Adhyaya 243
Ritual Acclamation at Hastināpura and Karṇa’s Vow Concerning Arjuna (राजकीय स्तुति-प्रसङ्गः कर्णप्रतिज्ञा च)
Upa-parva: Dvāitavana-vihāra / Dvāitavana Episodes (contextual unit around Dvāitavana)
Vaiśaṃpāyana describes a public reception in which the king is praised upon entering the city after the successful completion of a major rite (mahākratu). Crowds scatter auspicious substances and congratulate him on an obstacle-free performance, while some voices introduce competitive comparison with Yudhiṣṭhira’s yajña, minimizing the present rite; allies counter with affirming praise and invoke exemplary royal precedents (Yayāti, Nahuṣa, Māndhātṛ, Bharata) associated with ritual merit. The king pays respects to elders (including Bhīṣma, Droṇa, Kṛpa, Vidura), sits surrounded by brothers, and receives congratulation from the sūta’s son (Karṇa). The conversation turns to future ambition—another rājasūya—framed as contingent on eliminating the Pāṇḍavas; Karṇa states he will not undertake certain acts of service until Arjuna is slain, prompting celebratory confidence among Dhṛtarāṣṭra’s sons. Subsequent reports reach the Pāṇḍavas; Yudhiṣṭhira becomes unsettled by Karṇa’s reputed armor and prowess, and his deliberation leads toward leaving the dangerous Dvāitavana forest, while Duryodhana continues governance and patronage through lavish sacrificial gifts.
Chapter Arc: गन्धर्वों की महाचमू को अपनी ओर उमड़ते देख कौरव-सेना में भगदड़ मचती है; पर सबके पीठ फेरते समय भी दुर्योधन अकेला अडिग दिखता है। → दुर्योधन शरवर्षा से गन्धर्वों को रोकने का यत्न करता है, पर उसकी सेना पहले ही टूट चुकी होती है। भयभीत धार्तराष्ट्र-सैनिक पाण्डवों की ओर भागते हैं—शत्रु से सहायता माँगने की विवशता कौरव-गौरव को चीर देती है। भीमसेन कटु उपहास करता है, और युधिष्ठिर उसे समयोचित मर्यादा में बाँधते हैं। → कौरव-सैनिक प्रत्यक्ष देखते हैं कि यह संघर्ष ‘अतिमानुष’ है—गन्धर्वों का प्रचण्ड आक्रमण और कौरवों की पराजय; दुर्योधन का हठ और सेना का पलायन एक साथ दृश्य को चरम पर ले जाते हैं। → युधिष्ठिर क्रोध-उपहास को रोककर नीति का मार्ग चुनते हैं—विपत्ति में पड़े शत्रु पर अनावश्यक परुषता नहीं; पाण्डवों के सामने अब निर्णय है कि वे इस संकट में क्या भूमिका लें। → कौरव-सेना पाण्डवों की शरण में आ पहुँची है—क्या पाण्डव गन्धर्वों के विरुद्ध हस्तक्षेप करेंगे, और दुर्योधन की प्रतिष्ठा/स्वतंत्रता का क्या होगा?
Shlokas
Verse 1
हि मय ० () है 7 - लोहेकी चद्दर या सीकड़ोंका बना हुआ आवरण वरूथ कहलाता है। पहले यह शत्रुके आघातसे रथको रक्षित रखनेके लिये उसके ऊपर डाला जाता था। द्विचत्वारिशर्दाधिकद्विशततमो< ध्याय: गन्धर्वोद्वारा दुर्योधन आदिकी पराजय और उनका अपहरण वैशम्पायन उवाच गन्धर्वैस्तु महाराज भग्ने कर्णे महारथे । सम्प्राद्रवच्चमू: सर्वा धार्तराष्ट्रस्य पश्यत:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—மகாராஜா! கந்தர்வர்கள் மகாரதன் கர்ணனைத் தோற்கடித்து ஓடச் செய்தபோது, துரியோதனன் கண்முன்னே த்ருதராஷ்டிரனின் முழுச் சேனையும் சிதறி ஓடத் தொடங்கியது।
Verse 2
तान् दृष्टवा द्रवतः सर्वान् धार्तराष्ट्रानू पराड्मुखान् । दुर्योधनो महाराजो नासीत् तत्र पराड्मुख:
த்ருதராஷ்டிரனின் புதல்வர்கள் அனைவரும் போருக்கு முதுகு காட்டி ஓடுவதைக் கண்டபோதும், மகாராஜன் துரியோதனன் அங்கே முதுகு காட்டவில்லை. அவன் அங்கேயே நிலைத்து நின்றான்; போரில் முதுகு காட்ட மறுத்தான்।
Verse 3
तामापतन्तीं सम्प्रेक्ष्य गन्धर्वाणां महाचमूम् । महता शरवर्षेण सो< भ्यवर्षदरिंदम:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—கந்தர்வர்களின் அந்தப் பெரும் படை தன்னை நோக்கி பாய்ந்து வருவதைக் கண்டதும், பகைவரை அடக்கும் வீரன் துரியோதனன் அவர்கள்மேல் பேரம்புகளின் மழையைப் பொழிந்தான்.
Verse 4
अचिन्त्य शरवर्ष तु गन्धर्वास्तस्य तं रथम् । दुर्योधनं जिघांसन्त: समन््तात् पर्यवारयन्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அளவிட முடியாத அம்புமழை பொழிந்தபோதும் கந்தர்வர்கள் அதைக் கணக்கில் கொள்ளவில்லை. துரியோதனனை கொல்ல விரும்பி, அவன் தேரை எல்லாத் திசைகளிலும் சூழ்ந்தனர்.
Verse 5
युगमीषां वरूथं च तथैव ध्वजसारथी । अश्वांस्त्रिवेणुं तल्पं च तिलशो व्यधमउछ्छरै:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—வேகமும் கூர்மையும் கொண்ட அம்புகளால் அவன் தேரின் யுகம், ஈஷாதண்டு, வரூதம், கொடி மற்றும் சாரதி, குதிரைகள், மூன்று மூங்கில் தண்டுகளுடைய குடை, மேலும் இருக்கை (தல்பம்) ஆகியவற்றைத் துகள்துகளாக வெட்டித் துண்டித்தான்.
Verse 6
दुर्योधन चित्रसेनो विरथं पतितं भुवि । अभिद्र॒त्य महाबाहुर्जीवग्राहमथाग्रहीत्,उस समय दुर्योधन रथहीन होकर धरतीपर गिर पड़ा। यह देख महाबाहु चित्रसेनने झटपट जाकर उसे जीते-जी ही बंदी बना लिया
வைசம்பாயனர் கூறினார்—தேரிழந்து துரியோதனன் தரையில் விழுந்தபோது, பேர்புயம் கொண்ட சித்ரசேனன் விரைந்து வந்து அவனை உயிரோடு பிடித்து கைதாக்கினான்.
Verse 7
तस्मिन् गृहीते राजेन्द्र स्थितं दुःशासन रथे | पर्यगृह्नन्त गन्धर्वा: परिवार्य समन््तत:,राजेन्द्र! दुर्योधनके कैद हो जानेपर गन्धर्वोंने रथपर बैठे हुए दुःशासनको भी सब ओरसे घेरकर पकड़ लिया
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அரசே! துரியோதனன் பிடிபட்டபின், கந்தர்வர்கள் எல்லாத் திசைகளிலும் சூழ்ந்து, தேரில் அமர்ந்திருந்த துச்சாசனனையும் பிடித்துக் கைதாக்கினர்.
Verse 8
विविंशतिं चित्रसेनमादायान्ये विदुद्रुवु: । विन्दानुविन्दावपरे राजदारांश्व सर्वश:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—சில கந்தர்வர்கள் விவிம்ஶதி மற்றும் சித்ரசேனனைப் பிடித்து விரைந்து கொண்டு போயினர். மற்றவர்கள் விந்தன், அனுவிந்தன் ஆகியோரையும், அரசகுலத்தின் எல்லா பெண்களையும் தம் அதிகாரத்திற்குள் கொண்டு சென்றனர்.
Verse 9
सैन्यं तद् धार्तराष्ट्रस्य गन्धर्वै: समभिद्रुतम् । पूर्व प्रभग्ना: सहिता: पाण्डवानभ्ययुस्तदा
வைசம்பாயனர் கூறினார்—த்ருதராஷ்டிரப் புதல்வர்களின் அந்தப் படை கந்தர்வர்களால் கடுமையாகத் தாக்கப்பட்டது. முன்பே சிதறி ஓடியவர்கள் அனைவரும் ஒன்றுகூடி பாண்டவர்களிடம் அடைக்கலம் நாடினர்.
Verse 10
शकटापणवेशाश्व यानयुग्यं च सर्वश: । शरणं पाण्डवान् जम्मुर्हियमाणे महीपतौ
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அரசன் (துரியோதனன்) கைதியாக எடுத்துச் செல்லப்பட்டபோது, கௌரவர் படைவீரர்கள் வண்டிகள், உணவுப்பொருள் களஞ்சியம், உடை அலங்காரங்கள், குதிரைகள் மற்றும் போக்குவரத்து உபகரணங்கள், நுகத்தடிக்கு ஏற்ற மாடுகள் முதலிய அனைத்தையும் எடுத்துக்கொண்டு பாண்டவர்களிடம் அடைக்கலம் புகுந்தனர்.
Verse 11
सैनिक बोले--कुन्तीकुमारो! हमारे प्रियदर्शी महाबाहु महाबली धूृतराष्ट्रकुमार राजा दुर्योधनको गन्धर्व (बाँधकर) लिये जाते हैं। आपलोग उनकी रक्षाके लिये दौड़िये। वे दुःशासन
படைவீரர்கள் கூவினர்—குந்தியின் புதல்வர்களே! எங்கள் அழகிய, பெருந்தோளன், பேராற்றலன் த்ருதராஷ்டிரப் புதல்வன் அரசன் துரியோதனனை கந்தர்வர்கள் கட்டிப் பிடித்து எடுத்துச் செல்கிறார்கள். அவரைக் காக்க விரைந்து ஓடுங்கள். அவர்கள் துஃசாசனன், துர்விஷஹன், துர்முகன், துர்ஜயன் ஆகியோர்களையும், குருகுலத்தின் எல்லா பெண்களையும் கைதிகளாகக் கொண்டு செல்கிறார்கள்.
Verse 12
दुःशासनो दुर्विषहो दुर्मुखो दुर्जयस्तथा । बद्ध्वा हियन्ते गन्धर्व राजदाराश्न सर्वश:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—துஃசாசனன், துர்விஷஹன், துர்முகன், துர்ஜயன் ஆகியோரும் கட்டப்பட்ட நிலையில் கந்தர்வர்களால் எடுத்துச் செல்லப்படுகின்றனர்; அதுபோல அரசகுலத்தின் எல்லா பெண்களும் கூட.
Verse 13
इति दुर्योधनामात्या: क्रोशन्तो राजगृद्धिन: । आर्ता दीनास्तत: सर्वे युधिष्ठिरमुपागमन्
இவ்வாறு அரசாட்சிக்கான பேராசையால் உரக்கக் கூச்சலிட்டுக் கொண்டிருந்த துரியோதனனின் அமைச்சர்கள் துயருற்றும் தாழ்ந்தும் யுதிஷ்டிரனை அணுகினர்.
Verse 14
तांस्तथा व्यथितान् दीनान् भिक्षमाणान् युधिष्ठटिरम् वृद्धान् दुर्योधनामात्यान् भीमसेनो 5 भ्यभाषत
துரியோதனனின் அந்த முதிய அமைச்சர்கள் இவ்வாறு துயருற்றும் தாழ்ந்தும் யுதிஷ்டிரனிடம் உதவி யாசிப்பதைப் பார்த்த பீமசேனன் அவர்களிடம் பேசினான்.
Verse 15
महता हि प्रयत्नेन संनह् गजवाजिभि: | अस्माभिर्यदनुष्ेयं गन्धर्वैस्तदनुछितम्,“हमें हाथी-घोड़ों आदिके द्वारा बहुत प्रयत्न करके कमर कसकर जो काम करना चाहिये था, उसे गन्धर्वोंने ही पूरा कर दिया
யானை குதிரைகளுடன் பெரும் முயற்சியால் ஆயத்தமாய் நாங்கள் செய்ய வேண்டிய காரியத்தை கந்தர்வர்களே செய்து முடித்தனர்.
Verse 16
अन्यथा वर्तमानानामर्थों जातो5यमन्यथा । दुर्मन्त्रितमिदं तावदू राज्ञो दुर्दृतदेविन:
கௌரவர்கள் ஒன்றை நாடினர்; ஆனால் விளைவு அதற்கு மாறாக அமைந்தது. சூதாட்டக் கபடத்தில் மூழ்கிய அரசன் துரியோதனனின் இந்தத் தீய ஆலோசனையால் அமைந்த சூழ்ச்சி நிறைவேறவில்லை.
Verse 17
द्वेष्टारमन्ये क्लीबस्य पातयन्तीति नः श्रुतम् इदं कृत॑ नः प्रत्यक्ष॑ं गन्धर्वैरतिमानुषम्
வலிமையற்ற ஒருவனை வெறுப்போர் பிறராலே தாழ்த்தப்படுவர் என்று நாம் கேட்டோம்; இன்று கந்தர்வர்கள் அதிமானுட வீரத்தால் அந்தக் கேட்டதையே நம் கண்முன் வெளிப்படுத்தினர்.
Verse 18
दिष्ट्या लोके पुमानस्ति कश्रिदस्मत्प्रिये स्थित: । येनास्माकं हृतो भार आसीनानां सुखावह:
பாக்கியமாக, உலகில் எங்கள் பிரியமும் நலனும் கருதி செயல்படும் ஒரு மனிதன் இருக்கிறான். அவனே எங்கள் பாரத்தை இறக்கி, நாங்கள் அமர்ந்திருந்தபடியே எங்களுக்கு இன்பம் அளித்தான்.
Verse 19
शीतवातातपसहांस्तपसा चैव कर्शितान् | समस्थो विषमस्थान हि द्रष्टमिच्छति दुर्मति:
நாங்கள் குளிர், காற்று, சுடும் வெயில் ஆகியவற்றைத் தாங்குகிறோம்; தவத்தால் சோர்ந்து மெலிந்தோம்; கடினமும் சமமற்றதுமான நிலையிலிருக்கிறோம். ஆனாலும் அரசசிங்காசனத்தில் பாதுகாப்பாக அமர்ந்து இன்பம் அனுபவிக்கும் அந்த தீயமதி துரியோதனன், எங்கள் இத்துயர்நிலையை வந்து பார்க்க விரும்புகிறான்.
Verse 20
अधर्मचारिणस्तस्य कौरव्यस्य दुरात्मन: । ये शीलमनुवर्तन्ते ते पश्यन्ति पराभवम्,“उस पापाचारी दुरात्मा कौरवके स्वभावका जो लोग अनुसरण करते हैं, वे भी अपनी पराजय देखते हैं
அதர்மத்தில் நடக்கும் அந்த தீயஆத்மா கௌரவனின் இயல்பையும் நடத்தையையும் பின்பற்றுவோர், தங்களுடைய வீழ்ச்சியையே காண்கிறார்கள்.
Verse 21
अधर्मो हि कृतस्तेन येनैतदुपशिक्षितम् | अनृशंसास्तु कौन्तेयास्तत् प्रत्यक्ष ब्रवीमि व:
துரியோதனன் காட்டிற்குச் சென்று பாண்டவர்களைச் சந்தித்து அவர்களை இகழ்ந்து நகையாட வேண்டும் என்று யார் அறிவுரை கூறினாரோ, அவன் பெரும் அதர்மம் செய்தான். குந்தியின் புதல்வர்கள் கொடூர இயல்புடையவர்கள் அல்லர்—இதை உங்கள் முன்னிலையில் நான் தெளிவாகச் சொல்கிறேன்.
Verse 22
एवं ब्रुवाणं कौन्तेयं भीमसेनमपस्वरम् । न काल: परुषस्यायमिति राजाभ्यभाषत,कुन्तीनन्दन भीमसेनको इस प्रकार विकृत स्वरमें बात करते देख राजा युधिष्ठिरने कहा --'भैया! यह कड़वी बातें कहनेका समय नहीं है”
குந்தியின் மகன் பீமசேனன் இவ்வாறு சிதைந்தும் கடுமையுமாகிய குரலில் பேசுவதைக் கண்ட அரசன் யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—“தம்பி, இப்போது கடுஞ்சொற்கள் பேச வேண்டிய நேரமல்ல.”
Verse 131
सैनिका ऊचु: प्रियदर्शी महाबाहुर्धातराष्ट्री महाबल: । गन्धर्वर्हियते राजा पार्थास्तमनुधावत
படைவீரர்கள் கூறினர்—“அழகிய தோற்றமுடைய, பெருங்கை வலிமையுடைய, மிகுந்த பலமுடைய தார்த்தராஷ்டிர இளவரசன்—எங்கள் அரசன்—கந்தர்வர்களால் அபகரிக்கப்படுகிறான். ஓ பார்த்தர்களே, அவர்களைத் தொடர்ந்து துரத்துங்கள்!”
Verse 241
इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत घोषयात्रापर्वमें कर्णपराजयविषयक दो सौ इकतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/
இவ்வாறு ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் வனபர்வத்தின் உட்பட்ட கோஷயாத்திராபர்வத்தில் கர்ணன் தோல்வி பற்றிய இருநூற்று நாற்பத்தொன்றாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Verse 242
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि घोषयात्रापर्वणि दुर्योधनादिहरणे द्विचत्वारिंशदधिकद्विशततमो 5 ध्याय:
இவ்வாறு ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் வனபர்வத்தின் உட்பட்ட கோஷயாத்திராபர்வத்தில் துரியோதனன் முதலியோரின் அபகரிப்பு பற்றிய இருநூற்று நாற்பத்திரண்டாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Frequently Asked Questions
The chapter highlights the ethical instability of prestige politics: ritual merit and public praise are leveraged toward hostile intent, raising the dilemma of whether royal legitimacy can remain dharmic when yoked to envy-driven objectives.
Public acclaim and ritual success do not, by themselves, certify moral excellence; vows and reputational narratives function as instruments of power, and prudent judgment requires separating ceremonial achievement from ethical intent.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-function is narrative and ethical—showing how reports, vows, and ritual discourse reshape decisions, especially Yudhiṣṭhira’s loss of calm and the move toward leaving Dvāitavana.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.