Shloka 22
Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State
Yājñavalkya–Janaka
अव्यक्ताद् व्यक्तमापन्नं विद्यासर्ग वदन्ति तम् । महान्तं चाप्यहड़कारमविद्यासर्गमेव च
avyaktād vyaktam āpannaṃ vidyāsargaṃ vadanti tam | mahāntaṃ cāpy ahaṅkāram avidyāsargam eva ca ||
வசிஷ்டர் கூறினார்—அவ்யக்தத்திலிருந்து வ்யக்தமாக வெளிப்படும் படைப்பு ‘வித்யா-ஸர்கம்’ என்று சொல்லப்படுகிறது. ஆனால் ‘மஹத்’ தத்துவமும் ‘அஹங்காரம்’ என்பதும் தோன்றுவது ‘அவித்யா-ஸர்கம்’ எனவே கூறப்படுகிறது.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes two modes of ‘creation’: the movement from the unmanifest to manifest nature is termed vidyā-sarga (aligned with discernment), while the arising of Mahat and Ahaṅkāra is termed avidyā-sarga because it supports ego-based misidentification and bondage unless rightly understood.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Vasiṣṭha explains a Sāṅkhya-style account of manifestation, classifying stages of cosmic evolution and indicating which principles tend to aid knowledge and which tend to entangle beings through ego and ignorance.