Shloka 23
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
बुद्धिद्रव्येण दृश्येत मनोदीपेन लोककृत् महतस्तमसस्तात पारे तिष्ठन्नतामस:
buddhi-dravyeṇa dṛśyeta mano-dīpena loka-kṛt | mahatas tamasas tāta pāre tiṣṭhann atāmasaḥ ||
உலகங்களைப் படைக்கும் பரமாத்மாவை, நுண்ணிய புத்தித் தத்துவத்தால்—மனதை விளக்காகக் கொண்டு—நேரடியாக உணரலாம். மகனே! அவர் பேரிருளின் அப்பால் நிலைத்து, தமோகுணமற்றவர்; ஆகவே வேதத்தைத் தாண்டிய அனைத்தறிந்த முனிவர்கள் அவரை ‘தமோநுதன்’—அறியாமையை அகற்றுபவன்—என்று கூறுகின்றனர். அவர் நிர்மலன், தூயவன், அறியாமையற்றவன், எந்த லிங்க-அடையாளங்களாலும் கட்டுப்படாத ‘அலிங்கன்’. இதுவே யோகிகளின் யோகம்; இதற்கு அப்பால் யோகத்தின் வேறு இலக்கணம் என்ன? இவ்வாறு சாதனை செய்பவன், அனைத்தையும் காணும் சாட்சி, அஜன்மன், அஜர-அமர பரமாத்மாவைத் தரிசிக்கிறான்.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Realization of the Supreme is possible when the intellect becomes subtle and discriminative, and the mind is made a steady ‘lamp’ for contemplation. The Supreme is beyond ignorance (tamas) and without limiting attributes (aliṅga); yoga is defined here as this direct inner realization of the unborn, deathless Seer.
In the Mokṣa-oriented discourse of Śānti Parva, Vasiṣṭha instructs his listener on contemplative knowledge: how the purified mind and refined intellect enable direct perception of the world-creator, described as beyond darkness and attribute-less, which yogins realize through disciplined practice.