சூதர் கூறுகிறார்—ஹரிபக்தனான அரசன் ருக்மாங்கதன், தன் மகன் தர்மாங்கதனுக்கு அரசாட்சியை ஒப்படைக்கத் தயாராகி, ராஜ்யத் துறவையே தர்மமாக விளக்குகிறார். தகுதியான மகனிடம் ஆட்சியை ஒப்படைத்தால் தந்தையின் தர்மமும் கீர்த்தியும் உயரும்; இல்லையெனில் குறையும். தந்தையின் பாரத்தைச் சுமந்து, புகழில் அவரை மிஞ்சி, பித்ரு-ஆணையை மதிப்பவன் தான் உண்மையான மகன்; அலட்சியம் நரகக் காரணம். குடிகளைப் பாதுகாப்பதிலான தன் சிரமத்தையும், ஹரிவாசர உபவாசத்தை நோய்/ஊனமுற்றல் போன்ற காரணங்களால் தளர்த்தக் கூடாதென்றும், அது ராஜதர்மமும் பொதுநல ஒழுக்கமும் எனவும் ருக்மாங்கதன் கூறுகிறார். தர்மாங்கதன் பொறுப்பை ஏற்று மக்களிடம்—நீதியான தண்டனை நடைமுறையில் இருக்கும் இடத்தில் யமனின் அதிகாரம் செல்லாது எனப் போதிக்கிறார். ஜனார்தன ஸ்மரணம், மமத்துவத் துறவு, வர்ணாஶ்ரமக் கடமைகள், ஹரிநாளில் குறிப்பாக த்வாதசி விரதத்தை கடுமையாகக் கடைப்பிடிக்குமாறு அறிவுறுத்துகிறார். இறுதியில் விஷ்ணுவின் உலகாதிபத்தியம் (ஹவ்ய-கவ்ய வாகன், சூரிய-ஆகாசத்தில் அந்தர்யாமி) மற்றும் எல்லா செயல்களும் புருஷோத்தமனுக்கே அர்ப்பணிக்கப்பட வேண்டும் என்ற தத்துவம் வெளிப்படுகிறது. ருக்மாங்கதன் திருப்தியடைந்து பித்ருலோகத்தை அடைந்து, நற்குணமுள்ள மகனால் கிடைத்த ‘மோக்ஷ’ பலனுக்காக மனைவியைப் புகழ்கிறார்.
Verse 1
सौतिरुवाच । रुक्मांगदस्तु राजेंद्रो भुक्त्वा भोगांस्तुमानुषान् । संपूज्य बहुशो देवं पीतांबरधरं हरम् ॥ १ ॥
சூதர் கூறினார்—அரசர்களில் தலைவனான ருக்மாங்கதன் மனித இன்பங்களை அனுபவித்த பின், மஞ்சள் ஆடை தரித்த பகவான் ஹரியை மீண்டும் மீண்டும் முறையாகப் பூஜித்தான்॥१॥
Verse 2
दत्वा मूर्ध्नि पदं विप्राः शत्रीणां रणशालिनाम् । कृत्वा शून्यं यमपथं जित्वा वैवस्वतं यमम् ॥ २ ॥
ஓ விப்ரர்களே, போரில் உறுதியாக நிற்கும் பகைவர்களின் தலைமேல் பாதம் வைத்து, வைவர்ஸ்வத யமனை வென்று யமபாதையை வெறுமையாக்குகின்றனர்।
Verse 3
वैकुण्ठस्य तु पंथानं संपूर्णं मानवैः कृतम् । आहूय तनयं काले धर्मांगदमभाषत ॥ ३ ॥
மனிதர்கள் வைகுண்டப் பாதையை முழுமையாக அமைத்தபோது, தக்க காலத்தில் அவர் தம் மகனை அழைத்து தர்மாங்கதனிடம் உரைத்தார்।
Verse 4
एतां वसुमतीं पुत्र वसुपूर्णां समंततः । परिपालय वीर्येण स्वधर्मे कृतनिश्चयः ॥ ४ ॥
மகனே, எல்லாத் திசைகளிலும் செல்வம் நிறைந்த இந்தப் பூமியை உன் வீரத்தால் காத்தருள்; உன் ஸ்வதர்மத்தில் உறுதி கொள்।
Verse 5
पुत्र समर्थे जाते यो राज्यं न प्रतिपादयेत् । तस्य धर्मस्तथा कीर्तिर्विनस्यति न संशयः ॥ ५ ॥
தகுதியான மகன் பிறந்தபின், யார் முறையாக அரசாட்சியை ஒப்படைக்காதாரோ, அவரின் தர்மமும் கீர்த்தியும் ஐயமின்றி அழியும்।
Verse 6
समर्थेन च पुत्रेण यो न याति पिता सुखम् । अवश्यं पातकी सोऽपि विज्ञेयो भुवनत्रये ॥ ६ ॥
தகுதியான மகன் இருந்தும் தந்தை இன்பம் அடையாவிடில், அவன் மூன்று உலகங்களிலும் நிச்சயமாகப் பாவி என அறியப்படுவான்।
Verse 7
पितुर्भारक्षमः पुत्रो भारं नोद्वहते तु यः । मातुरुच्चारवज्जातो द्विजिह्वो विषवर्जितः ॥ ७ ॥
தந்தையின் பாரத்தைத் தாங்க வல்லவனே ‘புத்திரன்’; அந்தப் பாரத்தை ஏற்காதவன் தாயின் வெறும் உச்சரிப்புபோல்—பெயருக்கே பிறந்தவன்—விஷமற்ற இரு நாவுடைய உயிரினம் போன்றவன்।
Verse 8
स पुत्रो योऽधिकख्यातः पितुर्भवति भूतले । प्रकाशयति सर्वत्र स्वकरैरिव भास्करः ॥ ८ ॥
பூமியில் தந்தையைவிட அதிகப் புகழ்பெறும் மகனே உண்மைப் புத்திரன்; அவன் தன் குலத்தை எங்கும் ஒளிரச் செய்கிறான்—சூரியன் தன் கதிர்களால் ஒளி பரப்புவது போல.
Verse 9
पुत्रापनयजैर्दुःखै रात्रौ जागर्तिं यत्पिता । स पुत्रो नरकं याति यावदाभूतसंप्लवम् ॥ ९ ॥
மகனைப் பேணுதல், வளர்த்தல், காத்தல் போன்ற துயரங்களால் தந்தை இரவில் விழித்திருக்க வேண்டுமெனில், அத்தகைய மகன் அனைத்துயிர்களின் பிரளயம் வரை நரகத்தை அடைவான்.
Verse 10
पितुर्वचनमादृत्य सर्वं यः कुरुते गृहे । स याति देव सायुज्यं स्तूयमानो दिवि स्थितैः ॥ १० ॥
இல்லத்தில் தந்தையின் சொல்லை மதித்து அனைத்தையும் செய்பவன், விண்ணில் இருப்போரால் புகழப்பட்டு தேவர்களுடன் சாயுஜ்யம் (ஒன்றுபாடு) அடைவான்.
Verse 11
सोऽहं प्रजाकृते पुत्र आसक्तः कर्मभिः क्षितौ । न भुक्तं नैव सुप्तं तु स्वेच्छया पालने स्थितः ॥ ११ ॥
மகனே! குடிமக்களின் நலனுக்காக நான் பூமியில் செயல்களில் கட்டுண்டிருந்தேன்; நான் உண்டதுமில்லை, உறங்கியதுமில்லை—அவர்களைப் பேணிக் காக்கும் பணியில் விருப்பத்தோடு நிலைத்திருந்தேன்.
Verse 12
असमर्थे त्वयि सुत न प्राप्तं हि मया सुखम् । विष्णुवासरभोक्तॄणां निग्रहे कृतबुद्धिना ॥ १२ ॥
மகனே, நீ இயலாதவனாய் இருந்ததால் எனக்கு உண்மையில் இன்பம் கிடைக்கவில்லை; விஷ்ணு-வாசரத்தில் உண்பவர்களைத் தண்டிக்க வேண்டும் என்று நான் உறுதி கொண்டிருந்தேன்।
Verse 13
केचिच्छैवे स्थिता मार्गे सौरे केचिद्व्यवस्थिताः । विरिंचिमार्गगाश्चान्ये पार्वत्याश्च स्थिताः परे ॥ १३ ॥
சிலர் சைவ மார்க்கத்தில் நிலைத்துள்ளனர்; சிலர் சௌர (சூரிய) மார்க்கத்தில் உறுதியாக உள்ளனர். மற்றவர்கள் விரிஞ்சி (பிரம்மா) மார்க்கத்தைப் பின்பற்றுவர்; இன்னும் சிலர் பார்வதியிடம் பக்தியுடன் இருப்பர்।
Verse 14
सायं च प्रातरासीना अग्निहोत्रे व्यवस्थिताः । बालो युवा वा वृद्धो वा गुर्विणी वा कुमारिका ॥ १४ ॥
மாலைவும் விடியற்காலமும் அமர்ந்து அவர்கள் அக்னிஹோத்ரத்தில் ஈடுபட்டு இருப்பர்—குழந்தையாயினும், இளையவனாயினும், முதியவனாயினும்; கர்ப்பிணியாயினும், கன்னியாயினும்।
Verse 15
सरोगो विकलो वापि न शक्नोति ह्युपोषितुम् । इत्येवं जल्पितं यैस्तु तान्निरस्य समंततः ॥ १५ ॥
“நோயுற்றவனோ குறைபாடுடையவனோ நோன்பு இருக்க முடியாது” என்று யார் பேசுகிறார்களோ, அவர்களின் அத்தகைய காரணங்களை எல்லாத் திசையிலும் முற்றிலும் நிராகரிக்க வேண்டும்।
Verse 16
वचोभिस्तु पुराणोक्तैर्वासरैर्बहुभिस्त्वहम् । संबोधयित्वा बहुशः प्रजानां सुखहेतवे ॥ १६ ॥
ஆனால் நான் பல நாட்களாக புராணங்களில் கூறப்பட்ட வாக்குகளால் மக்களை மீண்டும் மீண்டும் அறிவுறுத்தினேன்; அவர்களுக்குச் செம்மையும் இன்பமும் உண்டாகும்படியாக।
Verse 17
निगृह्य तान्हरिदिने निराहारान्करोमि च । शास्त्रदृष्ट्या तु विदुषो मूर्खान्दंडनपूर्वकम् ॥ १७ ॥
அவர்களை அடக்கி, ஹரியின் புனித நாளில் நான் அவர்களை உண்ணாமை (விரதம்) இருக்கச் செய்கிறேன்; சாஸ்திரக் கண்ணோட்டத்தில் ஞானி மூடர்களைத் தண்டனையால் தொடங்கி ஒழுங்குபடுத்துவான்।
Verse 18
शासयित्वा कृताः सर्वे निराहारा हरेर्दिने । तेन मे न सुखं किंचिदवलीढं धरातले ॥ १८ ॥
தண்டித்து முடித்த பின், ஹரியின் நாளில் அனைவரும் உண்ணாமை இருக்கச் செய்யப்பட்டனர். அதனால் இந்தப் பூமியில் நான் சிறிதளவும் இன்பத்தைச் சுவைத்ததில்லை।
Verse 19
कच्चिन्न दुःखेन जनान्योजयेत्किल पुत्रक । स्वेभ्यो वापि परेभ्यो वा या रक्षेच्च प्रजा नृपः ॥ १९ ॥
மகனே, அரசன் மக்களைத் துன்பத்தில் ஆழ்த்தக் கூடாதல்லவா? தன் ஆட்களிடமிருந்தோ பிறரிடமிருந்தோ—எதிலிருந்தும் குடிகளை அரசன் காக்க வேண்டும்।
Verse 20
तस्यामी ह्यक्षया लोकाः पुराणेषु प्रकीर्तिताः । सोऽहं प्रजाकृते सौम्य संस्थितो नात्मनः क्वचित् ॥ २० ॥
அந்த (தெய்வீக நிலையிலே) அழியாத உலகங்கள் புராணங்களில் புகழப்பட்டுள்ளன. இனியவனே, நான் படைக்கப்பட்ட உயிர்களின் நலனுக்காக நிலைத்திருக்கிறேன்; எனக்காக ஒருபோதும் அல்ல।
Verse 21
सौख्यमिच्छाम्यहं भोक्तुं मृगयादिसमुद्भवम् । न पानद्यूतजं पुत्र कामयेऽहं कदाचन ॥ २१ ॥
வேட்டையாடல் முதலியவற்றிலிருந்து உண்டாகும் இன்பத்தையே நான் அனுபவிக்க விரும்புகிறேன்; மகனே, குடிப்பழக்கம் மற்றும் சூதாட்டத்தால் வரும் இன்பத்தை நான் ஒருபோதும் நாடேன்।
Verse 22
एषु सक्तोऽचिरात्पुत्र विनाशं याति पार्थिवः । त्वत्प्रसादादहं पुत्र मृगयाव्याजतोऽधुना ॥ २२ ॥
மகனே, இவ்வுலகப் பொருள்-இன்பங்களில் பற்றுடைய அரசன் விரைவில் அழிவை அடைவான். உன் அருளால், மகனே, நான் இப்போது வேட்டையின் பெயரால் இங்கு வந்தேன்.
Verse 23
गिरीन्वनानि सरितः सरांसि विविधानि च । भोक्तुकामः प्रियान्कामांस्त्वयि भारं निवेश्य च ॥ २३ ॥
இன்பத்தை நாடி மனிதன் மலைகள், காடுகள், ஆறுகள், பலவகை ஏரிகள் எனச் சுற்றித் திரிகிறான்; வாழ்வின் பாரத்தை உன்னிடம் ஒப்படைத்து, விரும்பிய ஆசைப் பொருள்களை நாடுகிறான்.
Verse 24
एतत्सर्वं समाख्यातं यत्स्थितं हृदये मम । कृते तव महाकीर्तिरकृते नरकस्थितिः ॥ २४ ॥
என் இதயத்தில் நிலைத்திருந்த அனைத்தையும் உனக்குச் சொன்னேன். அதைச் செய்தால் மாபெரும் புகழ் பெறுவாய்; செய்யாவிட்டால் நரகநிலை உண்டாகும்.
Verse 25
धर्मांगद उवाच । सर्वमेतत्करिष्यामि भुंक्ष्व भोगान्मनोऽनुगान् । गुर्वीं राज्यधुरं तात त्वदीयामुद्धराम्यहम् ॥ २५ ॥
தர்மாங்கதன் கூறினான்—இவை அனைத்தையும் நான் செய்வேன். நீங்கள் மனத்திற்கினிய இன்பங்களை அனுபவியுங்கள். தந்தையே, உங்கள் அரசப் பாரமான கனத்த பொறுப்பை நான் ஏற்றுக் கொள்வேன்.
Verse 26
नहि मेऽन्यः स्मृतो धर्मस्त्वद्वाक्यकरणं विना । पितुर्वाक्यमकुर्वाणः कुर्वन्धर्मानधो व्रजेत् ॥ २६ ॥
உங்கள் சொல்லை நிறைவேற்றுதலன்றி எனக்கு வேறு தர்மம் நினைவில் இல்லை. தந்தையின் சொல்லைச் செய்யாதவன், பிற தர்மங்களைச் செய்தாலும் கீழ்நிலைக்கே செல்வான்.
Verse 27
तस्मात्करिष्ये वचनं त्वदीयं प्रांजलिः स्थितः । एवमुक्ते तु वचने राजा हृष्टो बभूव ह ॥ २७ ॥
ஆகையால் நான் கைகூப்பி நின்று உமது ஆணையை நிறைவேற்றுவேன். இவ்வாறு சொல்லப்பட்டவுடன் அரசன் மிகுந்த மகிழ்ச்சி அடைந்தான்.
Verse 28
गंतुकामो मृगान्भूयो लब्ध्वा ज्ञात्वा वनं ततः । धर्मांगदोऽपि दृष्टात्मा प्रजा आहूय चाब्रवीत् ॥ २८ ॥
புறப்பட விரும்பி, மீண்டும் மான்களைப் பெற்று அந்தக் காட்டை அறிந்து, தெளிந்த உள்ளமுடைய தர்மாங்கதனும் குடிகளை அழைத்து உரைத்தான்.
Verse 29
पित्रा नियुक्तो भवतां पालनाय हिताय च । पितुर्वाक्यं मया कार्यं सर्वथा धर्ममिच्छता ॥ २९ ॥
தந்தை உங்களைப் பாதுகாக்கவும் நலன் செய்யவும் என்னை நியமித்தார். ஆகவே எல்லாவிதத்திலும் தர்மத்தை நாடும் நான் தந்தையின் சொல்லை நிறைவேற்ற வேண்டும்.
Verse 30
नान्यो हि धर्मः पुत्रस्य पितुर्वाक्यं विना प्रजाः । मयि दंडधरे शास्ता न यमो भवति क्वचित् ॥ ३० ॥
மக்களே, தந்தையின் சொல்லைத் தவிர மகனுக்குப் பிற உயர்ந்த தர்மம் இல்லை. நான் தண்டம் ஏந்தி ஒழுக்கம் கற்பிக்கும் ஆளுநனாக இருப்பிடத்தில் யமன் எப்போதும் செயல்படான்.
Verse 31
एवं ज्ञात्वा तु युष्माभिः स्मर्तव्यो गरुडध्वजः । ब्रह्मार्पणप्रयोगेण यजनीयो जनार्दनः ॥ ३१ ॥
இவ்வாறு அறிந்து, கருடக் கொடியைத் தாங்கும் இறைவனை நினையுங்கள். மேலும் ‘பிரஹ்மார்ப்பணம்’ என்ற அர்ப்பண உணர்வால்—எல்லாவற்றையும் பரம்பொருளுக்கே அர்ப்பணித்ததாகக் கொண்டு—ஜனார்த்தனனை வழிபடுங்கள்.
Verse 32
ममत्वं हि परित्यज्य स्वजातिविहितेन च । येन वो ह्यक्षया लोका भवेयुर्नात्र संशयः ॥ ३२ ॥
‘எனது’ என்ற மமத்துவத்தைத் துறந்து, தம் தம் வர்ணாஶ்ரம விதிப்படி கடமையை ஆற்றுங்கள்; அதனால் உங்களுக்கு அடையும் உலகங்கள் அழிவில்லாதவை—இதில் ஐயமில்லை।
Verse 33
पितृमार्गाधिको ह्येष भवतां दर्शितः प्रजाः । ब्रह्मार्पणक्रियायुक्ता भवंतु ज्ञानकोविदाः ॥ ३३ ॥
ஓ முனிவர்களே, பித்ருக்களுடன் தொடர்புடைய இந்த உயர்ந்த மார்க்கத்தை நீங்கள் மக்களுக்கு காட்டினீர்கள்; அவர்கள் பிரம்மார்ப்பணமாகிய கர்மங்களில் ஈடுபட்டு, உண்மை ஞானத்தில் தேர்ந்தவர்களாகட்டும்।
Verse 34
न भोक्तव्यं हरिदिने पैत्रो मार्गस्तु शाश्वतः । विशेषो हि मयाख्यातो भवतां ब्रह्मसंस्थितिः ॥ ३४ ॥
ஹரியின் புனித நாளில் உணவு கொள்ளக் கூடாது; நோன்பே விதி. பித்ருமார்க்கம் நித்தியமானது. உங்கள் பிரம்மநிஷ்டை நிலைக்க இதை நான் விசேஷமாக உரைத்தேன்।
Verse 35
प्रयोक्तव्या च तत्त्वज्ञैः पुनरावृत्ति दुर्लभा । यदुपोष्यं हरिदिनं तदवश्यमिति स्थितिः ॥ ३५ ॥
தத்துவத்தை அறிந்தோர் இதை நிச்சயமாக நடைமுறைப்படுத்த வேண்டும்; மனிதப் பிறவி மீண்டும் கிடைப்பது அரிது. ஹரிநாளில் விதிக்கப்பட்ட நோன்பு எதுவோ, அது கட்டாயம் கடைப்பிடிக்கப்பட வேண்டும்—இதுவே நிலைபெற்ற விதி।
Verse 36
अनुनीय प्रजाः सर्वाः समाश्वात्य पुनः पुनः । न दिवा न च शर्वर्यां शेते धर्मां गदः सदा ॥ ३६ ॥
அனைத்து மக்களையும் மென்மையாக சமாதானப்படுத்தி, மீண்டும் மீண்டும் ஆறுதல் கூறி, அவர் பகலிலும் இரவிலும் படுத்து உறங்கார்; எப்போதும் தர்மப் பாதையில் உறுதியாக நிற்பார்।
Verse 37
सर्वत्र भ्रमते शौर्यात्कुर्वन्निष्कंटकां क्षितिम् । पटहो रटते नित्यं मृगारिरिपुमस्तके ॥ ३७ ॥
அவன் வீரத்தால் எங்கும் உலாவி, பூமியை நிஷ்கண்டகமாக (அடக்குமுறையற்றதாக) ஆக்குகிறான். சிங்கத்தின் பகைவனின் தலையில் போர் முரசு இடையறாது முழங்குகிறது.
Verse 38
अभुक्त्वा द्वादशीं लोका ममत्वेन विवर्जिताः । त्रिविधेषु च कार्येषु देवेशश्चिंत्यतां हरिः ॥ ३८ ॥
உண்ணாது த்வாதசி விரதம் அனுஷ்டித்தால் ‘எனது’ என்ற மமத்துவம் நீங்கும். மேலும் மூவகைச் செயல்களிலும் தேவேசன் ஹரியை நினைந்து தியானிக்க வேண்டும்.
Verse 39
हव्यकव्यवहो देवः स एव पुरुषोत्तमः । सूर्ये यो हि कृशाकाशे विसर्गे जगतां पतिः ॥ ३९ ॥
ஹவ்ய-கவ்ய நிவேதனங்களை ஏந்தும் அந்த தேவனே புருஷோத்தமன். சூரியனிலும், நுண்ணிய ஆகாயத்திலும், படைப்பின் விஸர்கத்திலும் நிலைத்து, உலகங்களின் ஆண்டவன் அவனே.
Verse 40
स्मर्त्तव्यो मनुजैः सर्वैर्धर्मकामार्थकामुकैः । स्वजातिविहितोऽप्येवं सन्मार्गे चैव माधवः ॥ ४० ॥
தர்மத்தில் ஈடுபடுவோரும், காமத்தை நாடுவோரும், செல்வத்தை விரும்புவோரும்—அனைவரும் மாதவனை நினைக்க வேண்டும். தம் சமூகக் கடமைகளைச் செய்தாலும், மாதவ-ஸ்மரணத்தால் நல்வழியில் நிலைத்திருக்க வேண்டும்.
Verse 41
स एव भोक्ता भोक्तव्यः स एव पुरुषोत्तमः । विनियोगस्तु तस्यैव सर्वकर्मसु युज्यते ॥ ४१ ॥
அவனே அனுபவிப்பவன், அவனே அனுபவிக்கப்படுபவன்; அவனே புருஷோத்தமன். ஆகையால் எல்லாச் செயல்களும் அவனுக்கே அர்ப்பணமாகச் செலுத்தப்பட வேண்டும்.
Verse 42
एवं रटंति विप्रेंद्राः पटहे मेघनिःस्वने । एवं धर्ममवाप्याथ पितां धर्मांगदस्य हि ॥ ४२ ॥
இவ்வாறு மேகமுழக்கம்போல் ஒலிக்கும் பட்டஹ நாதத்தின் நடுவே முதன்மை பிராமணர்கள் உரத்துச் சொன்னார்கள். இவ்விதம் தர்மத்தை அடைந்து, தர்மாங்கதனின் தந்தை பித்ருலோகத்தை அடைந்தார்।
Verse 43
ज्ञात्वा पुत्रं क्रियोपेतमात्मनो ह्यधिकं द्विजाः । उवाच भार्यां संहृष्टः स्थितां लक्ष्मीमिवापराम् ॥ ४३ ॥
தன் மகன் முறையான கிரியைகளும் சாதனைகளும் உடையவன், தன்னைவிட மேன்மையானவன் என்று அறிந்து அந்த த்விஜன் மகிழ்ந்தான். மற்றொரு லக்ஷ்மிபோல் நின்ற மனைவியிடம் கூறினான்।
Verse 44
संध्यावलि ह्यहं धन्यस्त्वं चापि वरवर्णिनी । उभयोर्जनितः पुत्रः शशांकधवलः क्षितौ ॥ ४४ ॥
ஓ சந்த்யாவலீ! நான் பாக்கியவான்; நீயும், அழகிய நிறமுடையவளே, பாக்கியவதி. நம்மிருவரின் இணைவால் இப்பூமியில் நிலவுபோல் வெண்மையாக ஒளிரும் மகன் பிறந்தான்।
Verse 45
कर्णाभ्यां श्रूयते मोक्षो न दृष्टः केनचित्क्वचित् । सोऽस्माभिरधिकं प्राप्तो मोक्षः सत्पुत्रसंभवः ॥ ४५ ॥
மோட்சம் என்பது காதால் கேட்கப்படுவது; எவரும் எங்கும் அதை கண்டதில்லை. ஆனால் அதைவிட மேலானதை நாம் பெற்றோம்—நல்ல மகன் பிறப்பால் உண்டாகும் இந்த ‘மோட்சம்’।
Verse 46
पुत्रे विनयसंपन्ने वृत्ताशौर्यसमन्विते । प्रतापिनि वरारोहे पितुर्मोक्षो गृहे ध्रुवम् ॥ ४६ ॥
மகன் பணிவுடன், நல்லொழுக்கமும் வீரமும் உடையவனாக, பராக்கிரமம் மிக்கவனாக இருந்தால்—அழகியவளே—தந்தையின் மோட்சம் அவன் இல்லத்திலேயே உறுதியாகிறது।
Verse 47
आनंदं ब्रह्मणो रूपं शतानंदः सुतेन यः । पिता भवति चार्वंगि सत्कर्मकरणैः शुभैः ॥ ४७ ॥
ஆனந்தமே பிரம்மத்தின் ரூபம். ஓ அழகிய அங்கங்களையுடையவளே, ‘சதானந்த’ எனும் மகனுக்குத் தந்தையாகிறவன், நல்வினைகள் எனும் சத்கர்மங்களைச் செய்ததாலே அதைப் பெறுகிறான்.
Verse 48
नैतत्साम्यं भवेद्देवि लोके स्थावरजंगमे । सत्पुत्रः पितुरादाय भारमुद्वहते तु यः ॥ ४८ ॥
ஓ தேவி, அசையும்‑அசையாத உலகில் இதற்கு ஒப்புமை இல்லை; தந்தையின் பொறுப்பை ஏற்று அந்த பாரத்தை உண்மையாய் சுமந்து முன்னே நடத்துவனே சத்புத்திரன்.
Verse 49
सोऽहं गमिष्यामि वनाय हृष्टो विहारशीलो मृगहिंसनाय । स्वेच्छाचरश्चाथ विशालनेत्रे विमुक्तपापो जनरक्षणाय ॥ ४९ ॥
ஆகவே நான் மகிழ்ந்து காட்டிற்குச் செல்வேன்; உலாவுதலை விரும்பி மிருகங்களை வேட்டையாடுவேன். ஓ விசாலநேத்திரி, என் விருப்பம்போல் நடந்து, பாவமின்றி விடுபட்டு, மக்களைப் பாதுகாக்கச் செயல்படுவேன்.
Verse 50
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरेभागे रुक्मांगदधर्मांगदसंवादो नाम नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥
இவ்வாறு ஸ்ரீ ப்ருஹந்நாரதீய புராணத்தின் உத்தரபாகத்தில் ‘ருக்மாங்கத–தர்மாங்கத உரையாடல்’ எனப்படும் ஒன்பதாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
The chapter portrays such excuses as socially corrosive rationalizations that weaken vrata-dharma; the king, using Purāṇic authority, restrains and disciplines for the subjects’ long-term welfare, aligning civic rule with spiritual good (śreyas) rather than immediate comfort (preyas).
It is a rāja-dharma claim: timely, righteous daṇḍa (discipline) prevents social sin from maturing into karmic downfall, symbolically ‘emptying Yama’s path’ by reducing conditions that lead to punitive afterlife consequences.
It uses a dharmic idiom: the birth and conduct of a virtuous, capable son is described as a practical “mokṣa” for the father—securing lineage continuity, ancestral satisfaction, and inner peace—without denying the higher theological liberation taught elsewhere.
Viṣṇu (Mādhava/Janārdana) is identified as Puruṣottama: the enjoyer and the enjoyed, the carrier/receiver of havya and kavya, indwelling sun and subtle ether; therefore all actions are to be directed and dedicated to Him alone.