் நின்றாள்.
Verse 23
तां परिष्वज्य दुःखार्तां माता दुहितरं यथा।वनवासकृशां दीनां कौसल्या वाक्यमब्रवीत्।।2.103.23।।
வனவாசத்தால் மெலிந்தும் துயரால் வாடியும் இருந்த சீதையை, தாய் தன் மகளைக் கட்டியணைப்பதுபோல் கௌசல்யை அணைத்து, அவளிடம் வார்த்தைகள் கூறினாள்.
Verse 24
विदेहराजस्य सुता स्नुषा दशरथस्य च।रामपत्नी कथं दुःखं सम्प्राप्ता निर्जने वने।।2.103.24।।
விதேஹராஜனின் மகளும், தசரதனின் மருமகளும், ராமரின் மனைவியுமான அவள்—எப்படி இவ்வளவு துயரத்தை தனிமையான காட்டில் அடைந்தாள்?
Verse 25
पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम्।काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः।।2.103.25।।मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाऽश्रयम्।भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः।।2.103.26।।
உன் முகம் வெயிலால் சுட்டெறிந்த தாமரையைப் போலவும், வாடிய நீலத்தாமரையைப் போலவும் தெரிகிறது; தூசியால் மாசடைந்த பொன்னைப் போலவும், மேகங்களால் மங்கிய நிலாவைப் போலவும் தோன்றுகிறது.
Verse 26
पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम्।काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः।।2.103.25।।मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाऽश्रयम्।भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः।।2.103.26।।
ஓ வைதேஹி! உன் முகத்தை நோக்கியவுடனே என் உள்ளத்தில் துயரம் மிகக் கடுமையாக எரிகிறது—விபத்து எனும் அரணிக் கட்டைகளில் பிறந்த தீ தன் ஆதாரத்தையே எரிப்பதுபோல்।
Verse 27
ब्रुवन्त्यामेवमार्तायां जनन्यां भरताग्रजः।पादावासाद्य जग्राह वसिष्ठस्य च राघवः।।2.103.27।।
இவ்வாறு துயருற்ற தாய் பேசிக்கொண்டிருக்கையில், பரதனின் அண்ணன் ராகவன் வசிஷ்டரிடம் சென்று பக்தியுடன் அவரது திருவடிகளைப் பற்றினான்।
Verse 28
पुरोहितस्याग्निसमस्य वै तदा बृहस्पतेरिन्द्रमिवामराधिपः।प्रगृह्य पादौ सुसमृद्धतेजसस्सहैव तेनोपविवेश राघवः।।2.103.28।।
அப்போது அக்னியைப் போன்ற ஒளியுடைய அந்த குலபுரோகிதரின் திருவடிகளைப் பற்றிக் கொண்டு ராகவன் அவரருகே அமர்ந்தான்—தேவர்களின் அதிபதி இந்திரன் பிரகஸ்பதியருகே அமர்வதுபோல்।
Verse 29
ततो जघन्यं सहितै स्समन्त्रिभिः पुरप्रधानैश्च सहैव सैनिकैः।जनेन धर्मज्ञतमेन धर्मवानुपोपविष्टो भरत स्तदाऽग्रजम्।।2.103.29।।
பின்னர் தர்மவான் பரதன் தன் அண்ணனருகே அமர்ந்தான்; அவன் பின்னால் அமைச்சர்கள், நகரத் தலைவர்கள், வீரர்கள், மேலும் தர்மத்தில் மிக நிபுணரானோர் அமர்ந்திருந்தனர்।
Verse 30
उपोपविष्ट स्तु तदा स वीर्यवांस्तपस्विवेषेण समीक्ष्य राघवम्।श्रिया ज्वलन्तं भरतः कृताञ्जलिर्यथा महेन्द्रः प्रयतः प्रजापतिम्।।2.103.30।।
அப்போது வீரமிகு பரதன், தவவிரதியின் ஆடையிலிருந்தும் திருவொளியால் ஜ்வலித்த ராகவனை நோக்கி, அவன் அருகில் அமர்ந்து கைகூப்பினான்—பரிசுத்தமான மகேந்திரன் பிரஜாபதியின் சன்னிதியில் அமர்வதுபோல்.
Verse 31
किमेष वाक्यं भरतोऽद्य राघवं प्रणम्य सत्कृत्य च साधु वक्ष्यति।इतीव तस्यार्यजनस्य तत्त्वतो बभूव कौतूहलमुत्तमं तदा।।2.103.31।।
அப்போது உயர்ந்த ஆரியர்களிடையே ஆழ்ந்த ஆவல் எழுந்தது—“இன்று பரதன் ராகவனை வணங்கி, மரியாதை செய்து, எந்த நற்கருத்தை உரைப்பான்?”
Verse 32
स राघव स्सत्यधृति श्च लक्ष्मणो महानुभावो भरत श्च धार्मिकः।वृताः सुहृद्भि श्च विरेजुरध्वरे यथा सदस्यै स्सहितास्त्रयोऽग्नयः।।2.103.32।।
சத்தியத்தில் உறுதியான ராகவன், மகத்தான லக்ஷ்மணன், தர்மநிஷ்டன் பரதன்—நல்லுறவினரால் சூழப்பட்டு—அந்த யாகச் சடங்கில், அர்ச்சகர்களால் பேணப்படும் மூன்று யாகஅக்னிகளைப் போல ஒளிர்ந்தனர்.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāma’s performance of pitṛ-rites (piṇḍadāna) for Daśaratha under exile conditions, highlighting how dharma is upheld even when resources are meager and the performer is personally distressed.
Kauśalyā’s lament and the proverb about ‘a man’s food and his gods’ underscore the moral realism of dharma: ritual duty persists amid suffering, and grief becomes a lens that reveals impermanence, status-reversal, and the ethical nobility of endurance.
The Mandākinī-associated tīrtha and the āśrama setting frame the scene; culturally, the śrāddha protocol is signaled through darbha grass oriented southward and the piṇḍa offering, with araṇi imagery used to interpret grief as a self-consuming fire.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.