Shloka 121
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
सिंहिकातनयांश्वापि ये चान्ये सुरशत्रव: । यच्च किंचिन्मया लोके दृष्टं स्थावरजड्रमम्,पृथ्वीपते! साध्य, रुद्र, आदित्य, गुह्यक, पितर, सर्प, नाग, सुपर्ण, वसु, अश्विनीकुमार, गन्धर्व, अप्सरा, यक्ष तथा ऋषियोंका भी मैंने दर्शन किया। दैत्य-दानवसमूह, नाग, सिंहिकाके पुत्र (राहु आदि) तथा अन्य देवशत्रुओंको भी देखा। राजन्! इस लोकमें मैंने जो कुछ भी स्थावर-जंगम पदार्थ देखे थे, वे सब मुझे उस महात्माकी कुक्षिमें दृष्टिगोचर हुए। महाराज! मैं प्रतिदिन फलाहार करता और इस सम्पूर्ण जगतमें घूमता रहता
vaiśaṃpāyana uvāca | siṃhikātanayānś cāpi ye cānye suraśatravaḥ | yac ca kiṃcin mayā loke dṛṣṭaṃ sthāvara-jaṅgamam, pṛthvīpate, sādhyā rudrā ādityā guhyakāḥ pitaro sarpā nāgāḥ suparṇā vasavo 'śvinīkumārā gandharvā apsaraso yakṣā ṛṣayaś ca mayā dṛṣṭāḥ | daitya-dānava-saṃghā nāgāḥ siṃhikā-putrā (rāhu-ādayaḥ) tathānye deva-śatravaś ca dṛṣṭāḥ | rājan, asmin loke mayā yad yat sthāvara-jaṅgamaṃ dṛṣṭaṃ tat sarvaṃ tasya mahātmanaḥ kukṣau me dṛṣṭi-gocaraṃ babhūva | mahārāja, ahaṃ pratidinaṃ phalāhāraṃ karomi, asmin sampūrṇe jagati paryaṭāmi ca |
வைசம்பாயனர் கூறினார்— சிம்ஹிகையின் புதல்வர்களையும், பிற தேவர்களின் பகைவர்களையும் நான் கண்டேன். மேலும் இவ்வுலகில் நான் எப்போதாவது கண்ட அனைத்தும்—நிலையானதாயினும் நகர்வதாயினும்—ஹே ப்ருத்வீபதே! அது முழுவதும் அந்த மகாத்மாவின் வயிற்றினுள் எனக்குப் புலனாயிற்று. சாத்யர்கள், ருத்ரர்கள், ஆதித்யர்கள், குஹ்யகர்கள், பித்ருக்கள்; சர்ப்பங்கள், நாகங்கள், சுபர்ணர்கள், வசுக்கள், அஷ்வினி இரட்டையர்கள்; கந்தர்வர்கள், அப்ஸரஸ்கள், யக்ஷர்கள், ரிஷிகள்—இவர்களை எல்லாம் நான் கண்டேன். தைத்ய-தானவக் கூட்டங்கள், நாகங்கள், சிம்ஹிகையின் புதல்வர்கள் (ராகு முதலியோர்) மற்றும் பிற தேவர்களின் பகைவர்கள்—இவர்களையும் கண்டேன். அரசே! நான் கண்டிருந்த இருப்பின் முழு விரிவும் அவருள் ஒன்றாகச் சேர்ந்து நிற்பதுபோல் எனக்குத் தோன்றியது. மேலும், மகாராஜா, நான் தினந்தோறும் பழங்களை உண்டு இம்முழு உலகமெங்கும் அலைந்து திரிந்தேன்.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes the vastness and interconnectedness of existence: all classes of beings—divine, human, and demonic; mobile and immobile—can be comprehended as contained within a single greater reality. It also implicitly values restraint and simplicity (living on fruits) alongside the pursuit of understanding through experience and wandering.
Vaiśaṃpāyana reports a marvel: the speaker has seen an all-encompassing vision where every kind of being previously encountered in the world appears within the belly of a ‘mahātmā’. He lists many celestial and subterranean classes (Sādhyas, Rudras, Nāgas, Gandharvas, Daityas, Rāhu, etc.) and adds that he continues to roam the world while sustaining himself on fruits.