Shloka 4
हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः
Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace
यश्चाभिजात: प्रकरोत्यकार्य यश्चाबलो बलिना नित्यवैरी । अश्रद्धधानाय च यो ब्रवीति यश्चाकाम्यं कामयते नरेन्द्र
yaścābhijātaḥ prakaroty akāryaṃ yaścābalo balinā nityavairī | aśraddadhānāya ca yo bravīti yaścākāmyaṃ kāmayate narendra ||
விதுரர் கூறினார்—அரசே, இவர்களும் பழிக்கத்தக்கோர்; யமதூதர்கள் இவர்களை நரகத்திற்குக் கொண்டு செல்கின்றனர்: உயர்குலத்தில் பிறந்தும் செய்யக்கூடாததைச் செய்வவன்; பலவீனனாக இருந்தும் வலிமையோருடன் எப்போதும் பகை வைத்திருப்பவன்; நம்பிக்கையற்றவனுக்கு உபதேசம் செய்வவன்; மேலும் விரும்பத் தகாத—சாஸ்திரம் தடைசெய்த அல்லது ஒழுங்கற்ற—விஷயத்தை விரும்புவவன்।
विदुर उवाच
Educational Q&A
Noble birth is meaningless without right conduct; hostility must be proportionate to one’s capacity and guided by prudence; teaching should be offered where there is receptivity and faith; and desire must be restrained from forbidden or unwholesome objects. These are presented as markers of adharma leading to downfall.
In Vidura’s counsel to the king in Udyoga Parva, he enumerates types of people whose actions violate social and moral order. This verse lists four such patterns—misconduct despite good birth, futile enmity despite weakness, advising the faithless, and craving the unfit—as part of a broader warning about the consequences of unrighteous behavior.