Shloka 19
अध्याय २९७ — श्रेयः, धृति, दान-नियमाः
Welfare, Steadfastness, and Norms of Giving
नरेश्वर! जैसे विशाल मेघ आकाशमें सब ओर भ्रमण करता है, उसी प्रकार जीवात्मा प्रारब्ध-कर्मके फलसे कुछ कालतक घूमता रहता है, जन्म नहीं लेता है ।।
nareśvara! yathā viśāla-megha ākāśe sarvataḥ bhramati, tathā jīvātmā prārabdha-karmaphalena kiñcit-kālaṃ bhramati, na janma labhate. sa punar jāyate rājan prāpya iha āyatanaṃ nṛpa. manasaḥ paro hy ātmā, indriyebhyaḥ paraṃ manaḥ.
ஓ மனிதர்களின் தலைவனே! பெரும் மேகம் வானில் எல்லாத் திசைகளிலும் அலைந்து திரிவதுபோல், ஜீவாத்மா பிராரப்தக் கர்மத்தின் பலனால் சில காலம் சுற்றித் திரிகிறான்; பிறப்பெடுக்கவில்லை. பின்னர், ஓ அரசே, இங்கே ஏற்ற ஆதாரம் (ஆயதனம்) கிடைத்தவுடன் அவன் மீண்டும் பிறக்கிறான். ஆத்மா மனத்திற்கும் மேலானது; மனம் இந்திரியங்களுக்கும் மேலானது.
पराशर उवाच
Educational Q&A
Rebirth is governed by prārabdha-karma: the jīvātmā wanders until it finds an appropriate āyatana (basis for embodiment) and then is born again. Ethically, mastery proceeds inward: senses are subordinate to mind, and mind is subordinate to the Self—so discipline and self-knowledge are presented as higher than sensory pursuit.
Parāśara is instructing a king in the Śānti Parva’s philosophical discourse. Using the cloud-in-the-sky metaphor, he explains the soul’s interim wandering under karmic momentum and then states a hierarchy of faculties (senses < mind < Self) to orient the listener toward inner governance and liberation-oriented understanding.