Shloka 24
राजधर्मः, दण्डनीतिः, कर्तृत्व-विचारः च
Royal Duty, Lawful Discipline, and the Question of Agency
राजन! भरतनन्दन! अपना धर्म दोषयुक्त हो तो भी उसमें स्थित रहनेवाले तुम-जैसे धर्मात्मा नरेशके लिये अपने शरीरका परित्याग करना शोभाकी बात नहीं है ।।
rājan bharatanandana, apnā dharma doṣa-yukta ho to bhī usmeṃ sthita rahane-vāle tum-jaiśe dharmātmā nareśa ke liye apane śarīra kā parityāga karnā śobhā kī bāt nahīṃ hai. vihitāni hi kaunteya prāyaścittāni karmaṇām; śarīravāṃs tāni kuryād aśarīraḥ parābhavet. kuntīnandana, yadi yuddha-ādi meṃ rāga-dveṣa ke kāraṇ nindya-karma ban gaye hoṃ to śāstroṃ meṃ un karmoṃ ke liye prāyaścitta kā bhī vidhān hai. jo apane śarīra ko surakṣit rakhtā hai, vah pāpa-nivāraṇ ke liye prāyaścitta kar saktā hai; parantu jis kā śarīra hī nahīṃ rahegā, use prāyaścitta na kar sakne ke kāraṇ un pāpa-karmoṃ ke phala-svarūp parābhava (duḥkha) hī prāpta hogā.
வியாசர் கூறினார்— ஓ அரசே, பரதகுல மகிழ்வே! உன் ச்வதர்மம் குறைபாடுடையதாக இருந்தாலும், அதில் உறுதியாக நிற்கும் உன்னைப் போன்ற தர்மாத்ம அரசனுக்கு உடலைத் துறப்பது அழகல்ல. ஓ கௌந்தேயா! தவறான செயல்களுக்கு சாஸ்திரங்கள் பிராயச்சித்தங்களை விதித்துள்ளன. உடல் உள்ளவன் அவற்றைச் செய்ய முடியும்; உடலற்றவன் பிராயச்சித்தம் செய்ய இயலாததால் தோல்வியையே—கசப்பான விளைவையே—அடைகிறான்.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Even when one’s duty has been compromised, a righteous person should not abandon life to escape guilt; the embodied can perform prescribed prāyaścitta to purify wrongdoing, whereas death prevents atonement and leaves only the painful consequences.
In Śānti Parva’s instruction on dharma, Vyāsa addresses a Kuru king (styled ‘Bharatanandana’ and ‘Kaunteya’) and discourages self-abandonment, urging him to preserve his body and follow scriptural expiations for any blameworthy acts committed amid war through attachment and aversion.