Shloka 24
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
देवमाल्यापनयन द्विजोच्छिष्टावमार्जनम्,नृपश्रेष्ठ! देवविग्रहोंपर चढ़े हुए चन्दन-पुष्प आदिको यथासमय उतारना, ब्राह्मणोंकी जूठन साफ करना, उन्हें चन्दन-माला आदिसे अलंकृत करना, उनकी सेवा-पूजा करना और उनके पैर आदि अंगोंको दबाना, इनमेंसे एक-एक कार्य गोदानसे भी अधिक महत्त्व रखता है
devamālyāpanayanaṃ dvijocchiṣṭāvamārjanam | nṛpaśreṣṭha! devavigrahopari caḍhe hue candana-puṣpādiko yathāsamaya utāranā, brāhmaṇoṃkī jūṭhana sāpha karanā, unheṃ candana-mālā ādisē alaṅkṛta karanā, unakī sevā-pūjā karanā aura unake pāra ādi aṅgoṃko dabanā—inmeṃse eka-eka kārya godānase bhī adhika mahattva rakhatā hai ||
மார்கண்டேயர் கூறினார்—அரசர்களில் சிறந்தவனே! தேவவிக்ரகத்தின் மீது வைத்த சந்தனம், மலர் முதலியவற்றை உரிய காலத்தில் அகற்றுதல்; பிராமணர்கள் உண்ட பின் மீதமுள்ளதைச் சுத்தம் செய்தல்; சந்தனமும் மாலைகளும் கொண்டு அவர்களை அலங்கரித்தல்; அவர்களுக்கு சேவை செய்து பூஜித்தல்; அவர்களின் பாதங்களும் அங்கங்களும் மெதுவாக மசாஜ் செய்தல்—இவற்றில் ஒவ்வொன்றும் தனித்தனியே கோதானத்தை விட உயர்ந்த புண்ணியத்தை அளிக்கும்.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse elevates humble, hands-on acts of reverent service—toward the deity’s worship and toward Brahmins (cleaning, adorning, attending, massaging)—as exceptionally meritorious, even surpassing the famed merit of godāna. It frames dharma not only as grand gifts but as sustained, respectful service.
Mārkaṇḍeya is instructing a king, praising specific ritual and social duties: timely handling of offerings on the deity’s image and attentive care for Brahmins. The passage functions as ethical counsel, ranking everyday devotional and service-oriented actions as high dharma.