Shloka 4
Prāyaścitta and Contextual Non-Culpability (प्रायश्चित्त-निमित्त-अदोषवाद)
लक्ष्य: शस्त्रभृतां वा स्याद् विदुषामिच्छया55त्मन: । प्रास्येदात्मानमग्नौ वा समिद्धे त्रिरवाकृशिरा:
lakṣyaḥ śastrabhṛtāṃ vā syād viduṣām icchayātmanaḥ | prāsyed ātmānam agnau vā samiddhe trir avākśirāḥ ||
வியாசர் கூறினார்—அறிஞன் தன் விருப்பத்தால் கடுந்தண்டனைப் போன்ற பிராயச்சித்தங்களையும் ஏற்கலாம்: ஆயுதம் தாங்கியோரின் அம்பு-வாள் முதலியவற்றின் இலக்காக நிற்பது, அல்லது நன்கு எரியும் தீயில் தன்னைத் தள்ளுவது, அல்லது தலை குனிந்து நிர்ணயிக்கப்பட்ட கடின விதியை மூன்று முறை நிறைவேற்றுவது. இத்தகைய பிராயச்சித்தத்துடன் வேதம் அறிந்த பிராமணனுக்கு தன் அனைத்தையும் அர்ப்பணிப்பது, அல்லது வாழ்வாதாரத்திற்குப் போதுமான செல்வமோ, அனைத்துப் பொருட்களும் நிறைந்த இல்லமோ தானம் செய்வதாலும்—பசுக்களையும் பிராமணர்களையும் காத்தவன் பிரம்மஹத்த்யையின் களங்கத்திலிருந்து விடுபடுவான்.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes that grave moral pollution (especially brahma-hatyā) is addressed through rigorous prāyaścitta and through dharmic restitution—particularly protecting cows and brāhmaṇas and supporting learned brāhmaṇas by substantial gifts—highlighting responsibility, repair, and purification rather than denial of wrongdoing.
In the Śānti Parva’s dharma instruction, Vyāsa enumerates extreme and charitable forms of expiation a learned person may voluntarily undertake, and states that one who has acted as a protector of cows and brāhmaṇas can thereby be released from the sin of brahma-hatyā.