Shloka 89
Dhaumya’s Enumeration of Eastern Tīrthas
Prācī-diś Tīrtha-kathana
यद्यकार्यशतं कृत्वा कृतं गड़्ाभिषेचनम् । सर्व तत् तस्य गड्ढजाम्भो दहत्यग्निरिवेन्धनम्,जैसे अग्नि ईंधनको जला देती है, उसी प्रकार सैकड़ों निषिद्ध कर्म करके भी यदि गंगास्नान किया जाय तो उसका जल उन सब पापोंको भस्म कर देता है। सत्ययुगमें सभी तीर्थ पुण्यदायक होते हैं। त्रेतामें पुष्करका महत्त्व है। द्वापरमें कुरुक्षेत्र विशेष पुण्यदायक है और कलियुगमें गंगाकी अधिक महिमा बतायी गयी है। पुष्करमें तप करे, महालयमें दान दे, मलय पर्वतमें अग्निपर आरूढ हो और भृगुतुंगमें उपवास करे
yadyakāryaśataṁ kṛtvā kṛtaṁ gaṅgābhiṣecanam | sarva tat tasya gaṅgājāmbho dahatyagnir ivendhanam ||
புலஸ்தியர் கூறினார்—ஒருவன் நூற்றுக்கணக்கான நிஷித்தக் கர்மங்களைச் செய்திருந்தாலும், கங்கையில் நீராடினால் கங்காஜலம் அவன் செய்த பாவங்களை அக்கினி எரிபொருளை எரித்தழிப்பதுபோல் சுட்டெரித்துப் போக்கிவிடும். மேலும் யுகங்களின்படி தீர்த்தங்களின் மேன்மையும் கூறப்படுகிறது—கிருத (சத்ய) யுகத்தில் எல்லாத் தீர்த்தங்களும் புண்ணியமளிக்கும்; திரேதாவில் புஷ்கரம் முதன்மை; துவாபரத்தில் குருக்ஷேத்திரம் விசேஷப் புண்ணியதாயகம்; கலியில் கங்கையின் மகிமை மிக உயர்ந்ததாக அறிவிக்கப்படுகிறது. ஆகவே புஷ்கரத்தில் தவம் செய்யவும், மகாலயத்தில் தானம் அளிக்கவும், மலயமலையில் அக்கினியாரோஹணமெனும் கடுந்தவத்தை மேற்கொள்ளவும், ப்ருகுதுங்கத்தில் உபவாசம் கடைப்பிடிக்கவும் வேண்டும்।
पुलस्त्य उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that sincere contact with the Gaṅgā—symbolized by bathing/ablution—has extraordinary purificatory power, capable of burning away accumulated sin, and it frames pilgrimage merit within a yuga-based hierarchy of sacred places and practices.
Pulastya is instructing his listener about the efficacy of tīrthas: he uses the metaphor of fire consuming fuel to describe the Gaṅgā’s power to destroy sin, then lists which pilgrimage sites and disciplines are especially praised in different world-ages.