Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

दमयन्त्याः अरण्यविहारः — Damayantī’s Passage through the Wilderness

उत्पतन्तः खगा वाक्यमेतदाहुस्ततो नलम्‌ | दृष्टवा दिग्वाससं भूमौ स्थितं दीनमधोमुखम्‌

utpatantaḥ khagā vākyam etad āhus tato nalam | dṛṣṭvā digvāsasaṃ bhūmau sthitaṃ dīnam adhomukham ||

பறந்து கொண்டே அந்தப் பறவைகள் நளனிடம் இவ்வாறு கூறின—திசைகளே ஆடையாய், தரையில் நின்று துயருற்று தலைகுனிந்திருந்த அவனைப் பார்த்தபின்.

उत्पतन्तःflying up / taking flight
उत्पतन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootउत्-√पत् (पत्)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
खगाःbirds
खगाः:
Karta
TypeNoun
Rootखग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
वाक्यम्speech / words
वाक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाक्य
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
एतत्this
एतत्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आहुःsaid
आहुः:
TypeVerb
Root√अह् (अह्)
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथम, बहुवचन
ततःthen / thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रभव)
नलम्Nala
नलम्:
Karma
TypeNoun
Rootनल
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Root√दृश् (दृश्)
Formक्त्वा (अव्ययभाव/gerund)
दिग्वाससम्sky-clad (naked)
दिग्वाससम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदिग्वासस्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूमि
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
स्थितम्standing / situated
स्थितम्:
TypeVerb
Root√स्था (स्था)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दीनम्wretched / miserable
दीनम्:
TypeAdjective
Rootदीन
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अधोमुखम्with face downcast
अधोमुखम्:
TypeAdjective
Rootअधोमुख
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

बृहृदश्च उवाच

नल (Nala)
खगा (birds)