Chapter 78: Royal Responsibility for Wealth, Social Order, and the Protection of Dvijas
Kekaya Exemplum
संविभागं दमं शौचं सौहदं च व्यपाश्रिता: । मम वैश्या: स्वकर्मस्था मामकान्तरमाविश:,मेरे राज्यके वैश्य भी अपने कर्मोमें ही लगे रहते हैं। वे छल-कपट छोड़कर खेती, गोरक्षा और व्यापारसे जीविका चलाते हैं। प्रमादमें न पड़कर सदा सत्कर्मोमें संलग्न रहते हैं। उत्तम व्रतोंका पालन करनेवाले और सत्यवादी हैं। अतिथियोंको देकर खाते हैं, इन्द्रियोंको संयममें रखते हैं, शौचाचारका पालन करते और सबके प्रति सौहार्द बनाये रखते हैं तो भी मेरे भीतर तुम कैसे घुस आये?
saṁvibhāgaṁ damaṁ śaucaṁ sauhṛdaṁ ca vyapāśritāḥ | mama vaiśyāḥ svakarmasthā māmaka-antaraṁ āviśaḥ ||
பீஷ்மர் கூறினார்—என் நாட்டின் வைசியர்கள் நியாயமான பகிர்வு, தமம் (சுயக்கட்டுப்பாடு), தூய்மை, மற்றும் நல்லிணக்கம் ஆகியவற்றைச் சார்ந்து தம் கடமையில் நிலைத்திருப்பர். அப்படியிருக்க—நீ எவ்வாறு என் உள்ளத்தில் புகுந்தாய்?
भीष्म उवाच
Bhishma highlights the ethical foundations expected of the Vaiśya—fair dealing and sharing (saṁvibhāga), self-restraint (dama), purity in conduct (śauca), and social goodwill (sauhṛda)—as marks of living firmly within one’s dharma.
Speaking in the Śānti Parva’s instruction on dharma and governance, Bhishma describes the upright conduct of the Vaiśyas in his kingdom and rhetorically asks how a corrupting influence could still ‘enter within’—underscoring vigilance against inner moral decline even when outer duties appear well maintained.