Adhyaya 10 — Jaimini’s Questions on Birth, Death, Karma, and the Embodied Journey
गतमात्रोऽतिरक्ताक्षं भिन्नाञ्जनचयप्रभम् ।
मृत्युकालान्तकादीनां मध्ये पश्यति वै यमम् ॥
gatamātro 'tiraktākṣaṃ bhinnāñjanacayaprabham /
mṛtyukālāntakādīnāṃ madhye paśyati vai yamam
அங்கே சென்றபின் அவன் மிருத்யு, கால, அந்தக முதலியோரின் நடுவில் யமனை காண்கிறான்—கடுஞ்சிவந்த கண்களுடன், நசுக்கிய காஜல் குவியல்போல் ஒளிவிடுபவன்।
{ "primaryRasa": "bhayanaka", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
Death is portrayed as an organized moral administration: Yama’s court is not chaos but a structured reckoning, urging ethical vigilance (especially truth and non-harm).
Didactic eschatology (naraka/preta-gati) rather than pañcalakṣaṇa.
The cluster of Mṛtyu–Kāla–Antaka around Yama signifies layered inevitability: biological death, temporal decay, and final termination all converge as facets of one karmic process.