Adhyaya 4
Divākara-prasāda and the Establishment of Akṣaya-anna (Sūrya’s Favor and Inexhaustible Provision)
Upa-parva: Kāmyaka-vana-gamana (Transition to Kāmyaka Forest) — Sūrya-prasāda and Akṣaya-anna motif
Vaiśaṃpāyana reports that Divākara, pleased, reveals himself in radiant form and grants Yudhiṣṭhira assurances: the king will obtain desired aims, and for a specified period an unfailing provision of prepared foods will be available in the household—described through categories such as fruits/roots, meat, vegetables, and cooked preparations—along with varied wealth. After granting the boon, the deity withdraws. Yudhiṣṭhira, having emerged from the water, performs gestures of reverence toward Dhaumya and embraces his brothers, then reunites with Draupadī. The household implements the boon as a disciplined practice of hospitality: food is prepared and grows sufficient to feed Brahmins; guests and accompanying persons are served first, Yudhiṣṭhira eats the remainder (vighasa), and Draupadī eats after him. The chapter closes with ritual regularity—purohita-led rites on calendrical occasions—and the Pandavas’ departure, accompanied by assemblies of Brahmins, toward the Kāmyaka forest.
Chapter Arc: काम्यकवन-प्रवेश के पश्चात् हस्तिनापुर में धृतराष्ट्र के अंतःकरण में उठती चिंता—राज्य, कुल और धर्म के बीच फँसा राजा विदुर को बुलाकर ‘पथ्य’ (हितकर) वचन सुनना चाहता है। → विदुर धृतराष्ट्र को सूक्ष्म धर्म का स्मरण कराते हुए स्पष्ट कहते हैं कि पाण्डव भी तुम्हारे ही पुत्र हैं; दुर्योधन की अहितकारी वृत्ति को रोककर अजातशत्रु युधिष्ठिर के साथ मेल कराओ, अन्यथा कुल-क्षय निश्चित है। धृतराष्ट्र सुनते तो हैं, पर पुत्र-स्नेह और भय उनकी बुद्धि को बाँध देता है। → धृतराष्ट्र विदुर की नीति को ‘पाण्डव-पक्षपात’ मानकर कटु वचन कहते हैं—‘तुम मेरी जिह्वा हो, सब कुछ कह देते हो; जैसे असती स्त्री सान्त्वना पाकर भी पति को छोड़ देती है, वैसे तुम भी जहाँ चाहो जाओ।’ यह क्षण राजसभा में धर्म-वाणी का अपमान और अंध-स्नेह की विजय बन जाता है। → विदुर बिना प्रतिवाद किए, धृतराष्ट्र के वचनों को अंतिम मानकर अंतःपुर से निकल पड़ते हैं; उनका निर्णय स्पष्ट है—जहाँ धर्म-पीड़ित पाण्डव हैं, वहीं वे जाएंगे। → विदुर तेजी से उस दिशा में प्रस्थान करते हैं ‘जहाँ पार्थ थे’—अब प्रश्न यह है कि पाण्डव-वनवास में विदुर का आगमन क्या नया संबल देगा, और हस्तिनापुर में धृतराष्ट्र का पतन किस ओर बढ़ेगा?
Shlokas
Verse 1
ऑडज आरर | आओ अप $. बारह आदित्य
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஜனமேஜயா! பாண்டவர்கள் வனத்தில் புகுந்தபின், அம்பிகையின் புதல்வன் திருதராஷ்டிரன்—கண் பார்வையில்லாதவனாயினும் அறிவால் காண்பவன்—உள்ளத்துள் துயரால் எரிந்தான். சுகாசனத்தில் அமர்ந்து, அளவற்ற அறிவுடைய தர்மாத்மா விதுரனை அழைத்து இவ்வாறு உரைத்தான்।
Verse 2
धृतराष्ट्र रवाच प्रज्ञा च ते भार्गवस्येव शुद्धा धर्म च त्वं परमं वेत्थ सूक्ष्मम् । समक्ष त्वं सम्मत: कौरवाणां पथ्यं चैषां मम चैव ब्रवीहि
திருதராஷ்டிரன் கூறினான்—“விதுரா! உன் விவேகம் பார்கவனின் (சுக்ராசாரியரின்) போல் தூயது. நீ தர்மத்தின் உச்சமும் மிக நுண்மையான தத்துவத்தையும் அறிவாய். நீ அனைவரையும் சமமாக நோக்குகிறாய்; கௌரவர்களிடையே நீ மதிக்கப்படுகிறாய். ஆகவே, இவர்களுக்கும் எனக்கும் நலமளிப்பதும் உகந்ததுமானதை எனக்குச் சொல்।”
Verse 3
इस प्रकार श्रीमह़्ा भारत वनपवकि अन्तर्गत अरण्यपर्वमें काम्यकवनप्रवेशविषयक तीसरा अध्याय पूरा हुआ
திருதராஷ்டிரன் கூறினான்—“விதுரா! நிலைமை இவ்வளவு தூரம் வந்தபின் இப்போது என்ன செய்ய வேண்டும்? நகர மக்கள் எங்களிடம் எவ்வாறு நல்லெண்ணம் கொள்ளுவர்? மேலும் அவர்கள் (பாண்டவர்கள்) எங்களை வேர்-கிளையுடன் முற்றிலும் அகற்றிவிடாதபடி எந்த வழி உண்டோ உண்மையாகச் சொல். நீ நற்காரியமும் நெறியும் அறிந்தவன்; ஆகவே எங்கள் உரிய கடமையைத் தெளிவாகக் கூறு।”
Verse 4
विदुर उवाच त्रिवर्गो5यं धर्ममूलो नरेन्द्र राज्यं चेदं धर्ममूलं वदन्ति । धर्मे राजन् वर्तमान: स्वशकक््त्या पुत्रान् सर्वान् पाहि पाण्डो:सुतांश्ष
விதுரன் கூறினான்—“நரேந்திரா! தர்மம், அர்த்தம், காமம் எனும் மூன்று இலக்குகளுக்கும் வேர் தர்மமே. இந்த அரசாட்சியும் தர்மத்தின் அடிப்படையிலேயே நிலைபெற்றது என்று ஞானிகள் கூறுவர். ஆகவே, அரசே! தர்மத்தில் நிலைத்து, உன் ஆற்றலுக்கேற்ப, உன் புதல்வர்களையும் பாண்டுவின் புதல்வர்கள் அனைவரையும்—அனைவரையும் பேணி காத்தருள்வாய்।”
Verse 5
स वै धर्मो विप्रलब्ध: सभायां पापात्मभि: सौबलेयप्रधानै: । आहूय कुन्तीसुतमक्षवत्यां पराजैषीत् सत्यसंधं सुतस्ते
அதே தர்மம் அரசசபையில் சௌபலபுத்ரன் சகுனியின் தலைமையிலான பாபாத்மர்களால் துரோகம் செய்யப்பட்டது. உன் மகன், சத்தியவாக்குறுதியை உறுதியாகக் காத்த குந்தீபுத்ரன் யுதிஷ்டிரனை சூதாட்டத்திற்கு அழைத்து, வஞ்சகமாகத் தோற்கடித்தான்.
Verse 6
एतस्स्य ते दुष्प्रणीतस्य राजन् शेषस्याहं परिपश्याम्युपायम् । यथा पुत्रस्तव कौरव्य पापा- न्मुक्तो लोके प्रतितिछेत साधु
விதுரர் கூறினார்—அரசே, உமது இத்தவறான வழிநடத்தலின் மீதமுள்ள பகுதியைச் சீர்செய்யும் வழியை நான் காண்கிறேன்; அதனால், ஓ கௌரவா, உமது மகன் பாவத்திலிருந்து விடுபட்டு உலகில் நல்ல பெயருடன் உறுதியாக நிலைபெறுவான்.
Verse 7
तद् वै सर्व पाण्डुपुत्रा लभन्तां यत् तद् राजन्नभिसूष्टं त्वया55सीत् । एष धर्म: परमो यत् स्वकेन राजा तुष्येन्न परस्वेषु गृध्येत्
ஆகவே, அரசே, பாண்டுவின் அனைத்து புதல்வர்களும் நீர் முன்பு அவர்களுக்கு அளிப்பதாக நிச்சயித்து வாக்குறுதி செய்த அதே பங்கையே பெறட்டும். அரசனுக்கான உச்ச தர்மம் இதுவே—தனக்குரிய செல்வத்தில் திருப்தியாய் இருந்து, பிறருடைய செல்வத்தின் மீது பேராசை கொள்ளாதிருத்தல்.
Verse 8
यशो न नश्येज्ज्ञातिभेदश्न न स्याद् धर्मो न स्यान्नैव चैवं कृते त्वाम् । एतत् कार्य तव सर्वप्रधानं तेषां तुष्टि: शकुनेश्चावमान:
இவ்வாறு செய்தால் உமது புகழ் குன்றாது; உறவினரிடையே பிளவு ஏற்படாது; உமது நடத்தை தர்மத்தோடு ஒத்துப்போகும். ஆகவே உமக்கு முதன்மையான கடமை—பாண்டவர்களைத் திருப்திப்படுத்துதல், சகுனியின் பிளவுபடுத்தும் செல்வாக்கை நிராகரித்தல்.
Verse 9
एवं शेषं यदि पुत्रेषु ते स्या- देतद् राजंस्त्वरमाण: कुरुष्व | तथैतदेवं न करोषि राजन् ध्रुवं कुरूणां भविता विनाश:
அரசே, இவ்வாறு செய்தபின்பும் உமது மக்களின் நல்விதியில் ஏதேனும் மீதமிருந்தால் அவர்களின் அரசாட்சி நிலைத்திருக்கும்; ஆகவே விரைந்து இதைச் செய்க. ஆனால், அரசே, நீர் இவ்வாறு செய்யாவிட்டால் குருவம்சத்தின் அழிவு நிச்சயமாக நிகழும்.
Verse 10
न हि क्रुद्धों भीमसेनो<र्जुनो वा शेषं कुर्याच्छात्रवाणामनीके । येषां योद्धा सव्यसाची कृतास्त्रो भधनुर्येषां गाण्डिवं लोकसारम्
விதுரன் கூறினான்— கோபத்தில் எரியும் பீமசேனனோ அர்ஜுனனோ பகைவர் படைவரிசையில் ஒருவரையும் உயிருடன் மீதம்விடமாட்டான். யாருடைய வீரன் ஆயுதவித்தையில் தேர்ந்த சவ்யசாசி அர்ஜுனனோ, யாருடைய வில் உலகங்களின் சாரமெனப் போற்றப்படும் காண்டீவமோ, யாருடைய பக்கத்தில் புயபலத்தால் ஒளிரும் பீமசேனன் போரிடுகிறானோ—அந்த பாண்டவர்களுக்கு இவ்வுலகில் எது அப்பிராப்யம்? மேலும், உன் மகன் துர்யோதனன் பிறந்த அந்தக் கணமே எனக்குத் தோன்றிய நலவுரை என்னவோ, அதை நான் முன்பே உனக்குச் சொல்லியிருந்தேன்.
Verse 11
येषां भीमो बाहुशाली च योद्धा तेषां लोके कि नु न प्राप्यमस्ति । उक्त पूर्व जातमात्रे सुते ते मया यत् ते हितमासीत् तदानीम्
விதுரன் கூறினான்— யாருடைய பக்கத்தில் புயபலமிக்க பீமன் வீரனாக உள்ளானோ, அவர்களுக்கு இவ்வுலகில் எது அப்பிராப்யமாக இருக்க முடியும்? உன் மகன் பிறந்த அந்தக் கணமே உன் நலனென எனக்குத் தோன்றிய சொல்லை நான் அப்போதே முன்பே உனக்குச் சொன்னேன்.
Verse 12
पुत्र त्यजेममहितं कुलस्य हितं परं॑ न च तत् त्वं चकर्थ । इदं च राजन् हितमुक्तं न चेत् त्व- मेवं कर्ता परितप्तासि पश्चात्
விதுரன் கூறினான்— நான் தெளிவாகச் சொன்னேன்—“உன் இந்த மகன் முழுக் குலத்திற்கும் அழிவைத் தருவான்; ஆகவே குலநலனுக்காக அவனைத் துறந்துவிடு.” ஆனால் நீ என் உயர்ந்த, சாத்த்விகமான அறிவுரைப்படி நடக்கவில்லை. அரசே, இப்போதும் நான் கூறும் நலவுரையை நீ செய்யாவிட்டால், பின்னர் நீ கடும் வருத்தத்தில் எரிவாய்.
Verse 13
यद्येतदेवमनुमन्ता सुतस्ते सम्प्रीयमाण: पाण्डवैरेकराज्यम् । तापो न ते भविता प्रीतियोगा- न्न चेन्निगृह्लीष्व सुतं सुखाय
விதுரன் கூறினான்— உன் மகன் துர்யோதனன் நல்லெண்ணத்துடன் பாண்டவர்களோடு ஒரே அரசை பகிர்ந்து கொள்ள ஒப்புக்கொண்டால், உனக்கு பின்வருத்தம் இருக்காது; அந்த சமரசத்தால் உனக்கு மகிழ்ச்சியே கிடைக்கும். ஆனால் அவன் இந்த அறிவுரையை ஏற்காவிட்டால், முழுக் குருவம்சத்தின் நலம்-அமைதிக்காக நீ உன் அந்த மகனை கட்டுப்படுத்த வேண்டும்.
Verse 14
दुर्योधन त्वहितं वै निगृहा पाण्डो: पुत्र कुरुष्वाधिपत्ये । अजातशश्न्रुहि विमुक्तरागो धर्मेणेमां पृथिवीं शास्तु राजन्
விதுரன் கூறினான்— துர்யோதனனே, இந்த தீங்கான போக்கை அடக்கி, பாண்டுவின் மகன் யுதிஷ்டிரனை அரசாட்சியில் நிறுவு. அஜாதசத்ருவைப் பற்றி கேள்—அவன் ஆசை-வெறுப்பு அற்றவன்; அரசே, தர்மத்தின் வழியில் இப்பூமியை அவனே ஆள்வான்.
Verse 15
ततो राजन् पार्थिवा: सर्व एव वैश्या इवास्मानुपतिष्ठ न्तु सद्य: । दुर्योधन: शकुनि: सूतपुत्र: प्रीत्या राजन् पाण्डुपुत्रान् भजन्तु
அப்போது, அரசே, பூமியிலுள்ள எல்லா அரசர்களும் வணிகர் போல காணிக்கைகள் ஏந்தி உடனே எங்கள் சேவைக்கு வந்து நிற்கட்டும். மேலும், மகாராஜா, துரியோதனன், சகுனி, சூதபுத்திரன் கர்ணன் ஆகியோர் உண்மையான அன்புடன் பாண்டுபுத்திரர்களுடன் இணைந்திடட்டும்.
Verse 16
दुःशासनो याचतु भीमसेनं सभामध्ये द्रुपदस्यात्मजां च । युधिष्टिरं त्वं परिसान्त्वयस्व राज्ये चैनं स्थापयस्वाभिपूज्य
துச்சாசனன் அரசசபையின் நடுவிலேயே பீமசேனனிடமும் த்ருபதகுமாரி த்ரௌபதியிடமும் மன்னிப்பு வேண்டட்டும். நீர் யுதிஷ்டிரனை முற்றிலும் ஆறுதல் கூறி, மரியாதையுடன் அவனை அரசாட்சியில் மீண்டும் அமர்த்துவீராக.
Verse 17
त्वया पृष्टः किमहमन्यद् वदेय- मेतत् कृत्वा कृतकृत्योडसि राजन्,कुरुराज! आपने हितकी बात पूछी है तो मैं इसके सिवा और क्या बताऊँ। यह सब कर लेनेपर आप कृतकृत्य हो जायँगे
நீர் என்னிடம் கேட்டபின், இதற்கு அப்பால் நான் வேறு என்ன சொல்ல முடியும்? அரசே, குருராஜா—இவற்றைச் செய்தால் நீர் கடமை நிறைவேற்றியவராவீர்.
Verse 18
धघतयाट्र उवाच एतद् वाक््यं विदुर यत् ते सभाया- मिह प्रोक्तं पाण्डवान् प्राप्य मां च । हित॑ तेषामहितं मामकाना- मेतत् सर्व मम नावैति चेत:
த்ருதராஷ்டிரன் கூறினான்—விதுரா! இச்சபையில் பாண்டவர்களைப் பற்றியும் என்னைப் பற்றியும் நீ சொன்ன சொற்கள் அவர்களுக்கு நன்மை தருபவை; ஆனால் என் மக்களுக்கு தீமை தருபவை. ஆகவே அவை அனைத்தையும் என் மனம் ஏற்கவில்லை.
Verse 19
इदं त्विदानीं गत एव निद्षितं तेषामर्थे पाण्डवानां यदात्थ | तेनाद्य मन्ये नासि हितो ममेति कथं हि पुत्र पाण्डवार्थे त्यजेयम्
இப்போது நீ சொல்வதனால் ஒன்று உறுதியாகிறது—நீ இங்கு வந்தது பாண்டவர்களின் நலனுக்காகவே. இன்றைய உன் நடத்தை மூலம் நீ என் நலன் நாடுபவன் அல்ல என்று நான் அறிந்தேன். மகனே, பாண்டவர்களுக்காக நான் என் மக்களை எவ்வாறு கைவிட முடியும்?
Verse 20
असंशयं तेडपि ममैव पुत्रा दुर्योधनस्तु मम देहात् प्रसूत: । स्वं वै देहं परहेतोस्त्यजेति को नु ब्रूयात् समतामन्ववेक्ष्य
பாண்டவர்களும் என் மக்களே என்பதில் ஐயமில்லை; ஆனால் துரியோதனன் என் உடலிலிருந்தே நேரடியாகப் பிறந்தவன். சமநோக்குடன் பார்த்தாலும், ‘மற்றொருவரின் நலனுக்காக உன் உடலையே துறந்து விடு’ என்று யார் யாரிடம் சொல்ல முடியும்?
Verse 21
स मां जिह्दां विदुर सर्व ब्रवीषि मानं च तेडहमधिकं धारयामि । यथेच्छकं गच्छ वा तिष्ठ वा त्वं सुसान्त्व्यमानाप्यसती स्त्री जहाति
விதுரா! நீ கூர்மையான நாவால் எனக்கு எல்லாவற்றையும் நேராகச் சொல்கிறாய்; அதனால் நான் உன்னை இன்னும் அதிகமாக மதிக்கிறேன். ஆனால் உன் ஆலோசனை எனக்குக் குத்தியும் வளைத்தும் பேசுவது போலத் தோன்றுகிறது. இனி உன் விருப்பம் போல் போ அல்லது இரு—எனக்கு உன் தேவை இல்லை. நம்பிக்கையற்ற பெண்ணை எவ்வளவு சமாதானப்படுத்தினாலும், அவள் இறுதியில் கணவனைத் துறந்தே விடுவாள்.
Verse 22
वैशम्पायन उवाच एतावदुक्त्वा धृतराष्ट्रोडन्वपद्य- दन्तर्वेश्म सहसोत्थाय राजन् | नेदमस्तीत्यथ विदुरो भाषमाण: सम्प्राद्रवद् यत्र पार्था बभूवु:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஓ அரசன் ஜனமேஜயா! இவ்வளவே சொல்லி திருதராஷ்டிரன் திடீரென எழுந்து அரண்மனையின் உள்ளறைகளுக்குள் சென்றான். அப்போது விதுரன், ‘இதற்கு இனி மருந்தில்லை; இந்தக் குலத்தின் அழிவு தவிர்க்க முடியாதது’ என்று கூறிக்கொண்டே, பிருதையின் புதல்வர்கள் (பாண்டவர்கள்) தங்கியிருந்த இடத்துக்கு விரைந்து சென்றான்.
Frequently Asked Questions
The implied challenge is how a displaced royal household can meet obligations of hospitality and ritual without stable resources; the chapter resolves this by pairing divine assistance with disciplined distribution and precedence to guests.
Dharma is enacted through procedure: prioritize feeding dependents and guests, regulate consumption hierarchically, and preserve ritual order—so that authority is expressed as service and restraint rather than mere status.
No explicit phalaśruti is stated in these verses; the meta-significance is narrative-functional—establishing ethical legitimacy and logistical capacity for continued exile while reinforcing the epic’s valuation of hospitality and ritual continuity.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.