Adhyaya 265
सीता-रावण-संवादः (Sītā–Rāvaṇa Dialogue in the Aśoka Grove)
Upa-parva: Mārkaṇḍeya-saṃvāda / Rāmopākhyāna (Embedded Rāma Narrative as told by Mārkaṇḍeya)
Mārkaṇḍeya describes Sītā seated on a stone surface in distress, attended by rākṣasīs, still marked by residual ornaments yet clothed in soiled garments—an iconography of dislocation and grief. Rāvaṇa approaches, depicted with splendid attire and jewelry, yet framed as intrinsically fearsome despite ornamentation. He addresses Sītā with inducements: urging her to accept him, promising royal status, superior adornments, and enumerating his vast retinues and supernatural associations; he also claims eminent lineage as Viśravas’ son and self-presents as a quasi-lokapāla. Sītā responds with explicit refusal, identifying herself as another’s spouse (paradārā), consistently devoted to her husband, and challenges the ethical incoherence of Rāvaṇa’s claims to prestige while violating dharma. She questions what satisfaction could arise from forcing the unwilling and invokes shame in light of his familial associations (including a renowned brother). After her rebuke and continued grief, Rāvaṇa reiterates that desire afflicts him but asserts he will not unite with her against her will; he then disappears, leaving Sītā guarded and attended, notably by Trijaṭā. The chapter’s thematic center is the contrast between rhetorical power and moral legitimacy, with Sītā’s speech functioning as a normative critique of coercion and status-based entitlement.
Chapter Arc: वन-प्रदेशों की ऋतु-रम्यता के बीच पाण्डवों का मृगया-स्वभाव और निर्भय विचरण—उसी शांत पृष्ठभूमि पर जयद्रथ का आगमन, मानो वन में अचानक काम-तूफान उठ खड़ा हो। → जयद्रथ और उसके साथी एक अनिन्द्य सुन्दरी को देखते हैं; वे उसे अप्सरा, देवकन्या या देव-निर्मित माया समझकर विस्मित होते हैं। जयद्रथ काममोहित होकर निश्चय करता है कि इसी को लेकर जाएगा और अपने मंत्री/सहचर कोटिकास्य को उसकी पहचान और ‘नाथ’ (पति/रक्षक) का पता लगाने भेजता है। → जयद्रथ का अहंकारी संकल्प—“इसे पाकर मुझे अन्य विवाह की आवश्यकता नहीं”—और कोटिकास्य का रथ से उतरकर द्रौपदी के निकट जाकर प्रश्न करना; यहीं से द्रौपदी-हरण की कथा का द्वार खुलता है। → अध्याय का अंत कोटिकास्य के द्रौपदी के पास पहुँचकर पूछताछ आरम्भ करने पर होता है; वास्तविक टकराव अभी शेष है। → कोटिकास्य के प्रश्न के उत्तर में द्रौपदी कौन है, किसकी पत्नी है, और जयद्रथ इस सत्य को जानकर भी क्या करेगा—अगले अध्याय की ओर कथा लटकती है।
Shlokas
Verse 1
हि >> आय ० () हि २ 7 चतुःषष्टर्याधिकद्विशततमो< ध्याय: जयद्रथका द्रौपदीको देखकर मोहित होना और उसके पास कोटिकास्यको भेजना वैशम्पायन उवाच तस्मिन् बहुमृगे5रण्ये अटमाना महारथा: । काम्यके भरतश्रेष्ठा विजहुस्ते यथामरा:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஜனமேஜயனே! பல வனவிலங்குகள் நிறைந்த அந்தக் காட்டில், காம்யக வனத்தில், பரதகுலத்தின் சிறந்த அந்த மகாரதிகள் பாண்டவர்கள் தேவர்களைப் போலச் சுதந்திரமாகச் சுற்றித் திரிந்தனர்.
Verse 2
प्रेक्षमाणा बहुविधान् वनोद्देशान् समन्ततः । यथर्तुकालरम्याश्व वनराजी: सुपुष्पिता:
அவர்கள் எல்லாத் திசைகளிலும் சுற்றிச் சென்று, பலவகை வனப்பகுதிகளையும், பருவத்திற்கேற்றவாறு மலர்களால் செழித்த அழகிய வனவரிசைகளையும் கண்டு, அந்தக் காட்டின் அழகை அனுபவித்தனர்।
Verse 3
पाण्डवा मृगयाशीलाश्षरन्तस्तन्महद् वनम् | विजहुरिन्द्रप्रतिमाः कज्चित् कालमरिंदम
ஓ ஜனமேஜயா, பகைவரை அடக்கும் வீரனே! வேட்டையில் ஈடுபாடுடைய பாண்டவர்கள், இந்திரனை ஒத்த வலிமையுடன் அந்தப் பெருங்காட்டில் உலாவி, சில காலம் அங்கே மகிழ்ந்து தங்கினர்।
Verse 4
ततस्ते यौगपद्येन ययु: सर्वे चतुर्दिशम् । मृगयां पुरुषव्याप्रा ब्राह्मणार्थे परंतपा:
பின்னர் அந்தப் பகைவரைத் துன்புறுத்தும் வீரர்கள் அனைவரும் ஒரே நேரத்தில் நான்கு திசைகளுக்கும் புறப்பட்டனர். பிராமணர்களின் நலனுக்காக அவர்கள் வேட்டையில் ஈடுபட்டு—கொடுமையான மிருகங்களை விரட்டி, கொன்று, அவர்களைப் பாதுகாக்கும் கடினப் பணியை ஏற்றனர்।
Verse 5
द्रौपदीमाश्रमे न्यस्य तृणबिन्दोरनुज्ञया । महर्षेदीप्ततपसो धौम्यस्य च पुरोधस:
மகರ್ಷி த்ருணபிந்து அவர்களின் அனுமதியாலும், தீவிரத் தவம் கொண்ட குடும்பப் புரோகிதர் தௌம்யரின் ஆணையாலும், அவர்கள் த்ரௌபதியை ஆசிரமத்தில் விட்டு, பிராமணர்களைக் காக்கக் கொடிய மிருகங்களை அழிக்க ஒவ்வொருவரும் ஒவ்வொரு திசையாகப் புறப்பட்டனர்।
Verse 6
ततस्तु राजा सिन्धूनां वार्द्धक्षत्रि्महायशा: । विवाहकाम: शाल्वेयान् प्रयात: सो5भवत् तदा
அதே வேளையில் சிந்து நாட்டின் பெரும் புகழ் பெற்ற அரசன் ஜயத்ரதன்—விருத்தக்ஷத்திரியின் மகன்—திருமண ஆசையால் சால்வ நாட்டை நோக்கிப் புறப்பட்டான். அரசருக்குரிய செல்வச் சீருடன், பல அரசர்களை உடன் கொண்டு பயணித்த அவன் காம்யக வனத்தை அடைந்தான்।
Verse 7
महता परिबर्हेण राजयोग्येन संवृतः । राजभिर्बहुभि: सार्धमुपायात् काम्यकं च सः
வைசம்பாயனர் கூறினார்— மிகப் பெரியதும் அரசர்க்குரியதுமான பரிவாரத்தால் சூழப்பட்டவனாய், பல அரசர்களுடன் சேர்ந்து அவன் காம்யக வனத்தை அடைந்தான். அந்நேரம் சிந்து நாட்டின் மகாயசஸ்வி அரசன் ஜயத்ரதன்—விருத்தக்ஷத்திரனின் புதல்வன்—திருமண விருப்பத்தால் சால்வ தேசத்தை நோக்கிப் பயணித்துக் கொண்டிருந்தான்; விலைமதிப்புமிக்க அரசோசித ஆடம்பரத்தால் அலங்கரிக்கப்பட்டு, பல அரசர்களுடன் பயணம் செய்து காம்யக வனத்தில் வந்து சேர்ந்தான்।
Verse 8
तत्रापश्यत् प्रियां भार्या पाण्डवानां यशस्विनीम् | तिष्ठन्तीमाश्रमद्धारि द्रौपदी निर्जने वने
அங்கே அவன் பாண்டவர்களின் பிரியமான, புகழ்மிக்க மனைவி த்ரௌபதியைப் பார்த்தான்—நிசப்தமான வனத்தில் ஆசிரமத்தின் வாசலில் நின்றவளாக।
Verse 9
विभ्राजमानां वपुषा बिश्रतीं रूपमुत्तमम् | भ्राजयन्तीं वनोद्देशं नीलाभ्रमिव विद्युतम्
அவள் உத்தமமான ரூபத்தைத் தாங்கி, தன் உடற்காந்தியால் ஒளிர்ந்தாள்; கருநீல மேகக்கூட்டத்தை மின்னல் எவ்வாறு பிரகாசப்படுத்துகிறதோ, அவ்வாறே அந்த அழகி தன் ஒளியால் அந்த வனப்பகுதியை எல்லாத் திசைகளிலும் பிரகாசமடையச் செய்தாள்।
Verse 10
अप्सरा देवकन्या वा माया वा देवनिर्मिता । इति कृत्वाञ्जलिं सर्वे ददृशुस्तामनिन्दिताम्
ஜயத்ரதனும் அவன் உடனிருந்தவர்களும் அந்த குற்றமற்ற அழகியைக் கண்டு கைகூப்பி மனத்துள் எண்ணினர்—“இவள் அப்சரையா? தேவகன்னியா? அல்லது தேவர்களால் உருவாக்கப்பட்ட மாயையா?”
Verse 11
ततः स राजा सिन्धूनां वार्द्ध॑क्षत्रिर्जयद्रथ: । विस्मितस्त्वनवद्याड़ीं दृष्टवा तां दुष्टमानस:
அப்போது சிந்துநாட்டின் அரசன், விருத்தக்ஷத்திரனின் புதல்வன் ஜயத்ரதன், குற்றமற்ற அங்கங்களையுடைய அவளைப் பார்த்து வியப்புற்றான்; ஆனால் அவன் மனம் மாசடைந்து, அவனுள் இழிந்த ஆசை எழுந்தது।
Verse 12
स कोटिकास्यं राजानमब्रवीत् काममोहित: । कस्य त्वेषानवद्याज्री यदि वापि न मानुषी
காமமயக்கத்தில் அவன் அரசன் கோடிகாச்யனை நோக்கி கூறினான்— “கோடிகா! சென்று விசாரி; குறையற்ற அங்கங்களையுடைய இந்தப் பேரழகி யாருடைய மனைவி? அல்லது இவள் மனிதப் பெண்ணே அல்லவோ?”
Verse 13
विवाहार्थों न मे कश्निदिमां प्राप्पातिसुन्दरीम् एतामेवाहमादाय गमिष्यामि स्वमालयम्
“இந்தப் பேரழகியைப் பெற்றால், எனக்கு வேறு யாரையும் மணக்க வேண்டிய தேவை இல்லை. இவளையே அழைத்துக் கொண்டு என் இல்லத்திற்குத் திரும்புவேன்.”
Verse 14
गच्छ जानीहि सौम्येमां कस्य वात्र कुतो5पि वा । किमर्थमागता सुभ्रूरिदं कण्टकितं वनम्
“அன்பனே! சென்று அறிந்து வா—இவள் யாருடைய மனைவி, எங்கிருந்து இங்கு வந்தாள். அழகிய புருவங்களையுடைய இவள் முள்ளுகள் நிறைந்த இந்தக் காட்டிற்கு எதற்காக வந்தாள்?”
Verse 15
अपि नाम वरारोहा मामेषा लोकसुन्दरी । भजेदद्यायतापाज़्ी सुदती तनुमध्यमा
“அழகிய நடை கொண்ட இந்த உலகழகி இன்று என்னை ஏற்றுக்கொள்வாளோ? அவளது கண்களின் ஓரங்கள் எவ்வளவு விரிந்தவை, பற்கள் எவ்வளவு அழகானவை, இடை எவ்வளவு மெலிந்தது!”
Verse 16
अप्यहं कृतकाम: स्यामिमां प्राप्य वरस्त्रियम् । गच्छ जानीहि को न्वस्या नाथ इत्येव कोटिक
“இந்தச் சிறந்த அழகியைப் பெற்றால் நான் காமம் நிறைவேறியவன் ஆவேன். கோடிகா! சென்று அறிந்து வா—இவளின் நாதன் (கணவன்) யார்?”
Verse 17
स कोटिकास्यस्तच्छुत्वा रथात् प्रस्कन्द्य कुण्डली । उपेत्य पप्रच्छ तदा क्रोष्टा व्याप्रवधूमिव
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அந்த வார்த்தைகளை கேட்டதும் குண்டலதாரியான கோடிகாஸ்யன் தேரிலிருந்து தாவி இறங்கினான். அவளிடம் சென்று உடனே வினவினான்—நரி புலிப்பெண்ணிடம் பேசுவது போல—அது அவனுடைய துடுக்கையும், வல்லமைமிக்க பெண்ணைத் தூண்டுவதால் வரும் அபாயத்தையும் காட்டியது।
Verse 263
इस प्रकार श्रीमह्ााभारत वनपर्वके अन्तर्गत द्रौपदीहरणपर्वमें दुवॉयाकी कथाविषयक दो सौ तिरसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
இவ்வாறு ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் வனபர்வத்தில் உள்ள த்ரௌபதீஹரணப் பர்வத்தில், துர்வாசா தொடர்பான கதையைச் சொல்லும் இருநூற்று அறுபத்துமூன்றாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது।
Verse 264
इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि द्रौपदीहरणपर्वणि जयद्रथागमने चतुःषष्ट्यधिकद्विशततमो<5ध्याय:
இதி ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் வனபர்வத்தில் உள்ள த்ரௌபதீஹரணப் பர்வத்தில், ஜயத்ரதன் வருகையைப் பற்றிய இருநூற்று அறுபத்துநான்காம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது।
Frequently Asked Questions
The dilemma contrasts coercive entitlement justified by power and abundance versus principled refusal grounded in fidelity and ethical law: whether status can legitimize a relationship without consent and dharmic propriety.
Moral legitimacy depends on conduct rather than rank; persuasion cannot ethically become compulsion, and self-restraint is presented as a higher marker of authority than possession or lineage.
No explicit phalaśruti appears in the provided verses; the meta-function is implicit—an exemplum within Mārkaṇḍeya’s narration used to instruct listeners by contrastive characterization and ethical argumentation.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.