BalaramaPilgrimageSarasvati26 Shlokas

Adhyaya 5: Tvashta’s Wrath, the Birth of Vritra, and the Divine Descent as the Pandavas

वृत्रोत्पत्तिः पाण्डवावतारश्च (Vṛtrotpattiḥ Pāṇḍavāvatāraś ca)

Balarama's Pilgrimage

இந்த அதிகாரத்தில் இந்திரன் த்வஷ்டாவின் புதல்வனை வதைத்ததால் த்வஷ்டா கோபமுற்று மகாயாகம் செய்து, அதிலிருந்து வ்ருத்ராசுரன் தோன்றுகிறான். வ்ருத்ரனின் வலிமையால் தேவர்கள் அஞ்சித் இந்திரனுடன் சேர்ந்து வழி தேடுகின்றனர். இறுதியில் தர்மநிலைக்காக தேவஅம்சமாக பாண்டவர்கள் பூமியில் அவதரிப்பது சுட்டிக்காட்டப்படுகிறது.

Divine Beings

Indra (Śakra, Pākaśāsana, Śatakratu)Tvaṣṭṛ (Prajāpati)Agni (Hutāśana)Vāyu/Pavana (Māruta)Yama (implied via the Yamajau)Saptarṣis (Seven Seers)Nāsatyau/Aśvinīkumāras

Celestial Realms

Svarga (implied through Indra and the devas)Meruśikhara (as the assembly locus of divaukasām)Divo mahī (heaven-to-earth descent motif)

Key Content Points

Indra’s brahmahatyā and dharma-loss cause the departure of tejas, producing political and cosmic vulnerability among the devas.Tvaṣṭṛ’s sacrificial act (jaṭā-homa) generates Vṛtra, described as a blazing, expanding asura (indra-śatru) whose growth forces Indra into fearful diplomacy via the saptarṣis.Following pact-violation and Vṛtra’s death, Indra’s bala and rūpa disperse; the Ahalyā episode is cited as an additional cause of his deformity and decline.Daityas incarnate in royal houses, creating terrestrial overpopulation of martial power; Earth petitions the devas for relief from the bhāra (burden).A caturvyūha-style distribution of divine energies culminates in the descent of the Pāṇḍavas and the fire-born Kṛṣṇā, justifying polyandry through yogic multiplicity of bodies.

Focus Keywords

Markandeya Purana Adhyaya 5Vritra birth story TvashtaIndra brahmahatya tejas lossPandava avatara Markandeya PuranaDraupadi fire-born Krsna hutashanaAhalya Gautama Indra episodeBhumi burden daityas incarnate kings

Shlokas in Adhyaya 5

Verse 1

पक्षिण ऊचुः । त्वष्टृपुत्रे हते पूर्वं ब्रह्मन्निन्द्रस्य तेजसा । ब्रह्महत्याभिभूतस्य परा हानिरजायत ॥

பறவைகள் கூறின—ஓ பிராமணரே, முன்பு த்வஷ்டாவின் மகன் இந்திரன் வலிமையால் கொல்லப்பட்டபோது, இந்திரன் பிரம்மஹத்த்யா பாவத்தால் ஆட்கொள்ளப்பட்டு பெரும் வீழ்ச்சியடைந்தான்.

Verse 2

तद्धामं प्रविवेशाथ शाक्रतेजोऽपचारतः । निस्तेजाश्चाभवच्छक्रो धर्मे तेजसि निर्गते ॥

அப்போது தர்மம் தன் இருப்பிடத்தில் புகுந்தது; சக்கிரனின் (இந்திரனின்) ஒளி விலகியவுடன் சக்கிரனும் ஒளியற்றவனானான், ஏனெனில் தர்மத்தின் தேஜஸ் நீங்கினால் தேஜஸும் அணைந்து விடும்.

Verse 3

ततः पुत्रं हतं श्रुत्वा त्वष्टा क्रुद्धः प्रजापतिः । अवलुञ्च्य जटामेकामिदं वचनमब्रवीत् ॥

அப்போது தன் மகன் கொல்லப்பட்டான் என்று கேட்ட பிரஜாபதி த்வஷ்டா கோபமுற்றார். தன் சடையிலிருந்து ஒரு முடிச்சை பறித்தெடுத்து இவ்வாறு கூறினார்.

Verse 4

अद्य पश्यन्तु मे वीर्यं त्रयो लोकाः सदेवताः । स च पश्यतु दुर्बुद्धिर्ब्रह्महा पाकशासनः ॥

“இன்று தேவர்களுடன் மூன்று உலகங்களும் என் வீரியத்தைப் பார்க்கட்டும்; மேலும் தீயமனத்தையுடைய பாகசாசனன்—பிராமணன் கொன்றவன்—அவனும் அதைப் பார்க்கட்டும்!”

Verse 5

स्वकर्माभिरतो येन मत्सुतो विनपातितः । इत्युक्त्वा कोपरक्ताक्षो जटामग्नौ जुहाव ताम् ॥

“தன் செயல்களிலேயே பற்றுடையவனாக இருந்ததால், எந்தக் காப்பும் இன்றி என் மகன் அழிந்தான்.” என்று கூறி, கோபத்தால் சிவந்த கண்களுடன் அவன் அவளைத் தன் ஜடைகளின் அக்னியில் ஆஹுதியாக இட்டான்।

Verse 6

ततो वृत्रः समुत्तस्थौ ज्वालामाली महासुरः । महाकायो महादंष्ट्रो भिन्नाञ्जनचयप्रभः ॥

அப்போது மகா அசுரன் வ்ருத்ரன் எழுந்தான்—அக்னி ஜ்வாலைகளின் மாலைகளால் சூழப்பட்டவன்; பெரும் உடலன், பேர்தந்தங்களுடன், நசுக்கிய காஜல் குவியல்போன்ற கருமை-ஒளியுடன் மின்னினான்।

Verse 7

इन्द्रशत्रुरमेयात्मा त्वष्टृतेजोपबृंहितः । अहन्यहनि सोऽवर्धदिषुपातं महाबलः ॥

இந்திரனின் பகைவன், அளவிட முடியாத இயல்புடையவன், த்வஷ்ட்ரியின் அக்னிமய சக்தியால் வலுப்பெற்று—நாள்தோறும் அந்த மகாபலன் அம்புமழை பொழிவதில், அதாவது போர்திறனில், வளர்ந்தான்।

Verse 8

वधाय चात्मनो दृष्ट्वा वृत्रं शक्रो महासुरम् । प्रेषयामास सप्तर्षोन्सन्धिमिच्छन् भयातुरः ॥

மகா அசுரன் வ்ருத்ரன் தன் அழிவிற்கே முனைந்திருப்பதைப் பார்த்து, அச்சத்தால் கலங்கிய ஷக்ரன் (இந்திரன்) உடன்படிக்கை செய்ய விரும்பி சப்தரிஷிகளை அழைத்தான்।

Verse 9

सख्यञ्चक्रुस्ततस्तस्य वृत्रेण समयांस्तथा । ऋषयः प्रीतमनसः सर्वभूतहिते रताः ॥

அப்போது அவர்கள் அவனுடன் நட்புறவு கொண்டனர்; அதுபோலவே வ்ருத்ரனுடனும் உடன்படிக்கைகள் செய்தனர். முனிவர்கள் உள்ளம் மகிழ்ந்து எல்லா உயிர்களின் நலனுக்காகத் தங்களை அர்ப்பணித்தனர்।

Verse 10

समयस्थितिमुल्लङ्घ्य यदा शक्रेण घातितः । वृत्रो हत्याभिभूतस्य तदा बलमशीऱ्यत ॥

நிறுவப்பட்ட உடன்படிக்கை விதிகளை மீறி சக்ரன் (இந்திரன்) வ்ருத்ரனை வதைத்தபோது, வ்ருத்ரவதப் பாவத்தால் ஆட்கொள்ளப்பட்ட இந்திரனின் வலிமை மெதுவாகச் சிதையத் தொடங்கியது।

Verse 11

तच्छक्रदेहविभ्रष्टं बलं मारुतमाविशत् । सर्वव्यापिनमव्यक्तं बलस्यैवाधिदैवतम् ॥

அந்த வலிமை இந்திரனின் உடலிலிருந்து நீங்கி வாயுவில் புகுந்தது. வாயு அனைத்திலும் நிறைந்தும் அவ்யக்தமுமானவன்; வலிமையின் அதிதெய்வமாகக் கூறப்படுகிறான்।

Verse 12

अहल्यां च यदा शक्रो गौतमं रूपमास्थितः । धर्षयामास देवेन्द्रस्तदा रूपमहियत ॥

சக்ரன் (இந்திரன்) கவுதமரின் உருவம் ஏற்று அகல்யாவை மீறி நடந்தபோது, அவன் ஏற்ற அந்த வேடமே உலகில் புகழ்பெற்றதாகியது।

Verse 13

अङ्गप्रत्यङ्गलावण्यं यदतीव मनोरम । विहाय दुष्टं देवेन्द्रं नासत्यावगमत् ततः ॥

அங்கம் உபாங்கம் அனைத்திலும் பேரழகுடன் விளங்கிய அவள், அப்போது தீய தேவேந்திரன் (இந்திரன்) என்பவனை விட்டு விலகி, பின்னர் நாசத்தியர்கள் எனப்படும் அஸ்வினி இரட்டையரிடம் சென்றாள்।

Verse 14

धर्मेण तेजसा त्यक्तं बलहीनमरूपिणम् । ज्ञात्वा सुरेशं दैतेयास्तज्जये चक्रुरुद्यमम् ॥

தர்மமும் ஸ்ரீயும் (ஒளி/ஐஸ்வர்யம்) விட்டு நீங்கியதால் வலியற்றவனாகவும், உருவமற்றவனெனவும் தோன்றிய தேவர்களின் தலைவன் இந்திரனை அறிந்து, தைத்தியர்கள் அவனை வெல்ல முயன்றனர்।

Verse 15

राज्ञामुद्रिक्तवीर्याणां देवेन्द्रं विजिगीषवः । कुलेष्वतिबला दैत्या अजायन्त महामुने ॥

ஓ மகாமுனியே, வலிமை மிகுதியாக வளர்ந்த அரச வம்சங்களில், தேவேந்திரன் (இந்திரன்) மீது வெற்றி கொள்ள விரும்பிய மிகுந்த சக்தியுடைய தைத்யர்கள் பிறந்தனர்।

Verse 16

कस्यचित्त्वथ कालस्य धरणी भारपीडिता । जगाम मेरुशिखरं सदो यत्र दिवौकसाम् ॥

பின்னர் சில காலம் கடந்தபின், பாரத்தால் ஒடுக்கப்பட்ட பூமி, தேவர்கள் வாசிக்கும் இடமான மேரு மலையின் சிகரத்திற்குச் சென்றாள்।

Verse 17

तेषां सा कथयामास भूरिभारावपीडिता । दनुजातमजदैत्योत्थं खेदकारणमात्मनः ॥

கனமான பாரத்தால் அழுத்தப்பட்ட அவள், தன்னுடைய துயரத்தின் காரணத்தை அவர்களிடம் கூறினாள்—தனு வம்சத் தானவர்களால் எழுந்த துன்பம் அதுவே।

Verse 18

एते भवद्भिरसुरा निहताः पृथुलौजसः । ते सर्वे मानुषे लोके जाता गेहेषु भूभृताम् ॥

இந்த மகாபலமுடைய, விரிந்த ஒளியுடைய அசுரர்கள் உங்களால் கொல்லப்பட்டவர்கள்; அவர்கள் அனைவரும் மனித உலகில் அரசர்களின் இல்லங்களில் மறுபிறவி எடுத்துள்ளனர்।

Verse 19

अक्षौहिण्यो हि बहुलास्तद्भारार्ता व्रजाम्यधः । तथा कुरुध्वं त्रिदशा यथा शान्तिर्भवेन्मम ॥

அக்ஷௌஹிணி படைகள் உண்மையிலேயே பல; அவற்றின் பாரத்தால் ஒடுக்கப்பட்ட நான் தாழ்ந்து மூழ்குகிறேன். ஆகவே, ஓ முப்பத்து மூன்று தேவர்களே, எனக்கு அமைதி உண்டாகுமாறு செய்க।

Verse 20

पक्षिण ऊचुः तेजोभागैस्ततो देवा अवतेरुर्दिवो महीम् । प्रजानामुपकारार्थं भूभारहरणाय च ॥

பறவைகள் கூறின: அப்போது தேவர்கள் தத்தம் தேஜஸின் அங்கங்களுடன் விண்ணிலிருந்து பூமிக்கு இறங்கினர்; உயிர்களின் நலனுக்கும் பூமியின் பாரத்தை அகற்றுவதற்கும்.

Verse 21

यदिन्द्रदेहजं तेजस्तन्मुमोच स्वयं वृषः । कुन्त्या जातो महातेजास्ततो राजा युधिष्ठिरः ॥

இந்திரனின் தன் உடலிலிருந்து பிறந்த அந்த ஒளிவலிமையை வृषன் (தர்மமே) வெளிப்படுத்தினார்; குந்தியிடமிருந்து மிகுந்த தேஜஸுடைய அரசன் யுதிஷ்டிரன் பிறந்தான்.

Verse 22

बलं मुमोच पवनस्ततो भीमो व्यजायत । शक्रवीर्यार्धतश्चैव जज्ञे पार्थो धनञ्जयः ॥

பின்னர் வாயு தன் வலிமையை வெளிப்படுத்தினார்; அதிலிருந்து பீமன் பிறந்தான். மேலும் இந்திரனின் வீரிய சக்தியின் பாதியிலிருந்து பார்த்தன் தனஞ்சயன் (அர்ஜுனன்) பிறந்தான்.

Verse 23

उत्पन्नौ यमजौ माद्रयां शक्ररूपौ महाद्युतिः । पञ्चधा भगवानीत्थमवतीर्णः शतक्रतुः ॥

மாத்ரியிடமிருந்து சக்ரன் (இந்திரன்) போன்ற உருவம் கொண்ட இரு ஒளிமிக்க இரட்டையர்கள் பிறந்தனர்; இவ்வாறு பகவான் சதக்ரது (இந்திரன்) ஐந்து வடிவங்களாக அவதரித்தார்.

Verse 24

तस्योत्पन्ना महाभागा पत्नी कृष्णा हुताशनात् ।

மேலும் ஹுதாசனன் (அக்னிதேவன்) மூலம் அவருக்கு மிகுந்த பாக்கியமுடைய மனைவி கிருஷ்ணா பிறந்தாள்.

Verse 25

शक्रस्यैकस्य सा पत्नी कृष्णा नान्यस्य कस्यचित् । योगीश्वराः शरीराणि कुर्वन्ति बहुलान्यपि ॥

கிருஷ்ணா சக்கிரன் (இந்திரன்) ஒருவனுக்கே மனைவி; வேறு யாருக்கும் அல்ல. ஆயினும் யோகாதிபதிகள் பல உடல்களையும் உருவாக்க வல்லவர்.

Verse 26

पञ्चानामेकपत्नीत्वमित्येतत्कथितं तव । श्रूयतां बलदेवोऽपि यथा यातः सरस्वतीम् ॥

இவ்வாறு ஒரே மனைவி கொண்ட அந்த ஐவரைப் பற்றி நான் கூறினேன். இப்போது பலதேவரும் சரஸ்வதி (நதி)யை எவ்வாறு சென்றார் என்பதையும் கேள்.

Frequently Asked Questions

What is the primary philosophical or ethical inquiry of this Adhyaya?

It examines how adharmic action—especially brahmahatyā and covenant-breaking—causally depletes tejas, bala, and even rūpa, turning personal transgression into cosmic instability that necessitates corrective avatāra.

How does this chapter advance the narrative of the Manvantaras (Ages of Manu)?

Rather than enumerating a Manu-lineage, it supplies a governance-and-cosmos rationale for terrestrial crisis: daityas incarnate in royal lines, Earth becomes bhāra-pīḍitā, and the devas respond through a planned descent—an archetypal mechanism used across Manvantara governance motifs.

If applicable, how does this chapter contribute to the Devi Mahatmyam (Shakti tradition)?

It is not within the Devi Mahatmyam (Adhyayas 81–93). Its closest Shakti-adjacent element is the fire-origin of Kṛṣṇā (Draupadī) from Hutāśana and the doctrinal justification of one wife for five through yogic multiplicity, not a direct goddess stuti or battle cycle.