Shloka 39
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
निस्तत्त्वं पज्चविंशस्य परमाहुर्निंदर्शनम् । सर्गस्य वर्गमाधारं तत्त्वं तत्वात्ू सनातनम्
nistattvaṃ pañcaviṃśasya paramāhur nirdarśanam | sargasya vargam ādhāraṃ tattvaṃ tattvāt tu sanātanam ||
வசிஷ்டன் கூறினான்—சிலர், இருபத்தைந்தாம் தத்துவமே பரமக் குறியீடு; அது வெளிப்பட்ட வகைகளுக்கு அப்பாற்பட்டது என்கிறார்கள். அது சிருஷ்டியின் முழுத் தொகுதியையும் தாங்கும் சனாதன ஆதாரம்; மாறும் தத்துவங்களிலிருந்து வேறுபட்டிருந்தும் அவற்றைத் தாங்கி நிற்கிறது.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes the changing, enumerated principles of creation from an eternal conscious ground: the twenty-fifth principle (Puruṣa/Paramātman) is presented as the supreme indicator and the timeless substratum supporting all manifested categories.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Vasiṣṭha explains a Sāṅkhya-like framework, clarifying how some thinkers classify the ultimate conscious reality as distinct from the material principles and as the enduring support of the cosmos.