Shloka 16
Adhyaya 34 — Madālāsā’s Instruction on Sadācāra (Householder Conduct, Purity, and Daily Rites)
धर्मो धर्मानुबन्धार्थो धर्मो नात्मार्थबाधकः ।
उभाभ्यां च द्विधा कामस्तेन तौ च द्विधा पुनः ॥
dharmo dharmānubandhārtho dharmo nātmārthabādhakaḥ | ubhābhyāṃ ca dvidhā kāmas tena tau ca dvidhā punaḥ ||
தர்மம் என்பது மேலும் தர்மத்தைத் தொடர்ந்து உண்டாக்குவது; தர்மம் உண்மையான ஆத்மநலனுக்கு தடையல்ல. தர்மமும் அர்த்தமும்—இவ்விரண்டின் தொடர்பில்—காமம் இருவகையாகிறது; ஆகவே அந்த இரண்டும் (தர்மம், அர்த்தம்) காமத்தின் சார்பில் மீண்டும் இருவகை எனக் கூறப்படுகின்றன.
{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "dharma", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
FAQs
True dharma is portrayed as self-consistent and welfare-producing: it does not ultimately harm one’s real interest. Desire (kāma) must be interpreted through its compatibility with dharma and artha.
Doctrinal ethics; not pañcalakṣaṇa.
The verse points to a deeper identity between dharma and ‘ātmārtha’: when the self is correctly understood, ethical order and personal good converge.